door Michaël Vandamme in ’t Pallieterke .
De komende weken zal blijken hoe succesvol het plan B van Rusland is om alsnog een overwinning te boeken in Oekraïne. Dat is de korte termijn. Vandaag moet men goed beseffen dat dit conflict – dat ‘de vorige eeuw fundamenteel veranderd heeft’ – illustratief is voor de eeuw die komt. Een soort orde, op westerse leest geschoeid, staat onder zware druk. Tijd voor wat meer aandacht voor cultuur en beschaving.
Poetins plan A is dus mislukt, daar bestaat weinig discussie over. De overtuiging dat het louter aanzien van Russische troepen de sympathie voor Moskou in de hand zou werken, was vreselijk naïef, maar geloven dat de klus vrij snel militair geklaard kon worden, was dat niet. Sterker no g: de toestand waar soms gedecimeerde Russische eenheden zich bevinden zegt genoeg. Westerse steun, Oekraïense strijdlust én Russisch geblunder op operationeel vlak deden dat plan op een sisser uitlopen.
Plan B
Tijd voor plan B dus : de oostelijke Donbas veroveren, de landbrug met de Krim veilig stellen en als het even kan de Oekraïense toegang tot de Zwarte Zee blokkeren. En plots beseft men het nut van een dermate grote aanwezigheid van de Russische marine, sinds begin dit jaar opgebouwd. Weinigen wagen zich sinds eind februari nog aan voorspellingen, maar punt is dat er wel wat elementen zijn die deze strijd anders maken: kortere logistieke lijnen, meer collaboratie op het terrein, de Russische vuurkracht die er nog wel degelijk is, lessen die men trok uit het debacle van Kiev, enzovoort. Misschien zal dit niet volstaan om diep door te stoten, maar Oekraïne heeft evenmin de middelen om de Russen terug te dringen, laat staan hen tot over de grens te drijven.
Een patstelling gekoppeld aan een militair voldongen feit kan de Russen een hefboom verschaffen en hen naar de onderhandelingstafel brengen. Punt is dat als op dit plan B kan worden verder gebouwd, het wel eens erg lang kan aanslepen. Oekraïne in een (economische) wurggreep houden, een militaire demarcatie en de speculatie dat de wereld, of toch voldoende grote delen ervan, het op termijn niet zonder Russisch gas en olie kan stellen.
Eigen beschaving eerst
Met een zekere mea culpa is dezer tijden naar de voorbije decennia gekeken. We hebben Rusland verkeerd begrepen, de signalen zijn niet aangekomen en nee, misschien is de appetijt van Moskou om aansluiting te vinden bij het Westen niet zo groot. Net zomin als dit in het Midden-Oosten het geval was/is, laat staan dat China ervoor staat te springen.
Maar terug naar Rusland. Vladimir Poetin hanteert graag stevige verhalen rond de grootsheid van de Russische cultuur, Moskou als derde Rome, enzovoort. De ‘interventie’ in Oekraïne krijgt hierin een plaats. Men denke hier het zijne van, maar hij creëert er een draagvlak door. Dit koesteren van de eigen beschaving kenmerkt ook Iran. En China, een land dat zich ‘Rijk van het Midden’ noemt, is geen voorbeeld van zelfrelativering. In de complexe multipolaire wereldorde die zich verder aftekent, zal dit beschavingselement een belangrijke rol spelen.
Clash of Civilizations
In academische kringen voert men wel eens discussies over hoe correct de voorspellingen van Samuel Huntington waren die hij een kwarteeuw geleden in zijn ‘Clash of Civilizations’ deed. De meningen zijn verdeeld. Feit is dat de titel actueler dan ooit klinkt. Als “de maand die de voorbije eeuw veranderde”, omschreef magazine Foreign Policyde oorlog in Oekraïne. De westerse consumptiemaatschappijen die hun voeling met de geschiedenis kwijt gespeeld zijn kunnen zich maar beter schrap zetten. Wat meer diepgang is onontbeerlijk om bepaalde attitudes van Moskou, Teheran, maar evenzeer Peking of Delhi te begrijpen – wat nog iets anders is dan goedkeuren.
Foto’s (c) Gazet van Hove