Door Jurgen Ceder in ’t Pallieterke
De rechtse partijen van Europa hebben het lastig om zich te positioneren ten aanzien van Donald Trump. Sommigen bij de achterban beschouwen hem als een heiland, iemand die hen zal helpen zich te verlossen van hun eigen progressieve bestuurders. Anderen worden afgestoten door zijn stijl en onaangename persoonlijkheid. De manier waarop Trump omgaat met Oekraïne, heeft dat probleem op scherp gesteld.
Een kwakkelende westerse regering die weer populair wil worden, heeft daar nu een wondermiddel voor: zorg dat je in een rel met Trump terecht komt. Al bijna twee jaar genoot de Conservatieve Partij van Canada een afgetekende voorsprong in de peilingen. Trumps publieke vernederingen van Trudeau, de linkse premier, en het aankondigen van handelstarieven op Canadese import, hebben die voorsprong doen wegsmelten als sneeuw voor de zon. Trudeau zelf zal niet meer opkomen, maar zijn partij zit weer helemaal in de lift.
“Schokkend”
De Deense premier Mette Frederiksen kon hetzelfde ervaren. Na de rel met Trump over Groenland is het populariteitscijfer van de sociaaldemocrate in lange tijd niet zo hoog geweest. In het Verenigd Koninkrijk blijkt meer dan de helft van de kiezers van het rechtse Reform een negatief beeld te hebben van Trump. Het AfD scoorde wel sterk bij de verkiezingen, maar lager dan sommige peilingen hadden voorspeld. De nauwelijks verholen steun van Vance en Musk voor het AfD heeft de partij niet bepaald geholpen.
“Een kwakkelende westerse regering die weer populair wil worden, moet zorgen dat ze in een rel met Trump terechtkomt”
De rechtse leiders van Europa zijn gewaarschuwd. Als ze Trump geweldig vinden, kunnen ze dat maar best niet te enthousiast laten blijken. De aanpak van Trump van de kwestie Oekraïne heeft hen zelfs gedwongen zich duidelijk van hem te distantiëren.
Ik vermoed dat sommigen zelfs oprecht geschrokken waren van zijn houding. Inger Støjberg van de Deense Democraten : “Schokkende en groteske taferelen vanuit het Witte Huis in de VS. Dit zijn niet de VS die ik ken en waar ik van hou ! Nu moeten we Oekraïne en het Oekraïense volk steunen en steunen.” Jimmie Åkesson, leider van de Zweedse Democraten : “Steun voor Oekraïne moet duidelijk zijn, en er mag geen twijfel over bestaan dat Rusland Oekraïne heeft aangevallen en dat het land moedig een defensieve oorlog voert tegen niet-uitgelokte agressie.”
De volksnationale traditie van het VB
Het Rassemblement National heeft lang een dubbelzinnige houding aangenomen. Marine Le Pen reageerde initieel niet op de vernedering van Zelensky in Washington, maar wanneer Trump ook plots de hulp afsneed voor Oekraïne, voelde ze dat ze niet kon blijven zwijgen. “Ik vind deze beslissing verwerpelijk”, zei ze tegen Le Figaro. “Het is erg wreed voor de Oekraïense soldaten die bezig zijn met de patriottische verdediging van hun land.” Het is niet gemakkelijk uit te maken of haar verontwaardiging gemeend is. Geert Wilders had ook enige tijd nodig om een duidelijk standpunt in te nemen : “Uiteraard steunt de PVV Oekraïne, met overtuiging.”
“De nauwelijks verholen steun van Vance en Musk heeft het AfD niet bepaald geholpen”
De rechtse partijen van Europa houden zich het liefst bezig met binnenlandse kwesties. Buitenlandse thema’s leveren weinig stemmen op en, erger, leiden bijna altijd tot interne verdeeldheid. Het standpunt van het Vlaamse Belang over de oorlog in Oekraïne is bijvoorbeeld erg slap en bijna een kopie van het standpunt van de vredesbeweging, omdat er bij de eigen mandatarissen en achterban heel wat mensen zijn die helemaal niet aan de kant van Oekraïne staan. Op Facebook beginnen ze elke uitspraak over de oorlog met de zin “Ik ben geen fan van Poetin, maar …”, waarna ze een uitleg opzetten hoe alles eigenlijk de schuld van Oekraïne en het Westen is.
De verdeeldheid bij Vlaams Belangers, die de laatste weken ook merkbaar was op sociale media, is misschien nog iets scherper dan bij verwante rechtse partijen, omdat de ‘Poetin-verstehers’ er botsen met de volksnationale traditie van die partij. Wanneer een volk wordt aangevallen door een imperiale agressor, heeft de oudere generatie Vlaams-nationalisten er geen moeite mee om te erkennen wie dader en wie slachtoffer is.
“Sekte”
Op sociale media zag ik vorige week vurige discussies tussen mensen die zich allemaal aan de rechterzijde situeren en die het meestal met elkaar eens zijn. Een bijzonder actieve rol wordt daarin gespeeld door een groep mensen die, vooral tijdens de coronacrisis, ervan overtuigd raakten dat onze eigen overheden en elites betrokken zijn bij sinistere complotten tegen hun eigen burgers. Toen was dat rond Covid-19, nu rond de ‘oorlogsretoriek tegen Rusland’, waardoor, als ik hen mag geloven, onze zonen de dood zullen ingejaagd worden in de Oekraïense moerassen, allemaal ten behoeve van meer winst voor vermogensbeheerder BlackRock.
“Willen we een signaal zenden naar de rest van de wereld dat we geen onderscheid meer maken tussen agressor en slachtoffer ?”
Op Doorbraak las ik daarover een interessante tribune van Michaël Verstraeten. Die had in 2021 de partij ‘Vrijheid’ opgericht als reactie op de vrijheidsbeperkingen tijdens de coronacrisis. Verstraeten lijkt het profiel te hebben van een liberaal die oprecht was geschokt van een aantal ingrijpende inperkingen op onze vrijheden door de overheid. Hij kwam in die strijd echter in contact met anderen die een veel diepere betekenis hebben gehecht aan wat toen is gebeurd.
Verstraeten beschrijft die groep als een “sekte, een community van gelijkgezinde accounts op sociale media”. Voor mij de belangrijkste zin uit zijn relaas: “Zoals bij een sekte staan de mensen die het complotnarratief beleven ook vijandig tegenover de samenleving en de staat.”
‘Kampisme’
Ik heb enkele jaren geleden een stuk geschreven over het ‘kampisme’, wat oorspronkelijk een fenomeen aan de linkerzijde was. Links was in de decennia na de Tweede Wereldoorlog in een oorlog verwikkeld met het eigen ‘kapitalistische’ bestel. Bij een bepaalde strekking leidde dat tot sympathieën met kwaadaardige regimes, zoals dat van Stalin, Mao en Pol Pot, omdat ze de wereld alleen nog maar in twee kampen konden zien. De vijanden van hun vijanden, ook alle buitenlandse uitdagers van het Westen, werden gezien als bondgenoten. Gruweldaden werden ontkend of gerationaliseerd. Er heerste een ongekende creativiteit in het ontwerpen van theorieën die alle schuld bij het Westen legden of minstens een morele gelijkstelling inhielden van de twee kampen.
Rechts is vandaag de tegencultuur. Ik merk dat mensen ten aanzien van hun eigen bestel soms een vijandigheid ontwikkelen die niet meer rationeel is. Vooral de coronacrisis is de katalysator geweest van het idee van een overheid die, in casu in samenwerking met de farmaceutische industrie, betrokken is bij perfide samenzwering tegen de eigen mensen.
“Slippendrager”
Voor rechtse commentatoren zoals ikzelf heeft de verrijzenis van Donald Trump een complexe wereld nog complexer gemaakt. Hoe verzoen je een aantal uitstekende beleidsmaatregelen van Donald Trump, zoals de nultolerantie voor illegale migratie, het afschaffen van het schadelijke diversiteitsbeleid en de drastische afslanking van de overheid met alles wat een stuk minder fraai is aan hem ? Ik moet toegeven dat ik mij op stevigere grond voelde toen ik ontdekte dat de opiniemakers die ik zelf het meest respecteer, mensen zoals Konstantin Kisin, Brendan O’Neill, Douglas Murray en Rod Liddle op vrijwel dezelfde positie terecht kwamen als ikzelf.
Douglas Murray, auteur van onder andere ‘The Strange Death of Europe : Immigration, Identity, Islam’, is een gevierd denker in rechtse kringen omdat hij zich kant tegen het catastrofale Europese immigratiebeleid. Eind vorige maand verdedigde hij nog het AfD tegen het karikaturale portret dat deze partij te beurt valt in de Europese pers. Vorige week beging hij echter een doodzonde in de ogen van sommige van zijn aanhangers. Hij klaagde namelijk het anti-Oekraïense sfeertje in bepaalde rechtse kringen aan, bij de MAGA-beweging in het bijzonder. Plots werd hij er door zijn voormalige aanhangers van beschuldigd niets te snappen van geopolitiek en een slippendrager van de elites te zijn.
In zijn analyse ontleedde hij ook scherp het kampdenken bij een deel van rechts: “Omdat onlinerechts in wezen een verzetsbeweging is, begon ze genoeg te krijgen van de bijna universele bewondering voor Oekraïne – specifiek voor Zelensky. Deze mensen hebben begrijpelijkerwijs een hekel aan het idee dat hen verhalen worden opgedrongen en ze merkten dat veel van de verloren zielen die BLM-vlaggen in hun Twitter-bio’s hadden gezet, nu Oekraïense vlaggen plaatsten.” Murray wijst ook op de allergie van dat deel van rechts voor alles waar de eigen leiders aan verbonden zijn : “Als Biden, Trudeau, Emmanuel Macron en elke andere gehate linkse ‘globalist’ tegen Zelensky aanschurkte, dan moest er wel iets mis met hem zijn.”
De morele vraag
Rod Liddle : “Net als de meesten van jullie, denk ik, was ik erg blij met de aanval van Trump en Vance op de Europese linkse gevoeligheden, evenals met hun afbraak van enkele achterlijke progressieve programma’s in de VS. Maar waarom heeft dit genot het kritisch vermogen van zoveel rechtse mensen zo aangetast dat ze zichzelf hebben wijsgemaakt dat Trump voortaan overal gelijk in heeft en niets fouts kan doen? (…) De afwijzing van Oekraïne door Trump is geen gevolg van Trumps morele rechtschapenheid, maar van zijn absolute gebrek aan moraliteit. Oekraïne doet er niet toe omdat het zwak is. Zwakken doen er nooit toe. De invasie van Oekraïne drie jaar geleden was misdadig en barbaars en de pogingen van Trump om iets anders te suggereren, zijn gewoon leugens.”
Liddle durft een woord gebruiken dat bijna onfatsoenlijk is geworden bij een deel van rechts : ‘moraliteit’. Deugpronkerij zonder enige interesse voor de gevolgen is inderdaad het wezenskenmerk van modern links, zoals zichtbaar in het beleid rond open grenzen, afgedwongen diversiteit, ontwikkelingshulp en een Europees klimaatbeleid. Het is zeker de verdienste van Trump, die lak heeft aan elke morele pretentie, dat hij een einde heeft gemaakt aan beleidsvormen die enkel nog op deugdvertoon berustten. Maar moet dat dan eindigen in het omgekeerde ? Trump houdt er een, om een modieus woord te gebruiken, ‘transactionele’ visie op na : voor wat hoort wat. Hij is daar ook fier op. Hij wil Oekraïne helpen, maar dan enkel indien terugbetaling volgt, bijvoorbeeld door mineralenconcessies.
Doet het er dan niet toe wie de aanvaller is en wie zich verdedigt ? Moeten we beide partijen gelijk behandelen, zoals Trump doet ? Ook wie niet meer geïnteresseerd is in de morele vraag, zou toch nog steeds een zeer praktische overweging in het achterhoofd moeten houden : willen we een signaal zenden naar de rest van de wereld dat we geen onderscheid meer maken tussen agressor en slachtoffer ?
foto’s (c) Gazet van Hove .