door Drieu Godefridi in ’t Pallieterke .
Volgens Samuel Huntington is datgene wat beschavingen onderscheidt sinds 1989 in essentie cultureel en niet economisch of politiek. De val van de Berlijnse Muur in 1989 markeerde de omslag van een wereld gedomineerd door ideologische tegenstellingen – tussen communisme en kapitalisme, imperialisme en zijn tegenbeweging – naar een tijdperk van culturele divergentie. Voor het eerst werd het internationale politieke toneel tegelijkertijd multipolair en multicultureel.
Huntington onderbouwt die stelling door zijn lezers te tonen hoe de decadentie van ideologieën samenviel met de heropleving van het streven naar een eigen culturele identiteit. Dat gebeurde zowel in de moslimwereld, die getuige is geweest van een heropleving van de radicale islam, als in Azië en Oost-Europa, zoals in Polen, waar revoluties hebben plaatsgevonden in overeenstemming met een omarming van het nationale en culturele erfgoed.
Samuel Huntingtons inzicht over de botsing der beschavingen is briljant en waar, maar zijn stelling is ook tot in de kleinste details fout. En zijn critici aan de linkerzijde van het politieke spectrum hebben het nog slechter begrepen. Laat me uitleggen waarom.
De stelling is verleidelijk. En de intuïtieve essentie is waar. De tegenstelling tussen de islam en het Westen is voor de hand liggend, de ononderbroken afslachting van christenen door moslims is een andere, en het ontwaken van China en de Chinese culturele trots is een derde. Vanuit dat oogpunt heeft Huntington gelijk : we leven in een wereld die wordt gestructureerd door onherstelbare spanningen tussen diep uiteenlopende culturen.
“Op de meest economische en culturele niveaus is de overwinning van de westerse categorisatie totaal”
Westers alfabet
Huntington mist echter een essentieel aspect, namelijk het abc van de economische en culturele wereld. Dat alfabet is westers – en uitsluitend dat. Het Chinese kapitalisme is in zijn economische en financiële dimensies een imitatie van het Amerikaanse kapitalisme. De mondialisering van de handel heeft niet plaatsgevonden met behulp van ideeën en middelen die in gelijke mate afkomstig zijn uit verschillende beschavingen, alsof elke cultuur haar steentje heeft bijgedragen. Die globalisering is uitsluitend gebaseerd op de modi en middelen van de westerse beschaving. En dat westerse alfabet van globalisering is uitgeschreven tot in het kleinste detail. Om maar een marginaal voorbeeld te noemen : de nieuwe generatie Russische of Chinese actiefilms is een simpele iteratie van het Hollywood-concept, met een totale afwezigheid van lokale specificiteit, die vaak gênant is.
Het is dus niet waar dat de wereld verdeeld is tussen verschillende beschavingen, zoals we zouden spreken van gelijke of zelfs ongelijke partners. Het is hier geen kwestie van het delen van een taart, de een met ananas, de ander met aardbeien. Het alfabet, de lingua franca van deze wereld, dat inderdaad grotendeels gefragmenteerd is, is westers en strikt westers. Anders gezegd, op de meest fundamentele economische en culturele niveaus is de overwinning van de westerse categorisatie totaal en onverdeeld.
Agonisme
Dat verandert niets aan de waarheid van Huntingtons intuïtie, die ligt in wat de oude Grieken het agonistische, dat wil zeggen conflictueuze, karakter van de wereld noemden. Want dat is geen nieuw uitgevonden waarheid die pas per 1989 van start ging ; de oude Griekse wereld werd evenzeer gedefinieerd door enerzijds het conflict tussen verschillende steden en anderzijds de gemeenschappelijkheid van hun fundamentele culturele alfabet.
Wat betreft de kritiek van links op Huntington : die is gewoon fout. Een ontkennen van de werkelijkheid. Volgens links is er geen onoverkomelijk conflict tussen de islam en het Westen, of tussen welke cultuur dan ook, alleen maar oude stukjes conflict die overgeërfd zijn uit een duister verleden en die noodzakelijkerwijs overwonnen zullen worden door een grotere materiële gelijkheid.
Die stelling, die in feite marxistisch is, is ook nog eens ontzettend dom. De islam slacht geen christenen of joden af omdat ze rijker zijn, maar omdat ze niet-islamitisch zijn. Dat is wat de islamitische massamoordenaar de afgelopen tien eeuwen telkens weer heeft gezegd. Geef hem wat krediet ? Lees de fikh, de juridische scholen van de islam, die het allemaal eens zijn in het vieren van de toekomstige hegemonie van de islam. Het is dom te ontkennen wat zo duidelijk uitgesproken wordt. Bovendien kun je moeilijk beweren dat Qatar en Saoedi-Arabië, die extreem rijk zijn, worden gemotiveerd door afgunst. Die op-naar-gelijkheid-thesis, die al lang door de geschiedenis in diskrediet is gebracht, wordt nu alleen nog maar rondgebazuind door een intellectueel ‘dood links’.
Dyslectisch herschrijven
Want, om terug te komen op de waarheid van Huntingtons intuïtie, de islam en het Westen zijn onverzoenbaar. Als normativiteit en waardensysteem zijn de islam en het Westen onverzoenbaar. Ook al zijn de Arabische, Turkse en Perzisch-islamitische werelden geïntegreerd in het westerse alfabet, toch behouden ze hun eigen identiteit, waarover ze niet willen onderhandelen. Het is doen alsof, terwijl deze afwijkingen het westerse alfabet dyslectisch herschrijven – wat is Dubai bijvoorbeeld anders dan een parodie, een karikatuur, een vervalsing van een westerse stad ? De islam heeft geen andere agenda dan het radicaliseren van de kern van zijn eigen identiteit.
Die terugkeer naar de ware islam is duidelijk een illusie. Zonder olie en gas is de islam een religie van armoede, ellende en duizend militaire nederlagen – ja inderdaad, de hele geschiedenis van de islam tegen het Westen, van de middeleeuwen tot nu. Er zal geen ‘terugkeer’ zijn naar de oude islam ; waar we getuige van zijn, is de veredeling van een geïdealiseerde visie van de oude islam. Maar die zogenaamde her-uitvinding van de radicale islam is nog altijd even onverenigbaar met het Westen.
“Volgens links is er geen onoverkomelijk conflict tussen de islam en het Westen”
Een keuze voor het Westen ?
Het multiculturalisme is daarom een verschrikkelijke mislukking – een mislukking van het Westen. Toen we stopten met kinderen krijgen – want daar begint het allemaal mee, laten we eerst naar ons eigen aandeel kijken voordat we de wereld de schuld geven van onze ellende ! – begonnen we massaal mensen te importeren, zonder onderscheid, alsof het allemaal hetzelfde was. Maar dat is niet zo. Moslims, of in ieder geval een aanzienlijk deel van hen, zijn absoluut niet van plan om te integreren of afstand te nemen van de islam als normatief kader en als waardensysteem dat concurreert met het onze.
Er zijn vijfenveertig miljoen moslims in Europa. Sommigen hebben gekozen, en zullen nog gaan kiezen, voor het Westen. Anderen – naar mijn mening de overgrote meerderheid – zullen in de eerste plaats trouw blijven aan de islam. Vooral in het geval van een conflict, met andere woorden : op het moment van de waarheid. Daarom is een burgeroorlog in Europa wellicht onvermijdelijk.
foto’s (c) Gazet van Hove.