door Wannes Neukermans in ’t Pallieterke .
Het is even wachten voordat Tom Van Grieken (37) klaar is om geïnterviewd te worden. Eerst pleegt hij nog een dringende telefoon, al ijsberend door zijn kantoor. “Enorm druk”, antwoordt de Vlaams Belang-voorzitter op de vraag naar zijn agenda. De verkiezingskoorts in de politiek en de media is toegeslagen, met iedere week nieuwe debatten, stellingnames en boude uitspraken. “Te vroeg, vind ik. Niet voor mij, maar voor de mensen : die zijn daar nog niet mee bezig”, legt Van Grieken uit.
Wanneer een nieuwe peiling van Trends de twee Vlaams-nationalistische partijen een nipte zetelmeerderheid gunt, kan u alleen maar tevreden zijn. Klopt dat ?
“Uiteraard. In de eerste plaats moeten we naar onszelf kijken, want dat is het enige waar we vat op hebben. Peilingen zijn hypothetisch en we houden onze voetjes op de grond, maar het is oprecht fijn om er telkens op vooruit te gaan. Ik ben als voorzitter begonnen met peilingen onder de kiesdrempel. Ik kan u verzekeren dat dat minder leuk is.”
“Dat er een V-meerderheid is, is bijzonder interessant. De bal ligt nu in het kamp van de N-VA : ofwel kiezen ze voor een Vivaldi op Vlaams niveau, ofwel kiezen ze voor een V-meerderheid. Het cordon sanitaire is met deze peiling het probleem van Bart De Wever geworden. Als hij het cordon in stand houdt, dan is een stem op N-VA een stem voor een Vlaamse Vivaldi-regering. Houdt hij het niet in stand, dan krijgt de N-VA-kiezer eindelijk een rechts en Vlaams beleid.”
Als u er met deze score niet in slaagt om dat cordon te doorbreken, kan dat misschien ook als een falen van u en uw partij gezien worden ?
“Ik kan alleen maar mijn eigen ding doen en mijn zaken op orde hebben. Dat is de verkiezingen winnen, en dat zijn we aan het doen. Wat andere partijen doen, daar heb ik geen vat op. De inzet van mij als voorzitter is om van Vlaams Belang de grootste partij te maken, omdat dat ons het initiatiefrecht geeft. Om het cordon te doorbreken heb je partners nodig. De eerste prioriteit is dus verkiezingen winnen.”
De Wever zegt dat hij Vlaams Belang als stok achter de deur wil gebruiken, zodat er federaal geen nieuwe Vivaldi-regering gevormd wordt. Hoe voelt u zich daarbij ?
“Hij wil ons als stok achter de deur gebruiken, zodat hij zélf een deal kan sluiten met de PS van de 32 urenweek. Dat is toch cynisme in het kwadraat ? En die man wordt dan als groot strateeg beschouwd… Ik vind hem een toogstrateeg. Dan dienen Vlaams-nationale stemmen om een deal te sluiten met Waalse socialisten. Daar ben ik het fundamenteel mee oneens. Vlaams-nationale stemmen dienen voor een Vlaams-nationaal beleid, niet om beleid af te kopen van de meest corrupte partij van het land.”
“Vlaams-nationale stemmen dienen voor Vlaams-nationaal beleid, niet om beleid af te kopen van de meest corrupte partij van het land”
Stel dat jullie er toch uitkomen en een Vlaamse regering vormen. Wat zijn dan de hoofdprioriteiten ?
“Als je naar mijn breekpunten vraagt, moet ik u daar een politiek antwoord op geven : die leggen we niet op tafel. Als ik voor de verkiezingen al zeg wat onze breekpunten zijn, gaan ze er alles aan doen opdat wij die niet binnenhalen. Wij willen een rechts en assertief Vlaams beleid voeren en die Vlaamse meerderheid gebruiken om de bevrijding van dat Vlaamse volk te bewerkstelligen. Dat betekent dat wij een concreet stappenplan hebben richting de boedelscheiding. We willen die nobele, mooie onafhankelijkheidsgedachte eindelijk wegkrijgen uit dat hoekje van chaos en revolutie, waarin het nota bene door Bart De Wever geduwd is. En daarnaast willen we vanuit die Vlaamse regering de federale regering onder druk zetten.”
Die onafhankelijkheid zou er in het Vlaams Belang-scenario pas tegen 2030 komen. In de periode voordien moet er op Vlaams niveau toch ook beleid gevoerd worden ?
“Wij blijven niet bij de pakken zitten tot de dag van de onafhankelijkheid om kwaliteitsvol onderwijs te realiseren en om te zorgen dat ons verkeer opnieuw vlotter loopt of om een deftig stikstofbeleid te voeren. We gaan voor een tweesporenbeleid : op Vlaams niveau hervormen en tegelijkertijd richting onafhankelijkheid gaan.”
Dat u geen breekpunten wil delen is begrijpelijk, maar u zal toch bepaalde minimumdoelen hebben ?
“Tuurlijk. Maar met hoeveel gaan we aan tafel zitten ? Hoe groot gaat die zetelmeerderheid zijn, als ze er is ? Er zijn te veel onbekende factoren om die nu al op tafel te gooien. Maar goed : wij zijn een rechtse partij die streng wil zijn op inburgering en migratie, die gaat voor veiligheid en de koopkracht wil beschermen. Een partij die inzet op het communautaire : wij willen méér Vlaamse bevoegdheden en een assertiever Vlaams beleid. Onder Jan Jambon loopt de Vlaamse regering aan het handje van de federale; dat hebben we gezien tijdens de coronacrisis : Jambon luisterde naar de instructies van De Croo.”
Als er een rechtse Vlaamse regering gevormd wordt met Vlaams Belang en N-VA, is de kans groot dat er federaal een linkse regering gevormd wordt. Is de Vlaming daar niet slechter mee af ?
“Niet volgens de laatste peiling, want ze hebben maar net voldoende om Vivaldi II te vormen. Als Vlaams Belang nog één zetel extra kan veroveren, is Vivaldi II geen optie.”
Maar dat Vlaams Belang federaal aan de knoppen komt, zien we nog niet snel gebeuren.
“Waarom niet ? Waar begint het mee ? Uitgenodigd worden. Op 45 jaar tijd zijn we nog nooit uitgenodigd, door eender welke informateur. De kans is klein dat dat deze keer wel gebeurt. Daarom dat ik het een verkeerde strategie vind om het Vlaams niveau ondergeschikt te maken aan het federale niveau.”
“We gaan onze broek niet afsteken om aan de macht te komen”
U heeft het over de strategie die leeft binnen N-VA om eerst een federale regering te vormen en nadien een Vlaamse, zodat ze nadien niet ‘in de steek gelaten worden’ door Open Vld en cd&v, zoals na de verkiezingen van 2019.
“Als een belgicist zoals Georges-Louis Bouchez (MR) zou zeggen ‘We moeten eerst een Belgische regering vormen en de regio’s zijn ondergeschikt’, dan zou ik dat heel normaal vinden. Maar nu hebben we een Vlaams-nationalist die zegt : ‘Eerst een Belgische regering, nadien houden we ons bezig met Vlaanderen.’ Ik begrijp dat echt niet. Bart De Wever wil eerst een Belgische regering vormen, maar daar gaan wij niet in mee. Ik vind dat er eerst een Vlaamse regering gevormd moet worden, die dan als een Vlaams blok richting de federale onderhandelingstafel kan stappen.”
Ik lees die verschillende strategieën vooral als ellenlange onderhandelingen na 9 juni. Hoe kunnen we dat vermijden ?
“Door buiten de Belgische logica te treden. Als politici eerlijk zijn, zijn er drie opties die voorliggen. Optie één is herfederaliseren : daar is niemand vragende partij voor. Sommigen zeggen dat voor de bühne, maar eigenlijk wil niemand dat. Optie twee is de status quo. We moeten 27 miljard euro besparen op de begroting, de staatsschuld is immens hoog en we dreigen onder curatele te komen van de Europese Unie. Dus de status quo is eigenlijk ook geen optie. Ja, dan is een regionalisering de enige echte optie. Federaal blokkeert en wij als Vlaams-nationalisten willen dat de Vlaamse staat alles regelt. En dus willen we ook geen halfslachtige staatshervorming met geld voor een deel van de bevoegdheden.”
Die staatshervormingen hebben voor Vlaanderen al wel stappen gezet richting meer Vlaams zelfbestuur.
“Weet u wat die staatshervormingen hebben opgeleverd ? We zijn Brussel kwijt. We hebben de faciliteiten, want er zijn de miljarden euro’s aan transfers die jaarlijks richting Wallonië gaan. Welke prijs moeten wij betalen om ons zelfbeschikkingsrecht te mogen uitoefenen ? De Walen zouden ons moeten betalen, omdat we het al zo lang volhouden met hen ! (lacht)”
Wat als na de verkiezingen duidelijk wordt dat Vlaams Belang opnieuw niet zal meebesturen ?
“Ons motto is altijd geweest : besturen als het kan, in de oppositie als het moet. Onze doelstelling is om de verkiezingen te winnen en als grootste partij de formatie naar ons toe te trekken. Ik zou teleurgesteld zijn als we de verkiezingen niet zouden winnen. Maar regeren is geen doel op zich.”
Maar jullie willen het wel ?
“Vroeger zei iedereen altijd dat wij niet wílden besturen. Ik heb in 2019 heel duidelijk gezegd dat als de mogelijkheid er is, ik bereid ben om mee te besturen. Maar wij zijn geen cd&v of Open Vld die besturen om te besturen. We willen wel een daadkrachtig rechts en Vlaams beleid. N-VA heeft met Zweeds federaal meebestuurd. Wat hebben we daaraan overgehouden ?”
Je kan ook impact hebben vanuit de oppositie, maar zou u niet gefrustreerd zijn als het met deze score niet lukt ?
“Ik ben in de eerste plaats volksvertegenwoordiger : je kan invloed hebben vanuit de oppositie, of vanuit de meerderheid. Beide zijn nobel. Ik vind dat je in een democratie ook oppositie nodig hebt. Ik zeg alleen : hoe groter wij zijn, hoe meer we de partijen richting een Vlaams en rechts beleid kunnen duwen. Wij willen niet a priori aan de zijlijn blijven staan, maar we gaan ook niet onze broek afsteken om toch maar aan de macht te komen.”
Bent u bang voor de risico’s van meebesturen ? Om Vlaams Belang te zien vervellen tot een ‘systeempartij’ ?
“Ik denk niet dat het Vlaams Belang ooit een systeempartij kan worden, omdat wij niet die zuilen of belangengroepen hebben.”
N-VA had die toch ook niet ?
“Het Voka-programma weegt meer door dan het Vlaams-nationale programma. Zweeds was een Voka-regering, geen Vlaamse regering. Dat gezegd zijnde : beleidsdeelname komt met risico’s, compromissen en potentieel een mindere score na een regeringsdeelname. Daartoe zijn we bereid.”
Ik heb het niet alleen over de score, maar je proeft ook van de macht, je vaardigt mensen af in raden van bestuur, je krijgt postjes…
“Hmm. Ik hoop en denk dat dat niet voor Vlaams Belangers geldt. Want als je een lidkaart koopt van het Vlaams Belang, doe je dat niet voor je carrière, om zo snel mogelijk burgemeester of minister te worden. Als je lid wordt van het Vlaams Belang, dan wil je iets veranderen, voor je carrière moet je dat niet doen. De beweegreden waarom mensen voor het Vlaams Belang kiezen, is anders dan bij andere partijen.”
Nu de partij het zo goed doet, zijn er misschien wel meer ‘opportunisten’…
“Dat risico bestaat zeer zeker. Maar we hadden het al kunnen meemaken na 2019. Als ik kijk hoe snel we gegroeid zijn, dan had het heel anders kunnen lopen. We zijn van 11 parlementsleden naar 45 gegaan en hebben geen opportunisten aangetrokken. Dat had meer accidenten kunnen opleveren.”
“Als ik kijk hoe we onze lijsten hebben opgesteld en in onze top 3 telkens een nieuw nationalistisch talent gelanceerd hebben, dan denk ik dat we ook nu geen tafelspringers of opportunisten hebben aangetrokken. Wij hebben iets gedaan dat veel partijen niet durven. Want weet je wanneer partijen vernieuwen ? Als ze verloren hebben. Wij vernieuwen als het goed gaat en dat betekent dat we hebben durven zeggen tegen parlementsleden waar we zeer tevreden van zijn, dat we toch in het belang van de partij wat zijn gaan schuiven in de lijst. Ik ben ongelooflijk trots op mijn parlementsleden, die daar erg volwassen mee zijn omgegaan. Als ik nu kijk naar lijsten bij de N-VA, zie ik dezelfde als twee verkiezingen geleden.”
“De Wever zei ooit na de verkiezingen : ‘Iedereen die verkozen moest worden, is verkozen. En de rest ook.’ Zo cynisch wil ik niet zijn. En ik hoop niet dat ik ooit zoiets moet zeggen.”
Bart Maddens waarschuwde ook al voor mensen die ‘per ongeluk’ verkozen zouden raken.
“En wat dan nog ? Wat als er een volkse man verkozen wordt, die het op zijn manier zegt ? Wij halen onze neus niet op voor de gewone Vlaming : een parlement mag een doorsnede van de bevolking zijn. Ik heb liever een dokwerker wiens hart op de tong ligt, dan een kille advocaat die geen enkel empathisch vermogen heeft. Het hoeven niet allemaal academici te zijn, als ze maar uit het juiste hout gesneden zijn.”
Is vernieuwing dan per se verbetering ?
“Ik ben van oordeel dat parlementsleden vijf jaar lang de kans hebben om aan hun naambekendheid te werken. Als zij het goed gedaan hebben, zullen ze vanop een lagere plek op de lijst ook wel verkozen raken.”
U bent er nu wel in geslaagd om een aantal opvallende figuren aan te trekken.
“Dat klopt. Een Kurt Moons bijvoorbeeld; dat is niet na één gesprek beslist. Een deel van die mensen ken ik uit de Vlaamse Beweging, die nauw bij ons aansluit. Er zijn ook mensen bij die al lang militant of personeelslid zijn binnen de partij. Daarin hebben we geïnvesteerd en dan kan je wel voelen wat voor vlees je in de kuip hebt.”
“En wat de mainstreammedia niet zullen schrijven : wij hebben nu ook al zeer bekwame parlementsleden. Roosmarijn Beckers op onderwijs, Wouter Vermeersch op financiën, Reccino Van Lommel op energie, Klaas Slootmans op media en Vlaamse Rand. En dan heb ik het nog niet over onze toppers, zoals Chris Janssens en Barbara Pas. Dat we nog steeds politieke raspaarden als Gerolf Annemans en Filip Dewinter in onze rangen hebben, daar ben ik ook enorm trots op.”
Er ligt bij uw partij een stappenplan voor onafhankelijkheid klaar. Hoe concreet is dat plan ? Wordt er bijvoorbeeld gesproken met buitenlandse overheden ?
“Ik heb ooit al lachend gezegd dat als Marine Le Pen het bij de volgende verkiezingen zeer goed doet, Vlaams Belang een betere lijn zou hebben met Parijs dan de PS. Dát zou een ‘game changer’zijn. Als ik bij vergaderingen tijdens bijeenkomsten de kans krijg om met staatshoofden te spreken, dan heb ik het bewust ook over onafhankelijkheid. Want die mensen hebben daar vragen over : hoe zit dat daar in België ? Wat betekent dat ?”
Zij zullen vaak zelfs bezorgd zijn over een splitsing van ons land.
“Uiteraard, en daarom mogen we daar niet over zwijgen. Want zij worden alleen maar geïnformeerd door de Franstalige, Belgische en Engelstalige pers. Maar wij, Vlaams-nationalisten, moeten de ambassadeurs zijn van die onafhankelijkheidsgedachte. Politiek gaat over de harten en geesten veroveren, nadien de zetels. Niet alleen binnen België, maar ook in de EU zullen we ooit erkend moeten raken.”
Gaza, Oekraïne… Is het niet moeilijk om in die veranderende, instabiele geopolitieke situatie nog eens te pleiten voor de splitsing van België ?
“Natuurlijk niet : reden te meer om het nu te doen. De Vlaamse belangen worden niet behartigd door een Belgisch diplomatiek korps.”
Is het verantwoord om het Belgisch leger nu te ontbinden ?
“Of een Vlaams leger onmiddellijk veel beter zou zijn dan een Belgisch leger met Xavier Waterslaeghers, dat laat ik in het midden. Het Belgisch leger moet momenteel ‘pang pang’ roepen tijdens hun trainingen. Generaal op rust Marc Thys zegt dat we drie of vier uur kunnen schieten vooraleer we met stenen moeten gooien. En dat willen we dan federaal houden ? Waar zijn we toch mee bezig ?”
“Wij zijn bijvoorbeeld veel meer gebaat bij samenwerking met Nederland. Maar omdat wij ‘l’armée belge’ hebben, werken we continu samen met de Fransen. En omdat de Fransen de enige nucleaire macht zijn in in de EU hangen wij weer vast aan die Franstaligen.”
“De multipolaire wereld van het liberalisme, de grote wereldmarkt en één grote happy family, heeft gefaald”
Hoe ziet een Vlaamse defensiestrategie er voor u uit ?
“Die zal voorlopig sowieso ingebed zijn in de NAVO-strategie, want er is geen Europees alternatief. We willen geen Europees leger, want het laatste dat ik wil, is dat generaal Ursula of kapitein Verhofstadt onze jongens naar het front stuurt. Maar we pleiten wel voor een Europese defensie : aankopen en strategie op elkaar afstemmen. Vandaag laten we onze agenda iets te veel bepalen door de Amerikanen. Denk maar aan de aankoop van de F-35, terwijl er een Zweeds alternatief voorhanden is.”
Momenteel geeft de Vlaamse overheid hoogtechnologische bedrijven niet altijd de ruimte om militaire toepassingen te ontwikkelen.
“Dat klopt en ik vind dat een vergissing. We hebben geen wapenproducties en zo, maar waarom zouden we onze innovatieve bedrijven hinderen om dat te doen ? Geen enkel probleem, wat mij betreft.”
Er is dat geopolitieke element, er zijn de boerenprotesten, een energiecrisis,… In heel Europa lijkt het bewustzijn wel terug dat we onze eigen boontjes meer moeten doppen. Moedigt u dat aan ?
“Die trend is al langer bezig. We gaan steeds verder weg van die bipolaire wereld, van het Westen tegen het communisme. De multipolaire wereld van het liberalisme, de grote wereldmarkt en één grote happy family, heeft gefaald. En het blijkt dat wij, als Europa, gewoon verwende nesten zijn, die niet weerbaar of zelfvoorzienend zijn. Daar moeten we naartoe gaan, maar Vlaanderen kan niet dezelfde keuzes maken als de grote natiestaten zoals Frankrijk en de Verenigde Staten. Wij hebben een veel meer open economie, dus we moeten het evenwicht goed bewaren. Daarom hebben wij zeven strategisch belangrijke sectoren geselecteerd, waarvan wij vinden dat de overheid een vinger in de pap te brokken moet hebben.”
U bent na Bart De Wever de langstzittende voorzitter van België, want in oktober bent u tien jaar partijvoorzitter. Wilt u er nog tien jaar bijdoen ?
“Voorbijgevlogen ! Van kindsoldaat tot één van de langstzittende voorzitters van het land. En ik doe het nog iedere dag doodgraag. Hoelang ik het nog doe, daar beslissen de kiezers van het Vlaams Belang en het partijcongres over. Om de vier jaar kan ieder partijraadslid zich kandidaat stellen.”
U bepaalt zelf toch ook hoelang u het nog wil doen ?
“Er is één groot nadeel : je kan alleen stoppen als je verkiezingen verliest. Voorzitters kunnen nooit in schoonheid eindigen. Je kan niet het vertrouwen krijgen, om dan te zeggen : ik neem het niet op. Dat wringt.”
Wanneer is uw voorzitterschap geslaagd ?
“Dat was al geslaagd op 26 mei 2019. Ik vond dat de partijpolitieke vertegenwoordiger van het radicale Vlaams-nationalisme niet mocht verdwijnen uit het politieke landschap, want met het verdwijnen van het Vlaams Belang, zou ook het verdwijnen van de onafhankelijkheidsgedachte begonnen zijn. En ik vond dat niet kunnen. 200 jaar inzet van onbekende vrijwilligers en militanten, die voor de onafhankelijkheid hun tijd, hun carrière en hun vrijheid hebben opgeofferd…, dat was allemaal voor de vuilbak geweest. Al die betogingen, Voeren, lokettenkwestie, Marsen op Brussel,… Ik kon dat niet over mijn hart krijgen.”
Denkt u echt dat het Vlaams-nationalistische gedachtegoed verdwenen was samen met uw partij ? Er bestaan toch nog organisaties buiten de politiek.
“De hele Vlaamse Beweging was onder hypnose van Bart De Wever, die het hield bij ‘confederalisme, geen onafhankelijkheid’. 200 jaar hebben militante vrijwilligers geijverd voor Vlaamse onafhankelijkheid, totdat er een Vlaams-nationalist zei : ‘Het is chaos, het is revolutie, begin er niet aan.’”
“Hoe klein ik ook was, en ook al is het misschien niet het meest electoraal lonende, ik heb altijd die kaart van Vlaamse onafhankelijkheid getrokken. We zijn altijd communautaire campagnes blijven voeren. Dat vind ik mijn verdomde plicht.”
foto’s (c) Gazet van Hove .