door Redactie Politiek ’t Pallieterke .
Een electoraal duel loont meestal
PS-voorzitter Paul Magnette stelt zich opvallend vroeg kandidaat voor de post van eerste minister na de verkiezingen van 2024. N-VA-voorzitter Bart De Wever zegt direct ‘njet’. Een goede zet van beiden, want zo wordt de toon gezet voor een electoraal duel. Dat maakt het moeilijk voor andere partijen en politieke kopstukken om zich ertussen te wringen, zo leert het verleden.
Voor alle duidelijkheid : dat er nu overdreven veel aandacht is besteed aan de kandidatuurstelling van Paul Magnette voor de Wetstraat 16 toont aan in welke vreemde bubbel de meeste politieke journalisten leven. Amper werden vragen gesteld over het inhoudelijke project van de Franstalige socialist, laat staan over de ‘realisaties’ onder Vivaldi. Het ging vooral over de tactische en strategische intenties van zo’n vroege aankondiging, meer dan een jaar voor de stembusslag van mei 2024.
Het was vanuit dat standpunt zeker geen domme zet. We mogen dan wel niet in een presidentieel, maar in een parlementair systeem leven, het draait sinds een paar decennia toch vooral rond personen. En wie zich kandidaat stelt voor het hoogste politieke ambt, komt onder de aandacht en heeft een streep voor. Hij verplicht anderen om de nek uit te steken.
De demarche van Magnette kan ook leiden tot een stembusslag die een duel wordt en dan hebben de centrale kemphanen de regie over de strijd. Vandaar dat de repliek van Bart De Wever goed gezien was. Hij zei direct en publiekelijk neen tegen de kandidatuur en op die manier kan hij de stembusslag herleiden tot een klassieke tweestrijd Magnette-De Wever, of PS versus N-VA. De kiezer heeft elk aan zijn kant van de taalgrens de kans om een duidelijk signaal te geven. Men heeft daarvoor zelfs niet meer de grote kieskring voor de Senaatsverkiezingen nodig.
Stille Bouchez, De Croo reageert al (te) laat
Het is opvallend dat MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez niet reageerde op de kandidatuurstelling van Magnette. Nochtans heeft ook hij enige ambities ter zake. En ook al is hij nog altijd Nederlandsonkundig, Bouchez zou zich kunnen profileren als het rechtse Wetstraat 16-alternatief voor Magnette. Een Waals duel, en dan nog in de provincie Henegouwen waar beiden opkomen, zou geen domme keuze zijn. Misschien wacht Bouchez op een moment dichter bij de verkiezingen. Maar het zal niet eenvoudig worden voor hem om zich tussen Magnette en De Wever te wringen.
Iemand die nu al op achtervolgen lijkt aangewezen, is eerste minister Alexander De Croo (Open Vld), uitgerekend de man die bij de gratie van Paul Magnette in de Wetstraat 16 zit. De Croo probeert zich met enkele dagen vertraging in het duel te forceren. Met onder andere een passage op het VTM-journaal waarin hij stelde dat Magnette zich beter zou bezighouden met het optrekken van de Waalse werkzaamheidsgraad.
Wie zich kandidaat stelt voor het hoogste politieke ambt, komt onder de aandacht en heeft een streep voor
Nu overtuigt de houding van De Croo niet echt. Het is een publiek geheim dat het eerste-minister-schap een opstapje moest worden richting een internationale functie. Nu dat blijkbaar zeer moeilijk wordt, denkt hij aan een De Croo II. Maar het palmares dat hij kan voorleggen met de Vivaldi-regering is armzalig. Een kanseliersbonus is ijdele hoop. Neen, De Croo zal in deze tweestrijd worden fijngemalen. En daar zijn precedenten voor. Wie denkt als derde persoon deel te nemen aan een onvermijdelijk duel, komt van een kale reis thuis.
De vergissing van Vande Lanotte
Even terug naar 2007. Paars is uitgeregeerd en loopt op zijn laatste benen. Het kartel CD&V-N-VA onder leiding van Yves Leterme hakt tijdens de campagne stevig in op eerste minister Guy Verhofstadt. Dat is het duel. Toch denkt Vlaamse socialistische voorman Johan Vande Lanotte dat hij zich in de tweestrijd kan mengen. Wereldvreemd als hij is, postuleert hij openlijk voor het premierschap. Maar de Vlaamse socialisten verliezen de verkiezingen. Vande Lanotte kan zich niet tussen de kemphanen wringen. Het is meer dan symbolisch dat Yves Leterme bijna een miljoen voorkeurstemmen haalt op de Senaatslijst. Hij profiteert het meeste van zijn tweestrijd met Verhofstadt. Dat hij daarna zowat alles verknoeide dat hij kon verknoeien, is een andere zaak.
In 2010 liet nieuwbakken Open Vld-voorzitter Alexander De Croo de regering vallen. Vaak wordt gezegd dat de Vlaamse liberalen daarna zijn afgestraft omdat wie de regering doet vallen de woede van de kiezer over zich krijgt. Best mogelijk, maar eigenlijk liet De Croo zich ook wegdrummen in het duel tussen Bart De Wever en PS-kopstuk Elio Di Rupo. Iets dat zich in 2014 netjes herhaalde.
Geen duel in 2019, goed voor Vlaams Belang
Die electorale tweestrijd is een recent verschijnsel in de Belgische politiek, maar geen constante. Bij de stembusslag van 2019 was het zoeken naar een echt duel. De klassieke tweestrijd tussen N-VA en Franstalige socialisten lag moeilijk om meer dan één reden. De N-VA had de Zweedse coalitie verlaten en kon dus de balans van de regering niet verdedigen tegen een linkse oppositie. De Wever wou de PS ook sparen omdat hij na de verkiezingen nog hoopte op een soort communautair akkoord met de PS. Uiteindelijk werd Jan Jambon naar voren geschoven als kandidaat-eerste minister. Een weinig overtuigende aanpak. Dat speelde vooral in de kaart van het Vlaams Belang. De partij van Tom Van Grieken won de verkiezingen en haalt duidelijk voordeel uit een campagne zonder duels tussen vedetten. Voor het Vlaams Belang was het altijd moeilijk om zich in die duels te mengen omdat het uiteraard geen federale beleidspartij is. En op Vlaams niveau was dat lange tijd niet anders. Komt daar weldra verandering in ?
Een electorale tweestrijd is een recent verschijnsel in de Belgische politiek, maar geen constante
Op Vlaams niveau zou het Vlaams Belang kunnen proberen zo’n duel uit te lokken. Vraag is echter met wie ? Van Grieken wil wellicht geen Vlaams minister-president worden. De focus ligt eerder op het halen van een zo hoog mogelijke score en een mathematische meerderheid met de N-VA, om dan bij een regeringsvorming het minister-presidentschap aan de N-VA aan te bieden. Een echt duel wil het VB pas aangaan als het een tijdje aan de beleidsknoppen heeft gezeten.
De Wever zei direct en publiekelijk neen tegen de kandidatuur van Magnette
Foto’s (c) Gazet van Hove.