Een van de straffe getuigenissen uit ‘Sans boulot, tout fraudeurs’ ? foto (c) Screenshot RTL – via VRT
BINNENLAND POLITIEK
door Julien Borremans in ’t Pallieterke .
De documentaire ‘Sans boulot: tous fraudeurs ?’ op RTL TVI sloeg in als een bom. Niet omdat Christophe Deborsu iets nieuws onthulde, maar omdat hij liet zien wat velen al jaren fluisterden : delen van onze verzorgingsstaat zijn rot tot op het bot. Het systeem van inactiviteit is onhoudbaar en wordt onbetaalbaar. “We moeten dit rotsysteem afbouwen… of we gaan richting Griekse toestanden”, stelt Axel Ronse vast.
In Verviers vertellen inwoners zonder gêne hoe ze al jaren leven van uitkeringen, zonder enige ambitie om aan het werk te gaan. “Veel mensen hebben het hier goed met wat ze krijgen en hebben gewoon geen zin om te werken.” Het komt hard binnen, zeker in een land dat budgettair aan de rand van de afgrond balanceert.
Mentaliteitsprobleem
Wanneer inwoners zelf aangeven dat velen kúnnen werken, maar ervoor kiezen het niet te doen, dan is het moeilijk nog te ontkennen dat in Wallonië en in Brussel een hardnekkig mentaliteitsprobleem bestaat. Het systeem van inactiviteit werd er jaren door de PS gecultiveerd.
De cijfers zeggen genoeg. Wallonië en Brussel tellen de meeste inactieven, werklozen en leefloners, ondanks een overvloed aan vacatures, zelfs voor laaggeschoolden. In Henegouwen ligt de werkzaamheidsgraad op amper 61,5 procent, terwijl duizenden Fransen dagelijks richting West-Vlaanderen rijden om de openstaande jobs op te vullen. De VDAB stuurde onlangs 100.000 vacatures naar Henegouwen. De Waalse tegenhanger Forem kon 51 kandidaten leveren. Op een bevolking van 2,3 miljoen Walen zijn er 800.000 of 36 procent niet aan de slag. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest gaat het om 330.000 mensen die werkloos of inactief zijn.
Zoals de kaarten nu liggen, is het duidelijk : of er komt er een grondige hervorming van het systeem of we glijden af naar Griekse toestanden. Wat begon als een vangnet voor Belgische staatsburgers, werd onder de paars-groene regering Verhofstadt I fors uitgebreid : ook gezinsherenigers van buiten de EU, erkende vluchtelingen, subsidiair beschermden, staatlozen en andere categorieën konden rekenen op een leefloon. De uitgaven stegen navenant.
Verhoogde uitkeringen
Onder de regering-De Croo werd het leefloon nog eens met 35 procent verhoogd. Een gezinshoofd ontvangt nu 1.741 euro per maand, te combineren met leeflonen voor meerderjarige kinderen op hetzelfde adres (860 euro per persoon). Daarboven komen tal van sociale voordelen : maximumfactuur in de zorg, sociale energietarieven, studietoelagen, huursubsidies, kinderopvangkortingen, een sociaal tarief voor elektriciteit, aardgas en water, een voordelig internetabonnement, studietoelagen, vrijwilligersvergoedingen, huursubsidies en installatiepremies, een verlaagd tarief voor kinderopvang,…
Bovendien blijkt uit een steekproef van het RIZIV dat 25 procent van de mensen die om mentale redenen langdurig ziek zijn, onterecht ziek zijn.
Hallucinant
In theorie moet wie een leefloon krijgt, bereid zijn te werken of een opleiding te volgen. In de praktijk blijkt activering een lege belofte. Vlaamse steden en gemeenten proberen wel, maar vooral in Wallonië en Brussel is activering vrijwel onbestaande. En dat terwijl horeca, zorg en dienstenchequebedrijven smeken om personeel.
De huidige regeling creëert een perverse prikkel : waarom werken voor een paar honderd euro per maand meer als je dan een reeks voordelen verliest ? Het systeem van de leeflonen is te gul en te toegankelijk. Dat geldt ook voor 20- tot 64-jarigen geboren buiten de EU. In Vlaanderen is amper 60 procent aan de slag. In Brussel en Wallonië zakt dat zelfs onder de 50 procent.
Maar dit is slechts een deel van het verhaal, want de overconsumptie van de leeflonen in Wallonië en Brussel staat in schril contrast met de enorme transfers van 7 miljard euro van Vlaanderen naar Wallonië en in mindere mate naar Brussel. De transfers verlopen via de federale begroting, de sociale zekerheid, de financiering van de deelstaten en de betaling van de rentelasten. Het gaat dus over veel meer dan het beperken van de werkloosheid in de tijd. Het leefloon is dus maar één onderdeel van een veel groter, structureel disfunctioneel systeem.
Onderzoekscommissie
Een sociaal vangnet moet er zijn voor wie écht niet kan werken. Sociale bescherming moet opnieuw gekoppeld worden aan verantwoordelijkheid. Wie aanspraak wil maken op leefloon of andere vormen van sociale bijstand, moet bovendien eerst enkele jaren in België gevestigd zijn. Het systeem moet gericht zijn op wie hulp nodig heeft, niet op wie het misbruikt.
Daarom is een parlementaire onderzoekscommissie noodzakelijk : om eindelijk de misbruiken in de sociale zekerheid en de sociale bijstand volledig in kaart te brengen en het beleid daarop te hervormen. Als de huidige regering er niet in slaagt om de stilstand van de inactiviteit te doorbreken, dan wachten er ons binnen enkele jaren Griekse drama’s.
foto’s (c) Gazet van Hove.