NIEUWS – door Roan Asselman – www.doorbraak.be .
Geert Wilders gokte en verloor. Rechts Nederland blijft verzwakt en versplinterd achter.
Wat tot enkele dagen voor de stembusgang onmogelijk leek, werd toch realiteit : Geert Wilders is niet de onbetwiste winnaar van de (door hemzelf uitgelokte) Tweede Kamerverkiezing. Zijn PVV moet genoegen nemen met een gedeelde eerste plaats, gedeeld met het laat piekende links-liberale D66 van Rob Jetten. Die laatste maakt zich op om de fakkel van Dick Schoof over te nemen als minister-president. Maar hoe moet zijn kabinet eruitzien ?
Wie een tweetal weken geleden geld inzette op een verkiezingsoverwinning van D66, zag zijn appetijt voor risico verzilverd. De lijst van Rob Jetten peilde tot diep in oktober rond de tien zetels, en leek voorbestemd voor een bijrol in een eerste kabinet-Timmermans (GL-PvdA), -Bontenbal (CDA) of -Yeşilgöz (VVD). Eén week voor de verkiezingen schoot Jetten, die net dankzij de bescheiden verwachtingen uit het vizier van zijn tegenkandidaten bleef, omhoog. Voorbij (bijna) alles en iedereen:
| Partij | Resultaat 2025 (99,7% geteld) | Resultaat 2023 (+/-) |
| D66 (Jetten) | 26 | 9 (+17) |
| PVV (Wilders) | 26 | 37 (-11) |
| VVD (Yeşilgöz) | 22 | 24 (-2) |
| GroenLinks-PvdA (Timmermans) | 20 | 25 (-5) |
| CDA (Bontenbal) | 18 | 5 (+13) |
| JA21 (Eerdmans) | 9 | 1 (+8) |
| FvD (de Vos) | 7 | 3 (+4) |
| BBB (van der Plas) | 4 | 7 (-3) |
| Overige |
De 38-jarige Jetten ligt zo in polepositie om de nieuwe Nederlandse regering te leiden – een eerste kabinet met een D66’er aan het hoofd. Jetten is immers een aanvaardbare kandidaat van het midden, sociaal progressief en economisch min of meer in het centrum, met een toewijding aan internationale instellingen en het internationaal recht. Geen partijleider met wie hij straks zal onderhandelen sprak tijdens de campagne een veto tegen hem uit. Dat zijn voordelen.
Wat kan ?
De kaarten van Rob Jetten liggen dus goed, maar wie zijn de voormalige (?) concurrenten die straks mogen aanschuiven aan de pokertafel ? Twee mogelijke coalities liggen voorlopig op de tekentafel.
Ten eerste een ‘Grote Coalitie’ die, afhankelijk van wie u het vraagt, gekenschetst wordt als een ‘middenkabinet’ of een centrumlinks verbond. Die coalitie bestaat uit het zegevierende D66, GroenLinks-PvdA van Frans Timmermans — al neemt die door het tegenvallende resultaat ontslag als partijleider —, het christendemocratische CDA en de rechts-liberale VVD.
VVD wil liever niet in een kabinet met de groenlinkse fusiepartij.
Zo’n samenwerking heeft een comfortabele meerderheid van 86 op 150 zetels, maar ligt moeilijk bij de liberalen van Dilan Yeşilgöz. Zij wil liever niet in een kabinet met de groenlinkse fusiepartij, al was ze tijdens de campagne voorzichtig met absolute veto’s. Er is dus, in het mooi Nederlands, ‘wiggle room’. Bovendien heeft deze coalitie een meerderheid in de Eerste Kamer, de Nederlandse senaat. Zo’n meerderheid is niet nodig voor de installatie van de regering (de vertrouwensstemming), maar wel nuttig voor de uitvoering van een eventueel regeerakkoord.
Een tweede optie, één die de voorkeur van de VVD wegdraagt, is een kabinet ‘over rechts’, waarbij GroenLinks-PvdA ingeruild wordt voor Joost Eerdmans en zijn conservatief-liberale JA21. Die coalitie strandt, met zowat alle stemmen geteld, op 75 van de 150 zetels : net één zetel te weinig voor een meerderheid. Bovendien zou Jetten in zo’n geval uiterst links in het bed liggen in plaats van mooi in het midden.
De kans bestaat daarom dat de D66’er, die van 2022 tot 2024 minister van Klimaat was in de laatste regering-Rutte, liever met links bestuurt dan met de rechtse Eerdmans. Maar als deze centrumrechtse optie in extremis geen zeteltje wint, is ze hoe dan ook niet mogelijk. Bovendien genieten D66, CDA, VVD en JA21 niet van een meerderheid in de Eerste Kamer. Ook dat maakt het kabinet over rechts minder aantrekkelijk.
En Wilders ?
Geert Wilders heeft gegokt en verloren. Hij hoopte na de val van de regering-Schoof, naar eigen zeggen geforceerd door haar passiviteit op het migratiedossier, op een monstermandaat van de Nederlandse kiezer. Op geen enkel moment leek dat het geval te zullen zijn, maar zulke achteruitgang werd door niemand voorspeld. Over de politieke toekomst van Wilders, inmiddels ook al 62 jaar oud, zal de volgende dagen luidop gespeculeerd worden.
Over de politieke toekomst van Wilders (62) zal de volgende dagen luidop gespeculeerd worden.
Of Nederlands ‘rechts’ erop achteruitgaat, hangt natuurlijk af van welke partijen u als ‘rechts’ kwalificeert. Maar wie dit label beperkt tot de partijen waarover geen echte discussie bestaat, stelt vast dat ‘rechts’ licht erop achteruitgaat. Naast de PVV valt ook Wilders’ gewezen coalitiepartner BoerBurgerBeweging (BBB) terug ten opzichte van 2023 (van 7 naar 4). Dat verlies wordt grotendeels goedgemaakt door JA21 (van 1 naar 9) en Forum voor Democratie (van 3 naar 7), maar de verzwakking en, vooral, versplintering van rechts staat buiten kijf. Niet de beste avond voor de rechtse Nederlander.
Roan Asselman (1996) is journalist, opinieredacteur en Amerikacolumnist van Doorbraak. Hij concentreert zich op de impact van massamigratie op Europese natiestaten, de invulling van politieke rechten in het digitaal tijdperk en de ethische vraagstukken binnen de (bio)medische wetenschap. Roan is jurist en bio-ethicus (beide KUL) en behaalde een postgraduaat in het vermogensbeheer (EMS).
foto’s (c) Gazet van Hove .