Liberale strategie : Never Change a Losing Team !
door Hendrik Vuye – www.doorbraak.be .
Is er nog een toekomst voor het liberalisme in Vlaanderen ? Ongetwijfeld, maar dit vereist kleurvastheid en verjonging.
Even terug in de tijd : de Vlaamse verkiezingen van 2009. Tijdens de campagne maakt de liberale kandidaat minister-president Dirk van Mechelen ongewild de publiciteit voor Kris Peeters : ‘Met Kris was het perfect’. Open Vld verliest zwaar : -4,8% en -4 zetels. Bij de vorming van de regering-Peeters II valt Open Vld uit de boot. ‘Perfecte Kris’ kiest voor een coalitie CD&V-SP.A-N-VA.
Liberaal partijvoorzitter Bart Somers hoort de doodsklokken luiden over zijn voorzitterschap. Verhofstadt behaalt voor het Europees Parlement 565.359 voorkeurstemmen en trekt naar Europa. Karel De Gucht wordt Europees commissaris. Patrick Dewael zit nog even gebeiteld op de zetel van de Kamervoorzitter. Open Vld is aan vernieuwing toe en kan uit de schaduw treden van het triumviraat.
Een nieuwe blauwe dynastie
In december 2009 komen er voorzittersverkiezingen. Marino Keulen is de kandidaat van het blauwe establishment. Hij moet afrekenen met twee nieuwkomers : Gwendolyn Rutten en de toen totaal onbekende Alexander De Croo. Rutten valt af in de eerste ronde. Keulen legt in de tweede ronde de duimen voor Alexander De Croo. Met 55% wordt de zoon van gewezen partijvoorzitter Herman De Croo de nieuwe partijvoorzitter. ‘Zonen en dochters van’, ze hebben altijd een vette streep voor in de Wetstraat. Niet alleen het koningshuis is een dynastie in dit land.
Zoals het hoort bij een liberale voorzitterscampagne had Alexander De Croo de donkerblauwe kaart getrokken. Op de VRT-webstek kon men lezen : ’Tijdens zijn campagne had Alexander De Croo zich geprofileerd als de man van de vernieuwing die een streep onder het verleden zou trekken (…) hij wilde terugkeren naar de basis van het liberalisme om de afgekeerde kiezers terug te winnen’.
Was dat donkerblauwe imago echt ? ‘Alexander is een pragmaticus en geen overdreven ideologiefreak’, schrijft stamvader Herman De Croo in zijn autobiografie. En de appel viel niet ver van de Brakelse boom. Toen in de Kamer het schilderij werd onthuld van Herman De Croo, werd hij geprezen als ‘een pragmaticus’…
Alexander, de stekker en BHV
Federaal is de regering-Leterme intussen op zoek naar een oplossing voor de klassieker Brussel-Halle-Vilvoorde. Neen, dat was geen wielerkoers zoals Luik-Bastenaken-Luik of Kuurne-Brussel-Kuurne. Het was een kieskring die men maar niet gesplitst kreeg.
Koninklijk opdrachthouder Jean-Luc Dehaene moest een loodgieterscompromis bedisselen. Tevergeefs, de ‘mission impossible’ van Dehaene mislukt.
Maar dan moeten de hoofdrolspelers het podium nog betreden. Het begint met de vermaarde luchtgitarist Vincent Van Quickenborne, tevens ondervoorzitter van Open Vld. Hij tweet ‘alea iacta est’. Hoe de West-Vlaming Van Quickenborne zo goed Antwerps spreekt, is zelfs voor onze TV-politicologen een raadsel.
Even later volgt een persconferentie van Alexander De Croo, geflankeerd door de ondervoorzitters Van Quickenborne en Ceyssens. Alexander trekt ‘de stekker’ uit de regering-Leterme. Een van de massaal aanwezige journalisten is zo verbouwereerd dat hij pardoes zijn micro laat vallen op de tafel waar het Vld-triumviraat het verdict voorleest. Het leverde prachtige beelden op.
Federale verkiezingen 2010 : de wet van de omgekeerde zwaartekracht
Bij de federale verkiezingen van 2010 verliest Open Vld 5,2% en 5 Kamerzetels. De liberalen stranden op 13,6%, een resultaat waar ze nu van dromen. De troon van De Croo wankelt. Hij is amper een half jaar partijvoorzitter.
541 dagen na de verkiezingen ziet de regering-Di Rupo het levenslicht. Partijvoorzitter De Croo verheft zijn kompaan Van Quickenborne – medeverantwoordelijk voor de verkiezingsnederlaag – tot vicepremier en minister van Pensioenen. In 2012 verkast Van Quickenborne naar het burgemeesterschap van Kortrijk en volgt De Croo hem op als vice-premier.
De Wetstraat is een van de weinige plaatsen op de planeet waar je niet alleen naar beneden, maar ook naar boven kan vallen.
Men zou verwachten dat na zo’n grote verkiezingsnederlaag het lot van voorzitter De Croo en ondervoorzitter Van Quickenborne bezegeld is. Maar de Wetstraat is een van de weinige plaatsen op de planeet waar je niet alleen naar beneden, maar ook naar boven kan vallen. Dat gebeurt ook : ze worden weggepromoveerd. In de Wetstraat geldt vaak ‘de regel van de omgekeerde zwaartekracht’.
Gwendolyn Rutten wordt de nieuwe partijvoorzitter. Ze brengt het er vrij goed vanaf bij de verkiezingen van 2014 en brengt haar partij in alle regeringen. De Croo is opnieuw vice-premier.
Federale verkiezingen 2019 : de greep naar de macht
In 2019 boert Open Vld opnieuw achteruit : – 2,1% en een verlies van 2 Kamerzetels. Opnieuw speelt ‘de wet van de omgekeerde zwaartekracht’. Alexander De Croo wordt Vivaldi-premier en zijn kompaan, de luchtgitarist, vice-premier en minister van Justitie.
Er volgt een onvoorstelbare soap. Het begint met de perikelen rond parlementslid Sihame El Kaouakibi. In pipigate verwatert Van Quickenborne tot Van Plassenborne. Kort nadien blijkt dat net de minister van Justitie die met vuur disproportionele corona-straffen verdedigde, het zelf niet al te nauw nam met die corona-regels. De regels, die zijn er voor de anderen, niet voor de leiders.
De Croo zelf komt zelf in opspraak wanneer Wouter Verschelden in Doodgravers van België (2021) verwijst naar een verhaal gepubliceerd op de site van P-Magazine. De Croo zou whatsapp-berichten uitgewisseld hebben met een Italiaanse pornoster om een afspraakje te versieren. Hij wordt gered door de immer kritische journalisten die in koor stellen dat ze nooit schrijven over privé-aangelegenheden die geen politieke impact hebben. Het zijn rare kerels die journalisten. In dezelfde periode berichten ze wel over ‘de gezinsuitbreiding’ wanneer De Croo een Hongaarse jachthond in huis haalt. De ene privé-aangelegenheid is blijkbaar de andere niet. Een hond is geen poes, dachten onze journalisten.
Nadien volgt een ongeziene greep naar de macht. De Croo vertimmert het blauwe fabriekje eigenhandig en vervangt nagenoeg de volledige partijtop. Staatssecretaris Eva De Bleeker (Open Vld) wordt afgeserveerd. Haar opvolgster Alexia Bertrand is niet eens een Vld’ster. Wanneer een nieuwe justitieminister gezocht wordt, komt cabinetard Paul Van Tigchelt uit de toverhoed. Gwendolyn Rutten wordt eerst afgeserveerd en nadien terug naar boven gepromoveerd. Ook de kop van Egbert Lachaert rolt. Voorzittersverkiezingen zijn niet nodig. Alexander De Croo promoveert eigenhandig de hondstrouwe Tom Ongena tot voorzitter. Zo hondstrouw, dat hij zelfs nog niet één teken van begeestering heeft gegeven. Van Quickenborne en Somers worden op de achtergrond verkast naar Kortrijk en Mechelen. Le parti, c’est moi !
Het weinig verlichte despotisme van De Croo zorgt er voor dat liberalen helemaal onderaan de peilingen bengelen. Met 7% is Open Vld de kleinste partij. Maar de greep van De Croo op de partij blijft onaangetast. Hoe lang nog ?
De lichtechtheid van liberalen : een raadsel voor de wetenschap
Alexander De Croo was niet de eerste die voorzitter wordt van Open Vld met een donkerblauw programma. Maar zodra een donkerblauwe liberaal in het zonlicht treedt van de Wetstraat verkleurt hij. Verhofstadt begon donkerblauw en eindigde paars. Lachaert werd met een donkerblauw programma verkozen tot voorzitter maar verkleurde naar alle kleuren van de Vilvaldi-regenboog. Ook Gwendolyn Rutten kleurde ooit donkerblauw. De Croo verandert van kleur als een kameleon : groen, rood, oranje, paars… alleen blauw lijkt moeilijk.
De drang tot verkleuring van liberale partijvoorzitters plaatst zelfs de wetenschap voor een raadsel. Lichtechtheid wordt uitgedrukt op een schaal van 1 (sterke verkleuring) tot 8 (geen verkleuring). Partijvoorzitters van Open Vld scoren gemiddeld -5 op deze schaal. Toppers als Verhofstadt en De Croo komen zelfs in de buurt van -10. Wetenschappelijk onmogelijk, maar toch gebeurt het.
Is er nog toekomst voor het liberalisme in Vlaanderen ? Zeker en vast ! Maar dit zal wel meer kleurvastheid vragen en vooral verjonging. Er zijn jonge Open Vld’ers die met veel enthousiasme een authentiek liberalisme uitdragen. Alleen wordt Alexander De Croo het blauwe boegbeeld bij de verkiezingen 2024 : Never Change a Losing Team !
Hendrik Vuye is doctor in de rechten, master in de criminologie en master in de filosofie. Hij is gewoon hoogleraar Staatsrecht en Mensenrechten aan Universiteit Namen
foto’s (c) Gazet van Hove .