door Redactie Politiek ’t Pallieterke.
Tot vervelens toe maken politieke en economische analisten de vergelijking tussen de begrotingssanering die de regering-De Wever moet doorvoeren en het budgettaire beleid die de regering-Dehaene I moest uitrollen om een entreeticket te halen voor de Europese Muntunie. De huidige hoogspanning in de regering zou gelijklopen met die in 1993 toen de regering-Dehaene bijna viel. Er zijn inderdaad gelijkenissen, maar eigenlijk veel meer verschillen.
Eerste minister Bart De Wever (N-VA) heeft dus tijd gekocht tot 6 november om een akkoord te bereiken over het te voeren begrotingsbeleid. Er moet tegen dan een meerjarenbegroting met 10 miljard euro aan saneringen op tafel liggen. Probleem is dat de Franstalige liberalen van de MR niet willen dat die doelstelling wordt gehaald via een indexsprong of een hogere btw. Vooruit ligt op vinkenslag en wil een hogere belasting op de hoogste vermogens. Momenteel is onduidelijk hoe de eerste minister deze standpunten kan verzoenen.
Als er tegen dan geen witte rook is, steekt hij het Warandepark over om wellicht het ontslag van de regering bij koning Filip aan te bieden, die het dan zo goed als zeker in beraad zal houden. Waarbij er nog eens extra tijd wordt gekocht om desnoods tegen het einde van het jaar tot een echt begrotingsakkoord te komen.
Verschillende politieke analisten maakten al snel de vergelijking met begin jaren 1990, daarbij geholpen door ‘De strijd om de macht’, de memoires van Wetstraatjournalist Johny Vansevenant. Interessant is in dat verband hoofdstuk 6 (‘Een week crisis voor een crisisbijdrage van 3 procent’). De regering-Dehaene I is een jaar in functie en heeft als opdracht het begrotingstekort terug te dringen van meer dan 6 procent in 1992 naar 3 procent in 1997. In dat geval haalt België een entreeticket voor de Europese Muntunie. Om tot de euroclub te behoren, moeten miljarden worden bespaard en dat is in de regering van christendemocraten en socialisten zeer moeilijk.
De ‘centenindex’ en de crisisbelasting van de jaren 1990
Net als Bart De Wever nu dacht Dehaene begin 1993 aan een ingreep in de index. Meer bepaald door de invoering van een centenindex waardoor de lonen vanaf een bepaald niveau niet in percentage, maar met een vast bedrag werden verhoogd als de levensduurte steeg. Met dat voorstel leverden de lagere en middeninkomens niets in. Daarnaast is er sprake van een crisisbelasting van 3 procent voor iedereen. Dat botste op een njet. Toen van de linkerflank van de regering, namelijk de Parti Socialiste. Alles zat vast en Dehaene ging zijn ontslag aanbieden. Dat werd toen in beraad gehouden door koning Boudewijn en daarmee kocht Dehaene tijd. “De truc met de koning”, zoals Vansevenant het noemt, zou nog vaak gebruikt worden. En het is nu ook een stok achter de deur voor Bart De Wever.
Er kwam ruimte vrij voor overleg achter te schermen. Tegelijk riep Dehaene op een persconferentie op tot verantwoordelijkheidszin, zoals ook Bart De Wever vorige week deed toen hij aankwam op de Europese top in Brussel. De truc lukte voor Dehaene. Er kwam een akkoord met een crisisbelasting, besparingen in de ministeries, de start van de verkoop van overheidsbedrijven (de staatsbank ASLK wordt langzaam maar zeker van de hand gedaan) en ingrepen in de sociale zekerheid. Meer bepaald geen uitkering meer boven op het loon van wie onvrijwillig deeltijds werkt. Plus lagere uitkeringen voor werklozen die bij familie wonen. Ook werd de franchise in de ziekteverzekering verhoogd, waarbij je als patiënt een eerste schijf zelf moet betalen.
Geen vredesdividend meer
‘De truc met de koning’ mocht dan wel gewerkt hebben, toenmalig oppositieleider Guy Verhofstadt (Vld) ging in de aanval tegen de crisisbelasting die hij “een belastingverhoging van 325.000 frank (8.100 euro)” noemde. Als alternatief zag de liberaal onder andere een beperking in de tijd van de werkloosheidsuitkeringen en besparen op ‘landsverdediging’.
Hier wordt meteen duidelijk dat de situatie waarin de Arizona-regering zich nu bevindt, niet te vergelijken is met de jaren 1990. De mogelijkheden om de begroting te saneren waren toen groter. Besparen op defensie was een gemakkelijke piste om geld te vinden. Het vredesdividend van na de Koude Oorlog was een cadeau voor Dehaene.
Ook iets dat vergeten wordt : het was in de jaren 1990 gemakkelijker een akkoord te sluiten omdat er toen nog een Belgische frank was. Een politieke patstelling zou kunnen leiden tot speculatie tegen de frank, die toen omwille van de stabiliteit trouwens gekoppeld was aan de Duitse mark. Maar dat was een gedeeltelijke bescherming. Vandaag is er de veilige koepel van de eurozone.
De crisisbelasting van 3 procent was in 1993 niet leuk, maar kwam minder hard aan dan een btw-verhoging vandaag omdat de fiscale druk toen nog niet zo hoog lag. De deur naar hogere of meer belastingen is nu eigenlijk dicht. Ook vaak vergeten : in de jaren 1990 zaten we in een situatie van dalende rentevoeten, waardoor de intrestlasten op de schuld vanzelf daalden. Nu gebeurt het omgekeerde.
Geen schaduw van een zwakke ex-premier
Het is duidelijk : 2025 is 1993 niet. Niet enkel economische, maar ook om politieke redenen. Ten tijde van Dehaene kon de PS uiteindelijk akkoord gaan met een compromis omdat de Franstalige socialisten bezuiden de taalgrens nog almachtig waren. Ze wisten dat ze door de zure appel heen konden bijten en bij de volgende verkiezingen een aantal procenten verliezen. Ze zouden daarna nog altijd de nummer één zijn in Wallonië. Dat is anders met de MR die het in de peilingen een stuk slechter doet. Partijvoorzitter Georges-Louis Bouchez is van oordeel dat hij niet te veel meer mag toegeven op zijn programma. Anders speelt zijn partij straks opnieuw de tweede viool na de PS.
Wat ook anders is : over de huidige regering hangt de schaduw van Alexander De Croo (Open Vld), de vorige eerste minister. Die was de speelbal van de partijvoorzitters. En het was zo’n zwak figuur dat hij niet durfde tegen hen in te gaan of te dreigen met ontslag. Het is de inschattingsfout van Bouchez : Bart De Wever is geen eerste minister als De Croo. Hij is niet getrouwd met de Wetstraat 16. En hij behoudt graag zelf de controle en de regie. Dat lijken de andere regeringspartijen nog altijd niet te beseffen.
