door Filip Michiels – www.doorbraak.be .
Charles Michel kiest de vlucht vooruit én eieren voor zijn geld. “Even onbegrijpelijk als ongehoord,” vindt Europakenner Marc De Vos.
Dat Charles Michel er binnenkort – ruim voor het officiële einde van zijn mandaat – de brui aan geeft als voorzitter van de Europese Raad, zegt minstens evenveel over de man zelf als over de invulling die hij aan die topfunctie gaf. ‘En het versterkt nog maar eens de perceptie bij de Europese kiezer dat sommige EU-toppers meer met de eigen carrière dan met de toekomst van de EU bezig zijn’, vindt Europakenner Marc de Vos (UGent/Itinera).
Gemakshalve werd hij wel eens als ‘Europees president’ omschreven, maar daarmee zouden we hem al te veel eer toedichten. Charles Michel (48) – toen nog premier van lopende zaken in eigen land – werd medio 2019 tot voorzitter van de Europese Raad benoemd. In een klassieke Europese koehandel raakten de Europese regeringsleiders het toen eens over vier Europese topjobs. De Duitse Ursula Von der Leyen mocht de Europese Commissie gaan leiden, de Franse Christine Lagarde kreeg de touwtjes in handen van de Europese Centrale Bank en de Catalaan Josep Borrell werd aangesteld als EU-Buitenlandvertegenwoordiger.
Michel werd zo, na Herman Van Rompuy (2009-2014), al de tweede landgenoot in die functie die pas in het leven werd geroepen in het verdrag van Lissabon. Voordien werd de job gewoon ingevuld door het staatshoofd of de regeringsleider van de lidstaat die het zesmaandelijkse roterende voorzitterschap van de Europese Raad bekleedde. In een poging meer continuïteit en samenhang te krijgen tussen de Raad – die vooral de belangen van de lidstaten verdedigt – en de Commissie – het dagelijkse bestuur van de EU – beslisten de Europese regeringsleiders in Lissabon om van het voorzitterschap een permanente functie te maken. Die – laat ons dat vooral niet vergeten – anno 2024 ook goed is voor een 35-koppig kabinet en een maandelijks brutoloon van goed 32.000 euro.
Eieren voor zijn geld
Dat Michel nu aankondigt een dergelijke absolute topjob al flink wat maanden voor het officiële einde van zijn mandaat op te geven om deel te kunnen nemen aan de Europese verkiezingen van juni, doet overal in Europa flink wat wenkbrauwen fronsen. De suggestie dat de Franstalige liberaal daarbij eieren voor zijn geld kiest en vooral aan zijn eigen toekomst denkt, lijkt niet zo vergezocht. Maakte Charles Michel als Belgisch premier al niet bepaald een onvergetelijke indruk, dan bracht hij het er als voorzitter van de Europese raad niet veel beter van af.
Michel vloog ijverig de wereld rond en liet zich overal uitgebreid fêteren, maar kon nooit uitgroeien tot hét boegbeeld van een verenigd Europa. Niet bepaald een palmares dus waarmee je naar een andere internationale topfunctie kan hengelen. Herman Van Rompuy vatte het zelf ooit treffend samen : ‘De Europese Raad wordt algemeen beschouwd als de hoogste politieke autoriteit in de Unie, maar de functieomschrijving en formele bevoegdheden van de voorzitter zijn nogal vaag, zelfs mager. Veel hangt dus af van wat je ermee doet of ervan maakt.’ De kans dat van het mandaat van Michel vooral de uiterst gênante uitschuiver op bezoek bij de Turkse leider Erdogan blijft hangen, is reëel : Charles Michel nam toen pijlsnel plaats op de enige overgebleven stoel naast Erdogan, zodat Europees Commissievoorzitter von der Leyen letterlijk en figuurlijk aan de kant moest blijven staan.
Imagoschade
‘Ik vrees dat de beslissing van Charles Michel heel veel zegt over hemzelf’, vindt ook Europakenner en Itinera-fellow Marc De Vos. ‘En die keuze is in mijn ogen even ongehoord als ongezien. Dit gaat niet zomaar over een baan in de privésector, waar je ontslag neemt wanneer het werk je niet meer bevalt of je een interessante jobaanbieding krijgt. Michel is een engagement aangegaan voor deze publieke Europese topfunctie, en het zou een ongelofelijke eer moeten zijn om die als Belgische politicus te mogen uitoefenen. Met deze beslissing berokkent hij dus zowel de EU als ons land flink wat imagoschade. Bovendien voedt hij hiermee sowieso ook de perceptie bij het brede publiek dat het in de EU enkel om de postjes draait. Het getuigt van perfide egotripperij om, wanneer je zo’n functie vervult, de eigen carrière-plannen voorrang te geven.’
Zwaargewicht
De Vos pleit er voor om, zeker nu de EU op een cruciaal kruispunt staat, voortaan voluit te kiezen voor een écht politiek zwaargewicht in die functie. “Tot nog toe moest de voorzitter van de Europese Raad vooral op zo diplomatiek mogelijke wijze de violen stemmen tussen enerzijds de lidstaten en anderzijds de Commissie. Nu was er de voorbije jaren zoveel externe geopolitieke druk dat de Commissie haast vanzelf tot veel politiek voluntarisme gedwongen werd.
Ik kan enkel maar vaststellen dat Michel er nooit in geslaagd is een goed duo te vormen met Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Het blijft natuurlijk lastig te beoordelen wie daarin de grootste verantwoordelijkheid draagt , maar we konden ons toch soms maar moeilijk van de indruk ontdoen dat ook hier de persoon vaak boven de functie ging. Op termijn zijn we voor deze functie dus misschien eerder gebaat bij een echte Europese politieke topper. Geen secretariaatsfiguur meer, maar een zwaargewicht dat er in slaagt om de Raad en de Commissie op een volwassen wijze te laten samenwerken.”
foto’s (c) Gazet van Hove .