door redactie ’t Pallieterke .
Dreigen Open Vld en Groen te verdwijnen of uiteen te vallen na de verkiezingen ? Electorale herverkaveling komt er door de kiezer, maar de ervaring leert dat partijen na een zware nederlaag niet direct verdwijnen. Via ‘burgerplatformen’ en met ‘een centrum voor politieke vernieuwing’ maakten verkozenen in het verleden hun oude partij wormstekig, om daarna de overstap naar een andere partij te wagen. Bij Open Vld loopt een oud-voorzitter rond met dergelijke plannen.
De discussie over een mogelijke Vlaamse coalitie tussen N-VA en Vlaams Belang heeft het thema naar de achtergrond van deze verkiezingscampagne geschoven, maar N-VA-voorzitter Bart De Wever droomt nog altijd van een politieke herverkaveling waar zijn partij dan als winnaar uitkomt. Concreet : de nog overblijvende rechterflank van cd&v en Open Vld kan naar de N-VA overstappen, wat het idee van een brede volkspartij zoals de CSU in Beieren een stuk realistischer maakt.
Bart De Wever opperde dat idee een aantal maanden geleden, maar niet niemand ging er echt op in. De burgemeester van Antwerpen had er goed aan gedaan eens een aantal handboeken politicologie en politieke geschiedenis van België bij de hand te nemen. Dan zal hij merken dat politieke herverkavelingen altijd na de verkiezingen gebeuren, op instigatie van de kiezer. Bepaalde partijen zijn in die gevallen dermate klein geworden dat een aantal verkozenen eieren voor hun geld kiezen en andere oorden opzoeken. Zeker als de financiën onder druk komen te staan; een risico dat bestaat voor Open Vld en Groen die in de peilingen een grote consistentie aan de dag leggen. Ze scoren zo slecht dat het zo goed als zeker is dat ze in een aantal provincies de kiesdrempel dreigen te mislopen. En dus dat ze bijvoorbeeld niet meer voldoende verkozenen zullen hebben om in de Kamer of het Vlaams Parlement een fractie te kunnen vormen, wat zowel organisatorisch als financieel een verschil maakt.
Een zware nederlaag voor Open Vld en Groen dreigt de toekomst van de partijen onzeker te maken
Voor het Vlaams Parlement zijn zeven zetels nodig voor een fractie en in de Kamer zijn er dat vijf. Dat staatssecretaris voor Begroting Alexia Bertrand (Open Vld) op de Brusselse MR-lijst opduikt, is niet vreemd aan de bezorgdheid bij de Vlaamse liberalen dat ze in de Kamer met vier Vlaamse Open Vld-zetels tekortkomen voor een fractie. Bertrand kan hen uit de nood helpen.
Niet direct weglopen
Na 9 juni zal veel duidelijker worden. Een zware nederlaag voor Open Vld en Groen dreigt de toekomst van de partijen onzeker te maken. Of toch vooral voor de Vlaamse liberalen. Voor de Vlaamse groenen is er weliswaar een reddingsboei, namelijk zusterpartij Ecolo. Samen vormen ze één fractie in de Kamer en dat kan ervoor zorgen dat Groen ondanks een zware nederlaag niet met een existentiële crisis wordt geconfronteerd. Anders is het natuurlijk met de Open Vld.
Betekent het missen van de kiesdrempel in pakweg Antwerpen en Limburg op 9 juni dat de partij op 10 juni implodeert? Niet zo zeker. Het is niet de gewoonte dat verkozenen plots gaan lopen. Maar een partij is dan dermate wormstekig geworden dat een soort van rottingsproces onvermijdelijk is.
Ontevreden verkozenen gaan dan wel degelijk nadenken over politieke herverkaveling, en dus de overstap naar een andere partij voorbereiden. Maar men doet dat via een tussenstop. Er doen geruchten de ronde dat ex-voorzitter Egbert Lachaert binnen Open Vld een aantal figuren rond zich aan het verzamelen is die zich binnen de partij na een nederlaag op 9 juni gaan profileren als een soort van ‘burgerbeweging’ of ‘beweging voor politieke vernieuwing’. Die zouden dan een signaal geven aan de partij dat het zo niet verder kan, maar eigenlijk bereiden ze een exit voor. En die zou dan richting N-VA gaan. De partijtop van de Vlaams-nationalisten is ervan op de hoogte. En zo is electorale herverkaveling een spontaan proces, aangestookt door de kiezer.
Zoals Jaak Gabriëls met de Volksunie
Vandaag lijkt dat politieke fictie, maar er zijn precedenten van kopstukken die een partij op sterven na dood via een omweg verlaten. En ja, dan gaat het over ex-partijvoorzitters. Gaan we even terug in de tijd: 24 november 1991 en de beruchte Zwarte Zondag. Niet alleen een doorbraak voor het toenmalige Vlaams Blok, ook een zware nederlaag voor de traditionele partijen en voor de Vlaams-nationalistische Volksunie. Voorzitter Jaak Gabriëls was toen een voorstander van een verregaande samenwerking met de liberale PVV. Maar het gros van de partij volgde hem daar niet in. En in juni stapte de Limburger op als voorzitter.
De nog overblijvende rechterflank van cd&v en Open Vld zou naar de N-VA kunnen overstappen
In de zomer volgde een ruzie en Gabriëls verliet de partij. Hij koos echter niet voor een directe overstap richting liberalen. Neen, hij richtte met een aantal VU-dissidenten het Centrum voor Politieke Vernieuwing op. Dat leek allemaal zeer idealistisch tot hij daarna met een aantal kompanen als André Geens, Jef Valkeniers, Hugo Coveliers en Bart Somers overstapte naar de nieuwe liberale partij VLD.
Een aanpak die een aantal jaren daarna navolging kreeg toen Johan Van Hecke in 2001 de Nieuwe Christen-Democraten (NCD) oprichtte, omdat hij ontevreden was over de gang van zaken bij de tot CD&V omgedoopte CVP. Samen met Karel Pinxten en Annemie Turtelboom leek dat een nieuwe ‘politieke beweging’ of een ‘burgerpanel’ avant la lettre. Tot al snel duidelijk werd dat dit een springplank was voor een overstap van ex-CVP-voorzitter Van Hecke naar de Vlaamse liberalen. Open Vld mag zich straks dus op een omgekeerde beweging voorbereiden. En opnieuw onder het mom van ‘politieke vernieuwing’.
Gezien het ondertussen wel meer dan 20 jaar oude verhaal van de christendemocraten die via een omweg de partij verlieten, mag ook Sammy Mahdi er niet volledig gerust in zijn. Indien zijn partij rond de 10 procent scoort op 9 juni dreigen ook daar dissidente initiatieven te ontstaan. En zo krijgt Bart De Wever toch zijn herverkaveling van het politieke landschap. Maar dus wel met een paar tussenstappen.
De partijtop van N-VA is op de hoogte van de mogelijke overstap
foto’s (c) Gazet van Hove .