door Jurgen Ceder in ’t Pallieterke .
De Wever bedankte zijn troepen voor de inspanningen die ze tijdens de campagne hebben geleverd en die beloond zijn met een overwinning. Het bedanken van de militanten behoort tot de vaste rituelen in de toespraken op de verkiezingsavond. De soldaten van De Wever weten echter goed genoeg wie hen de overwinning heeft geschonken : hun briljante aanvoerder.
De Wever struikelde even in het begin van de campagne – zijn arrogante houding tijdens de eerste dag van Het Conclaaf wekte meer afkeer dan bewondering op -, maar kwam daarna helemaal in zijn ritme. Hij en de rest van de partij leken een bewuste strategie te hanteren om niet de verdiensten van de eigen Vlaamse regering uit te spelen, maar alles in te zetten tegen Vivaldi. Dat was een gemakkelijk doelwit. De Vivaldisten toonden zich overigens weinig enthousiaste verdedigers van hun eigen bilan.
Het grote gevaar was de andere uitdager, Vlaams Belang, die als oppositiepartij de N-VA in de schaduw dreigde te zetten. De overwinning van Vlaams Belang en de nederlaag van N-VA stonden vooraf voor iedereen vast. De Wever keerde helemaal op zijn eentje het tij. Hij domineerde de debatten, slaagde erin de inzet van de verkiezingen naar zijn partij te trekken en Vlaams Belang naar de zijlijn te duwen. Op het einde van de rit kwamen zijn stoutste dromen uit : N-VA niet alleen incontournabel op het Vlaamse, maar ook op het federale niveau. Ook Tom Van Grieken erkende op de verkiezingsavond dat De Wever een sterke prestatie heeft neergezet.
Overwinningsnederlaag VB
Laat ons door de bomen het bos zien : in stemmen en in zetels is Vlaams Belang de partij die het meeste vooruitgaat. Er is opnieuw duidelijke winst, nadat Van Grieken en zijn partij er eerder al in geslaagd waren uit een diep dal te klauteren. Het resultaat werd echter niet wat door vrienden van de partij werd gehoopt en door vijanden werd gevreesd. Ook De Wever gaf toe dat hij zich vooraf had miskeken.
Hoe kan je de grootste stemmenwinst behalen en toch als verliezer worden gezien ? Dat is wat Vlaams Belang is overkomen. Het werd de perfecte illustratie van het begrip ‘overwinningsnederlaag’. De partij had gezegd dat ze minstens 1.000.000 kiezers achter zich wilde vergaren en, vooral, de grootste in Vlaanderen wilde worden. Dat is net niet gelukt. De negatieve perceptie van de uitslag werd versterkt door de zegezekere houding van de partij vooraf. Op het profiel van alle parlementsleden op Facebook werden bijvoorbeeld systematisch alle hoge peilingen weergegeven, waarmee ze hun verwachting leken uit te drukken.
De onbeslisten hebben beslist
Op sociale media wordt nu gelachen met de opiniepeilers die er, met hun overschatting van de resultaten van Vlaams Belang, weer eens flink naast zouden hebben gezeten. Die kritiek lijkt me onterecht. Alle peilingen, welke ook de opdrachtgever of uitvoerder, waren heel consistent. Vlaams Belang zou een score halen van tussen de 25 en 27 procent van de stemmen. Daar werd echter steeds een uiterst belangrijke voetnoot bij geplaatst : er was een grote groep van onbesliste kiezers.
Zelfs in de week voor de verkiezingen wist nog meer dan één op vijf kiezers niet voor wie men ging stemmen. In Nederland wijst alle onderzoek uit dat Geert Wilders tijdens de campagne veel onbeslisten heeft kunnen charmeren. Zijn zachte taal leverde hem toen de bijnaam ‘Geert Milders’ op. Vlaams Belang lijkt het omgekeerde te zijn overkomen.
Trekt Vlaams Belang lessen ?
Het is begrijpelijk dat Van Grieken de resultaten zondag als een overwinning probeerde voor te stellen, maar intern moet de partij zich toch vragen stellen. Hoe is men 5 procent van de peilingstemmen kwijtgeraakt tijdens de campagne ? Waarom gingen de onbeslisten naar N-VA ? Vlaams Belang kennende, valt het te vrezen dat niemand die vragen al te luid zal durven stellen.
Het is juist dat het Vlaams Belang de pers tegen had, niet altijd correct werd behandeld in de debatten en zelden de kans kreeg om iets te zeggen over de eigen politieke klemtonen, in het bijzonder migratie. Een aantal andere moeilijke momenten waren echter helemaal van eigen makelij.
Hoe komt het dat de partij die hele boeken over Vlaamse onafhankelijkheid uitgeeft, op een debat nooit uitgelegd krijgt hoe dat kan concreet gemaakt worden ? Het ‘kookwekkertje van de bomma’ werd door De Wever genadeloos aan diggelen geslagen. Hoe verdedig je het halfslachtige standpunt over Oekraïne (een toegeving aan de russofielen in de partij) ? Waarom in het modderige water van het genderdebat stappen (dat zeker een debat waard is en zelfs electoraal kan lonen) zonder daarop voorbereid te zijn en je doelwitten zorgvuldig te hebben gekozen ? Waarom ballast uit het verleden blijven meeslepen die je alleen in verlegenheid brengt met dubieuze buitenlandse contacten ?
Mag de Vlaamse Beweging tevreden zijn ?
Ik heb met collega’s de verkiezingsavond gevolgd in de weelderige kantoren van ’t Pallieterke. De sfeer was gemoedelijk, niet overdreven uitgelaten, maar ook helemaal niet neerslachtig. Hoe moet je als Vlaamse Beweger naar de resultaten kijken ? Er zijn redenen om optimistisch te blijven. VB en N-VA halen net de helft van de zetels in het Vlaams Parlement. Dat is een historisch resultaat en reden voor hoop, omdat de electorale verhoudingen tussen deze twee partijen wel steeds veranderen, maar er in hun optelsom een gestage, maar onstuitbare vooruitgang zichtbaar is, die al twee decennia bezig is.
Een ‘Guldensporenregering’ zal er niet komen, dat staat nu vast. De kans daarop was vooraf al niet groot, maar de druk op N-VA om die piste te overwegen, is nu helemaal weg. Er is overigens een zetel tekort. Dat betekent echter ook dat in het Vlaams Parlement niets kan passeren zonder de goedkeuring van een van de twee V-partijen. De Vlaamse Beweging mag niet nalaten daar N-VA aan te herinneren.
De Wever sprak op de verkiezingsavond meer over Vlaams autonomie dan tijdens de gehele campagne. Het was ook opvallend hoe hij en Van Grieken met meer respect over elkaar praatten dan de weken ervoor. Laat ons hopen dat de vijandigheden tijdens de campagne louterend hebben gewerkt.
Links implodeert in Wallonië
Hoe zal de regering eruitzien ? Dat zal bepaald worden door het meeste opvallende resultaat van deze verkiezingen. Dat kwam uit Wallonië. In het begin van de avond was er nog even paniek. Een exitpoll van de ULB voorspelde zowaar dat de communistische PTB de grootste partij van Wallonië ging worden. Dat nieuws werd ook in Vlaanderen kwistig door de media gedeeld. Er bleek echter een ‘coderingsfout’ te zijn gemaakt, waardoor de resultaten van PTB waren omgewisseld met die van Les Engagés. En eigenlijk was ook dat fout.
Hedebouw deed zijn best om zijn (unitaire) partij tot overwinnaar uit de roepen, maar de Franstalige vleugel deed het eigenlijk niet zo goed. PTB verloor twee zetels in het Waals Parlement. Dat verlies compenseerde de winst van PVDA, zodat de gezamenlijk vertegenwoordiging in de Kamer status quo blijft. Hedebouw en co hebben weinig om over te juichen.
Het merkwaardige aan het verlies van PTB is dat er geen sprake was van communicerende vaten op links. PS en Ecolo verloren immers nog meer stemmen. Het gezamenlijk verlies van links Wallonië liep op tot rond de 12 procent, wat een aardverschuiving is. Voor het eerst decennia stopt de verlinksing van Wallonië en heeft er zelfs een duidelijke terugslag plaats naar ‘rechts’, een begrip dat in Wallonië evenwel niet hetzelfde betekent als in Vlaanderen. De grote winnaars waren MR van Bouchez en Les Engagés van Prévot.
Zweeds dan maar?
De Waalse liberalen en christendemocraten hebben een meerderheid van de zetels in het Waalse parlement. Het huwelijk is nog niet voltrokken, maar op de verkiezingsavond hebben ze wel verlovingsringen uitgewisseld. Die relatie zal ook de federale regering bepalen. Het signaal van de kiezer dat hij een rechtser beleid wil, klonk deze keer nog luider in Wallonië dan in Vlaanderen.
Het evidente antwoord op dat signaal zou een Zweedse regering zijn (N-VA plus liberalen en christendemocraten aan beide kanten van de taalgrens). Die heeft ook een mathematische meerderheid. Onder het gras zitten echter adders, zonder verkleinwoord. De vorige Zweedse regering had een meerderheid in Vlaanderen, maar niet in Wallonië. Bij een heruitgave zou het omgekeerde het geval zijn. De Wever heeft op voorhand fel uitgehaald naar partijen die federaal zouden willen regeren zonder een Vlaamse meerderheid. Hij kan het niet maken dat nu zelf te doen.
Tweede probleem : de platgeslagen Open Vld heeft er op dit moment helemaal geen zin in. Derde probleem : die regering zou slechts een nipte meerderheid hebben. Vierde probleem : op het Vlaamse niveau kan een Zweedse regering niet. Vooruit is daarvoor nodig.
Al die problemen kunnen echter met één simpele zet opgelost worden : verander in die formule Open Vld door Vooruit. Voorspellingen in de politiek zijn gevaarlijk, maar die richting lijkt het meest voor de hand te liggen.
Het gevaar van een zakenkabinet
Blijft dan de moeilijke vraag hoe die partijen tot een regeerakkoord kunnen komen. De Wever heeft meermaals gezegd dat hij niet in een federale regering zal stappen zonder confederalisme. We moeten hem aan die belofte houden. Prévot heeft geen veto uitgesproken tegen een staatshervorming. Bouchez is een belgicist, maar hij lijkt als liberaal wel te begrijpen dat de afhankelijkheid van het subsidie-infuus vanwege Vlaanderen nefast is voor Wallonië. Of zij zullen instemmen met volwaardig confederalisme, lijkt echter zeer twijfelachtig.
Vanuit het standpunt van mensen die meer Vlaamse autonomie willen, is een zeer zwakke invulling van staatshervorming of ‘confederalisme’ het eerste gevaar. Een andere dreiging is het stiekeme communautaire status quo via een ‘zakenkabinet’, waar De Wever al zo vaak over heeft gesproken. Het moet verleidelijk zijn nu snel een regering op de been te brengen met een minimumprogramma rond beheersing van de staatsschuld. Het gevaar bestaat dat die regering permanent wordt en het nooit meer zal hebben over een staatshervorming. De ervaring leert dat geen enkele grondige hervorming ooit mogelijk is die niet van bij de aanvang in het regeerakkoord staat.
foto’s (c) Gazet van Hove .