Redactie Politiek ’t Pallieterke .
Na de parlementsverkiezingen van 9 juni 2024 voorspelde zowat het hele heir aan Wetstraatjournalisten een federale regering tegen het najaar. Fout dus, want in het beste geval is er eind deze maand een Arizona-coalitie. De Wetstraatpers sloeg de bal mis omdat ze de sociaaleconomische meningsverschillen heeft onderschat, net als het feit dat er geen tijdsdruk is. Plus : Bart De Wever blijft een voorzichtige Vlaams-nationalist.
Niets ergers dan als journalist over iets te moeten schrijven wanneer er amper nieuws is. Het moet in 2024 een kwelling zijn geweest voor de vele Wetstraatjournalisten toen de federale formatie telkens weer vooral leek op een processie van Echternach. Wie in de krantenarchieven duikt, merkt dat er een overtal aan nietszeggende artikels is verschenen. De politieke journalisten waren extra gefrustreerd omdat, zeker na de gemeenteraadsverkiezingen van oktober, duidelijk werd dat een federale regering er niet snel zou komen, ondanks hun voorspelling dat het nu snel zou gaan. Een regering tegen september of zeker eind oktober, dat was de optimistische boodschap die ze verspreidden. Het legertje aan Wetstraatjournalisten zat er in 2024 dus goed naast. Omdat ze in hun bubbel een aantal zaken onderschat hebben, of niet hebben zien aankomen.
Coalitie neigt meer naar links dan gedacht
De boodschap die na juni snel urbi et orbi werd uitgestuurd was dat er sprake zou zijn van sociaaleconomische coherentie binnen de coalitie. N-VA, MR, Les Engagés, cd&v en Vooruit zouden een centrumrechts herstelbeleid voeren. Dat Conner Rousseau wat tegenstribbelde, was te voorspellen, maar uiteindelijk zouden de Vlaamse socialisten waar voor hun geld kiezen, zo was de voorspelling. Niet dus.
Volgens de recentste berichten blijft Vooruit een uitgebreide meerwaardebelasting eisen en was er recent zelfs sprake van het afzwakken van het beperken van de werkloosheidsuitkeringen tot twee jaar. Vooruit bleef dus links druk zetten, en dat was niet bevorderlijk voor de gesprekken. Maar de Wetstraatjournalisten hebben nog iets anders onderschat : sociaaleconomisch neigt de zogenaamde Arizona-coalitie meer naar links dan algemeen wordt aangenomen. Les Engagés zien besparingen in de gezondheidszorg niet zitten. En cd&v blijft op fiscaal vlak maatregelen op tafel leggen die aansluiten bij de eisen van de christelijke arbeidersbeweging : meer fiscale herverdeling, meer lasten op vermogenswinsten. Dat is geen positionering in het centrum, wel op centrumlinks om niet te zeggen gewoon links.
En dat maakt een compromis moeilijk voor MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez die beloond wil worden voor zijn 30 procent stemmen in Wallonië. De N-VA is dan weer bereid om de communautaire eisen nog maar eens in de koelkast te stoppen, wel op voorwaarde dat er echte sociaaleconomische hervormingen die naam waardig komen. Hier een evenwicht vinden, blijft een ingewikkelde opdracht.
Geen druk van buitenaf
Tweede misvatting : zowat alle Wetstraatjournalisten gingen ervan uit dat de Europese Commissie dermate grote druk zou zetten op België dat men wel snel met een regeerakkoord annex begroting zou komen. Maar nu blijkt dat men vanuit het Brusselse Berlaymont-gebouw toch wat respijt geeft aan de onderhandelaars. Een begroting tegen maart is al oké. Feit is dat de Europese Commissie de financiële markten niet te veel wakker willen schudden nu ook Frankrijk als tweede grootste economie van de Europese Unie in budgettair slecht weer zit.
Met die druk van de financiële markten die de rente op de staatsschuld snel zouden doen toenemen als er geen regering komt, valt het nogal mee. Ex-premier Yves Leterme verklaarde vorig weekend in De Tijd dat internationale beleggers het niet hebben over België, maar wel over de slechte Franse overheidsfinanciën. Kortom, over België de formatiestilstand treedt een zekere gewenning in. Uiteraard kan de situatie snel wijzigen. Een plots stijgende rente en/of risicopremie op staatspapier komt vaak onverwacht. En niemand is 2011 vergeten, toen de rente op Belgische overheidsobligaties steeg naar 5 procent, wat de vorming van de regering-Di Rupo versnelde.
Maar die datum is van groot belang. Toen was er nog sprake van een eurocrisis. Een goed half jaar later, in de zomer van 2012, liet Mario Draghi als voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) weten dat hij er alles aan zou doen om de eurozone te redden, de beroemde “whatever it takes”-speech. Lees : als een land in de financiële problemen komt, zullen we het te hulp snellen. Voor België ligt dus nu al een reddingsboei klaar.
Bart De Wever heeft niets met België
De grootste onderschatting van de Wetstraatpers heeft te maken met de figuur van formateur Bart De Wever (N-VA). We hebben het in deze rubriek al meermaals geschreven : hij heeft meer zin om burgemeester van Antwerpen te blijven dan om de Wetstraat 16 in te nemen. Het zou een vergissing zijn te denken dat men van gedacht verandert zo dicht bij de macht. Vandaar dat De Wever geen haast maakt, laat staan bereid is het gros van zijn programma te laten vallen voor een functie.
Iets dat de zelfverklaarde insiders nog altijd onderschatten, is dat De Wever niets met België heeft en een Vlaams-nationalist blijft. De verkiezingsuitslag van 9 juni zal hem niet op andere gedachten hebben gebracht. Akkoord, men kan ervan uitgaan dat Wallonië met de MR en Les Engagés als winnaars nu stemt zoals Vlaanderen, maar in de film ‘BDW Politiek Beest’ maakte de N-VA-voorzitter de juiste analyse dat er in België twee landen zijn want “Waar sta je als de PS binnen vijf jaar plots de Waalse verkiezingen wint ?”.
Tenslotte is De Wever een voorzichtige politicus. Ook al is hij een nationalist, geen avonturen blijft de boodschap. Dat betekent dat hij bij een politieke patstelling niet van plan is om een aantal zaken te bruuskeren en pakweg het Vlaams Parlement door een algemene verklaring de weg van het confederalisme te laten inslaan. Zelfs op federaal niveau overheerst de voorzichtigheid. De Wever kon de voorbije maanden zonder Vooruit maar met de andere partijen naar de Kamer zijn gestapt met de vraag – zeker richting Open Vld – om een aantal sociaaleconomische noodmaatregelen goed te keuren. Daarmee zat een minderheidsregering voor een tijdje op de sporen. Maar dat ziet De Wever als te risicovol, want in strijd met de Belgische politieke traditie en dus geen optie. Voorlopig toch.
foto’s (c) Gazet van Hove – cover : “Wetstraat 16”, kabinet van de Premier.