door Lode Goukens in ’t Pallieterke .
Het is een veelgehoorde kritiek dat universiteiten linkse bastions zijn. Een Duits onderzoek bewijst nu dat de politieke voorkeur van historici bepaalt of hun geschiedkundig onderzoek gepubliceerd zal worden in wetenschappelijke tijdschriften.
In één van de interessantste psychologische experimenten van de afgelopen jaren onthullen twee Duitse psychologen dat professoren geschiedenis en hun assistenten in hoge mate wetenschappelijke artikels beoordelen volgens hun eigen politieke voorkeur. Dat heeft gevolgen voor welke artikels verschijnen in wetenschappelijke publicaties, zeker omdat de meeste historici eerder links tot zeer links blijken te zijn.
Een artikel over het experiment verscheen eind maart. Wat deden Louis Schiekiera en Helen Niemeyer ? Ze zetten een experiment op waarin historici die al publicaties in wetenschappelijke tijdschriften op hun naam hadden staan, samenvattingen of abstracts moesten beoordelen. De abstracts waren gemaakt met ChatGPT en hadden steeds een conservatieve en een progressieve insteek. Die insteek viel op te maken uit bepaalde woorden zoals ‘right-wing’, ‘left-wing’, ‘economic’, ‘social’, ‘societal’, ‘neofascist’, enzovoort.
Publication bias
Het experiment verliep in drie stappen. Eerst een snelle, intuïtieve reactie, daarna een reactie waarbij de respondenten moesten aangeven of de inhoud volgens hen klopte, en ten slotte een laatste, beredeneerde stap waarbij ze – nadenkend over hun eigen politieke voorkeuren – moesten beslissen of het artikel het waard was om gepubliceerd te worden. De verwachting was dat in de tweede en zeker de derde stap de historici minder negatief zouden oordelen dan in de eerste stap. Dat bleek helemaal niet het geval te zijn.
In het algemeen ging de voorkeur uit naar progressieve abstracts. De studie suggereert dat politieke voorkeur de evaluatie van onderzoek beïnvloedt en dat een meer beredeneerde verwerking daar niks aan verandert.
De studie noemt dat een ‘publication bias’. Dat is het vooroordeel waarbij de politieke voorkeur meer doorweegt dan de kwaliteit van het onderzoek. Dat is problematisch voor wie van mening is dat historici een sociale verantwoordelijkheid hebben om historische gebeurtenissen accuraat en waarheidsgetrouw te beschrijven en uit te leggen.
De auteurs zijn van oordeel dat een grotere bewustwording nodig is van de risico’s op mogelijke vooroordelen in de geschiedschrijving. Ze opperen zelfs om nieuwe strategieën te bedenken om dit aan te pakken.
De aanvaarding van een artikel voor publicatie hangt immers af van de politieke voorkeur van wie evalueert. Daarbij valt op dat slechts een zeer klein deel van de historici naar rechts overhelt. Die groep is ongeveer even groot als de groep van neutrale historici. De linkse en zeer linkse historici maken de overgrote meerderheid uit, iets wat eerdere studies ook al aangaven.
foto’s (c) Gazet van Hove.