door Jurgen Ceder in ’t Pallieterke .
‘Uppercut voor Le Pen, maar nog niet K.O.’, zo vat een titel van Het Nieuwsblad de uitslag van de Franse presidentsverkiezingen samen, blijkbaar gebaseerd op het gegeven dat Macron wat meer haalt dan een of andere opiniepeiling had voorspeld. Wonen de redacteurs van die krant op een andere planeet? Marine Le Pen heeft een resultaat binnengehaald dat de meesten, onder wie ikzelf, een paar maanden geleden nog voor onmogelijk hadden gehouden. Haar heropstanding tijdens de laatste weken van de campagne was verbluffend.
Bij de militanten van haar partij heerst alvast geen misverstand over de winnaar. Toen de uitslag van de exitpoll om klokslag 20 uur verscheen, barstte een uitbundig gejuich uit in de zaal waar die zich verzameld hadden. “Het is de mooiste avond van mijn leven”, hoorde je een jonge militante tegen haar vrienden zeggen.
Het had er een tijd heel slecht uitgezien voor Le Pen. In de opiniepeilingen werd ze eerst voorbijgestoken door Pécresse, daarna ook even door Zemmour, maar uiteindelijk haalde ze de tweede ronde met grote voorsprong op beiden. Verschillende factoren lijken te hebben bijgedragen aan haar remonte. De oorlog in Oekraïne heeft een rol gespeeld, maar niet zoals algemeen werd verwacht.
Het effect van de oorlog
Macron hing voortdurend aan de telefoon met Poetin – zonder enig resultaat overigens – en kon zich voordoen als belangrijke speler op het internationale toneel. Le Pen en Zemmour, daarentegen, werden in verlegenheid gebracht door hun eerdere blijken van sympathie voor Poetin. De raspolitica maakte op dat moment het verschil met de intellectueel. De dag na de inval veroordeelde Le Pen droog de Russische agressie. Zemmour had het lastiger om zijn visie op Poetin bij te stellen.
Ook wat de opvang van Oekraïense vluchtelingen betreft, was Le Pen behendiger. Net als 80 procent van haar landgenoten, verwelkomde zij uitdrukkelijk de vluchtelingen in Frankrijk, terwijl Zemmour opvang in Polen en andere buurlanden bepleitte.
Voor Macron is de oorlog in Oekraïne een zaak van buitenlandpolitiek, waarin hij zich als staatshoofd kan laten gelden. Hij verwaarloosde er zelfs zijn verkiezingscampagne voor. De president kreeg voor zijn drukke diplomatie applaus in het buitenland, maar in eigen land wekte zijn schijnbare desinteresse voor de verkiezingen en voor de economische gevolgen van de oorlog ergernis op, zelfs bij zijn eigen ministers.
Le Pen wist de Oekraïense crisis echter tot een zaak van binnenlandpolitiek te maken. De oorlog en de sancties hebben in het land van de ‘Gillets Jaunes’ de zorgen over de levensduurte nog doen toenemen. Le Pen maakte van de bedreigde koopkracht heel zichtbaar haar hoofdthema. In de evolutie van de opiniepeilingen kan je perfect zien dat half maart het tij keert: Le Pen begint te klimmen en Macron te dalen. Ook het succes van Mélenchon is trouwens het gevolg van een campagne rond dat onderwerp. De Fransen hebben een hart voor Oekraïne, maar ze willen toch vooral politici die zich over hen bekommeren.
“In vergelijking met Zemmour lijkt Marine Le Pen, die gemakkelijk van standpunt verandert, zowaar een gematigd figuur”
Bliksemafleider Zemmour
Zemmour, die een tijd de positie van Le Pen als leider van het rechtse kamp leek te bedreigen, heeft haar waarschijnlijk nog geholpen. Zijn intellectuele eerlijkheid staat in de weg van handig geschipper. De vele controverses rond zijn standpunten creëerden zelfs het beeld van een radicaal. In vergelijking met hem lijkt Marine Le Pen, die gemakkelijk van standpunt verandert (Frexit, islam, Poetin, …), zowaar een gematigd figuur. “Zemmour is onze bliksemafleider geworden”, vertelde een topman van haar partij eerlijk.
Le Pen heeft de aanvaardbaarheid ook zelf nagestreefd, zowel in haar standpunten als in haar stijl. Ze is officieel voorstander van het verbieden van hoofddoeken in het openbaar, maar liet zich in Duinkerke gewillig fotograferen met een lachend moslimmeisje met hoofddoek. Le Pen heeft zelfs een wat moederlijk imago gekregen, wat Franse politica’s zelden overkomt.
Kan Le Pen president worden ?
Kan ze ook winnen in de tweede ronde ? Op papier ziet het er niet te best uit. Het verschil met Macron in de eerste ronde is zelfs groter dan in 2017. Toen verloor Le Pen kansloos : Macron behaalde uiteindelijk twee keer zoveel stemmen.
Plus ça change, plus c’est la même chose ? Krijgen we een herhaling van vijf jaar geleden ? Dat is niet zeker, om verschillende redenen. Het reservoir van centrumrechtse stemmen, waaruit vooral Macron in 2017 kon putten, is veel kleiner. Pécresse, kandidaat van Les Républicains, roept wel op om Macron te stemmen, maar met haar eigen resultaat van 4,7 procent heeft ze niet veel te verdelen. Wat is trouwens het advies waard van deze totaal door de mand gevallen kandidate ? Eric Ciotti, de rechtse nummer 2 van haar partij, zegt alvast niet voor Macron te zullen stemmen.
Le Pen krijgt in de tweede ronde de steun van Zemmour. Die behaalde zelf een ontgoochelend resultaat. 7,1 procent is niet slecht voor iemand die uit het niets komt, maar ligt ver beneden de verwachtingen. Het mechanisme van de ‘nuttige stem’ is voluit tegen hem gaan spelen eens zijn elan stilviel. Het ‘zemmourisme’ zal wel een blijvende impact hebben, wellicht al bij de parlementsverkiezingen van juni.
Alle andere kandidaten steunen Macron of vragen minstens om niet voor Le Pen te stemmen. Alles zal afhangen van de kiezers van de extreemlinkse Mélenchon, die derde werd met bijna 22 procent van de stemmen. Dat is evenveel als de zeven kandidaten na hem samen.
“We weten voor wie we niet gaan stemmen !”, riep Mélenchon zijn militanten toe op de verkiezingsavond. Onmiddellijk volgde applaus in de zaal. Iedereen wist wie hij bedoelde. Voor alle zekerheid verduidelijkte hij het later toch nog drie keer : “We gaan niet voor mevrouw Le Pen stemmen !”. Mélenchon laat zijn kiezers de keuze tussen absenteïsme en Macron. Het is natuurlijk de vraag of die zijn advies zullen volgen. Volgens peilers zou een deel van zijn aanhang toch overwegen om voor Le Pen te stemmen. De arrogante Macron wordt er evenveel gehaat als Le Pen.
“Le Pen zal een overwinning in het debat met Macron, of een andere onvoorziene wending, nodig hebben om president te worden”
Hét debat
De tweede ronde volgt op 24 april. Le Pen weet wat ze in die twee weken mag verwachten. De diabolisering die haar een tijdje gespaard bleef om Zemmour te beurt te vallen, was al helemaal terug op de verkiezingsavond.
Le Pen zou in 2017 sowieso verloren hebben, maar haar afgang in het einddebat tegen Macron maakte de nederlaag nog wat erger. Deze keer is ze hard aan het blokken voor het grote debat van 20 april. Le Pen zal een overwinning in het debat, of een andere onvoorziene wending, nodig hebben. In de exitpoll kreeg ze tegen Macron wel 49 procent toegedicht, maar dat was vóór de stemadviezen. Er komt zeker ook nog een mobilisatie door de bangmakers voor het “extreemrechtse gevaar”.
Dat gezegd zijnde, moeten we beseffen op electoraal gebied in volatiele tijden te leven. De Brexit en Trump zagen de peilers ook niet aankomen. Pas op 24 april, om 20.00 uur, kennen we de (nieuwe) president van Frankrijk.
Foto’s (c) Gazet van Hove.