Een Wilders-vertrouweling als kamervoorzitter en de eensgezindheid van PVV, VVD, NSC en BBB, ook over asiel-spreidingswet, lijken voortekenen van een rechts kabinet.

Woensdag 13 december debatteerde de Nederlandse Tweede Kamer over de verkiezingsuitslag van 22 november. Een dag later werd de nieuwe Kamervoorzitter gekozen. Hoewel de formatie officieel nog niet begonnen is, lijkt een centrumrechtse coalitie mogelijk.

Wilders en Timmermans

Jarenlang was PVV-leider Geert Wilders oppositieleider; nu vertegenwoordigt hij voor het eerst de grootste partij. In het verleden ging hij vooral tekeer tegen anderen. Kon hij nu verbindend zijn ?

Oppositiepartijen herinnerden hem aan alle omstreden uitspraken uit het verleden. Hun belangrijkste vraag : is de democratische rechtsstaat bij u in goede handen ? PVV is geen ledenpartij, Wilders is het enige lid, de overige mandatarissen worden feitelijk door hem persoonlijk gekozen.

Frans Timmermans, aanvoerder van Verenigd Links (kartel van de sociaaldemocratische PvdA en GroenLinks) bevond zich ook in een andere rol. Negen jaar was hij Europees Commissaris, daarvoor minister. Hij verliet Brussel met het voornemen premier te worden. Nu moet hij oppositieleider zijn.

Twee fragmenten uit hun woordenwisseling. Wilders herinnerde Timmermans eraan dat Nederlanders in 2005 in een referendum tegen de Europese Grondwet stemden; in 2007 tekende Timmermans als staatssecretaris het Verdrag van Lissabon. Timmermans pareerde dit : in 2007 was daarvoor een meerderheid in de Tweede Kamer.

Even later vergeleek Timmermans Wilders met de haai Bruce uit Finding Nemo, die beweert vegetariër geworden te zijn maar weer gevaarlijk wordt zodra hij bloed ruikt. Hoelang duurt het voor Geert ‘Milders’ in oude reflexen vervalt ?

Rechtse partijen eensgezind

PvdA-Groenlinks werd de tweede partij. Na hun tussenkomsten kregen Wilders en VVD-fractievoorzitter Dilan Yeşilgöz vragen van andere fractievoorzitters. Niemand vroeg iets aan Timmermans. Alsof andere fracties hem niet de moeite waard vonden.

Gezien de verkiezingsuitslag is een coalitie van PVV, VVD, Nieuw Sociaal Contract (NSC) van Pieter Omtzigt en landbouw- en regiopartij BBB (aanvoerder : Caroline van der Plas) cijfermatig mogelijk. Maar de afgelopen weken was onduidelijk of het ervan kwam. NSC bevat veel juristen en hecht aan de rechtsstaat. Hun achterban is voor samenwerking met PVV. Omtzigt sloot dat in verkiezingstijd nog uit.
VVD verbaasde twee dagen na de verkiezingen door nog vóór de eerste gesprekken te verklaren niet met PVV in een regering te willen, maar die wel te willen gedogen. Menigeen legde dit uit als een tactische zet om te voorkomen dat NSC de gedoogrol claimde. Alleen PVV en BBB waren onvoorwaardelijk voor samenwerking.

Alle vier de fractievoorzitters werden bestookt met vragen. De andere partijen hoopten ze uit elkaar te spelen, maar dat bleek vergeefs. De vier rechtse partijen vielen elkaar niet af.

Spreidingswet

Na de benoeming van de formateur verbaasde VVD voorzitter Yeşilgöz met een motie tegen het wetsvoorstel ‘spreidingswet’. Die wet zou gemeenten kunnen verplichten een evenredig deel asielzoekers op te vangen.

Vanaf het moment dat die wet in 2022 ter sprake kwam protesteerde de VVD-achterban, maar normaal gesproken wordt een wetsvoorstel, eenmaal aangenomen in de tweede kamer verder behandeld door de Eerste Kamer (In België : de senaat, red.) De motie werd voorlopig niet gestemd. Getalsmatig is er een meerderheid voor.

Nieuwe Kamervoorzitter

Donderdag 14 december werd Martin Bosma (PVV) dus gekozen tot Tweede Kamervoorzitter. Bosma, Kamerlid sinds 2006, werd al medewerker van Wilders toen die in 2004 uit de VVD-fractie stapte. Hij geldt als ‘partij-ideoloog’. Als ondervoorzitter leidde hij al Kamerdebatten. Ook politieke tegenstanders vonden dat hij dat goed deed : objectief, vergaderingen eindigden op tijd, gevoel voor humor.

Er waren twee voorzitterskandidaten. De tegenkandidaat was van GroenLinks. Alle Kamerleden stemden één voor één per brief. Kamerleden van VVD en NSC met twijfels over PVV , konden dus de andere kandidaat steunen. Zelfs met steun van drie kleinere rechtse partijen (bij elkaar 7 Kamerzetels) was Bosma nooit verkozen zonder stemmen van VVD en NSC. Bosma’s benoeming suggereert dat de vier partijen serieus een coalitie overwegen.

foto’s (c) Gazet van Hove.