door Thierry Debels in ’t Pallieterke .
Hoe groot is de invloed van de vrijmetselaars op de politiek ? Niet al te groot volgens sommigen. Dat is doorgaans wel een mening van socialistische of liberale vrijmetselaars. Om het antwoord op deze boeiende vraag te vinden, hebben we van de zomervakantie gebruik gemaakt om het archief van socialist Achiel Van Acker te bestuderen. Dat bevindt zich in het Rijksarchief.
Na de Tweede Wereldoorlog bouwde ‘selfmade man’ en Bruggeling Van Acker een indrukwekkende politieke loopbaan uit. Hij was achtereenvolgens minister van Arbeid en Sociale Voorzorg (september 1944 – februari 1945 en maart 1946), premier en minister van Steenkool (februari 1945 – maart 1946 en maart – augustus 1946), minister van Verkeerswezen (maart 1947 – juni 1949) en opnieuw premier (april 1954 – juni 1958).
De eerste drie regeringen onder Achiel Van Acker waren kortstondig ten gevolge van de Koningskwestie. De belangrijke vierde regering (1954-1958) realiseerde sociale thema’s zoals de invoering van de vijfdagenwerkweek, waarbij hij profiteerde van een economische heropleving. De schoolstrijd tussen het vrij en het openbaar onderwijs was een gevolg van nieuwe wetgeving door de regering. Bij de verkiezingen van 1958 verloor de regering-Van Acker IV haar meerderheid, waarna de socialisten in de oppositie belandden.
Tweetalig maken
In het archief van de Bruggeling zit een zeer belangrijke brief van de grootmeester van het Grootoosten van België (GOB) aan collega-vrijmetselaar Van Acker. De Franstalige brief is geschreven op 9 februari 1955. Het Grootoosten van België (Grand Orient de Belgique) is een Belgische koepelorganisatie van zogenaamde vrijmetselaarsloges. Die waren oorspronkelijk enkel toegankelijk was voor mannen en werken met drie symbolische basisgraden.
La Flandre (LF) is een Brugse loge die behoort tot het Grootoosten van België. LF behoorde volledig tot de liberale zuil tot de komst van Achiel Van Acker (1898-1975) die als eerste socialist op 29 januari 1929 bij LF werd ingewijd. Hij was toen al gemeenteraadslid (1926) en volksvertegenwoordiger (1927) voor de Belgische Werklieden Partij (BWP). LF was Franstalig en het was Achiel Van Acker die in 1936 voorstelde om het Nederlands binnen de loge te brengen en die dus tweetalig te maken.
Opmerkelijk is overigens dat deze vrijmetselaars de christelijke jaartelling niet volgen. In documenten van LF aan Van Acker is de datum 5962 in plaats van 1962. De brief van ‘grootmeester’ Hamaide aan Van Acker heeft wel de ‘normale’ datum : 1955. In de brief worden zeker de gebruikelijke symbolen vermeld, zoals afkortingen en puntjes, enkel te begrijpen door vrijmetselaars.
Schoolstrijd
In de periode 1953 tot 1957 was jurist Robert Hamaide (1907-1979) (Les Amis Philantrophes no. 3 Bruxelles) de grootmeester van GOB. Hamaide heeft het in zijn brief over de (tweede) schoolstrijd die in het begin van de jaren ’50 startte en in 1955 een piek bereikte. Die tweede schoolstrijd bereikte in 1955 een hoogtepunt toen de socialistische minister Leo Collard (in de paarse regering-Van Acker IV) met de wet-Collard probeerde de subsidies aan de katholieke scholen aanzienlijk te verminderen, de voorwaarden voor subsidiëring te verscherpen en te voorzien in de oprichting van een groot aantal rijksscholen. De regering-Van Acker IV (23 april 1954 – 26 juni 1958) was een Belgische regering. De regering bestond uit de BSP/PSB (86 zetels) en de Liberale Partij (25 zetels).
In de brief vertelt Hamaide dat hij ontvangen werd door de koning. Die audiëntie die Hamaide had bij Boudewijn ging zeker ook over die toen sluimerende schoolstrijd. Interessant is dat Boudewijn toen dus de hoogste vrijmetselaar in ons land uitnodigde. Volgens de grootmeester was het een nuttig gesprek.
In het paleis werkten (en werken) zeker vrijmetselaars. Grootmaarschalk Herman Liebaers was het beste voorbeeld. Hij was ook zijn leven lang vrijmetselaar bij het Grootoosten van België, in de Nederlandstalige Brusselse loge Balder.
foto’s (c) wikimedia commons.