Voka-hoofdeconoom Bart Van Craeynest dient vakbonden van antwoord
NIEUWS – door Filip Michiels – www.doorbraak.be .
Bart Van Craeynest : ‘Het idee dat we met een vermogensbelasting acht miljard zullen ophalen, zoals radicaal-links beweert, is echt onzinnig.’
Hoewel de Nationale Bank vorige week nog duidelijk maakte dat de huidige besparingsmaatregelen lang niet ver genoeg gaan, organiseren de vakbonden woensdag een nieuwe actiedag tegen de Arizona-regering.
‘Het is blijkbaar wachten op een echt acute crisis voor het besef hier doordringt dat we ons bepaalde dingen niet meer kunnen veroorloven,’ waarschuwt Bart Van Craeynest (Voka).
Het idee dat we in dit land eindelijk de tering naar de nering zetten en flink aan het besparen zijn, wordt in het jongste jaarverslag van de Nationale Bank ruw van tafel geveegd. Sterker nog : het begrotingstekort liep vorig jaar nog verder op ?
Bart Van Craeynest : Aanvankelijk had de federale regering de ambitie om tegen het eind van deze legislatuur op federaal niveau op een begrotingstekort van drie procent uit te komen. Maar intussen is het besef gegroeid dat de maatregelen die al genomen zijn – bijvoorbeeld de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd en het optrekken van de pensioenleeftijd – daarvoor lang niet zullen volstaan.
Met dit beleid zullen we er zelfs tegen 2035 niet geraken
Let wel : deze ingrepen zijn niet enkel de logica zelve, ze zijn ook ronduit historisch. Maar alleen daarmee zullen we er echt niet komen, zo blijkt nu ook uit de nieuwe waarschuwing van de Nationale Bank. Premier Bart De Wever heeft altijd gezegd dat er twee legislaturen nodig zullen zijn om de toestand van de staatsfinanciën min of meer opnieuw recht te trekken. Uit de nieuwe prognoses blijkt nu dat we er met dit beleid zelfs tegen 2035 niet zullen geraken.
Toch vinden de vakbonden het nog maar eens tijd voor actie, met een nieuwe staking en een grote betoging in Brussel. Wat denkt u dan als econoom ?
Ik vind dat ronduit onbegrijpelijk. De bevolking zou moeten begrijpen dat wat er de voorbije maanden politiek beslist is eigenlijk nog maar een eerste stap is. Ongeacht welke regering we na 2029 zullen krijgen, ook zij zal niet ontsnappen aan nog veel forsere maatregelen. Met wat er nu op tafel ligt, zullen we wellicht uitkomen op een begrotingstekort van vijf procent. Ter vergelijking : in 2024 zaten we op ‘nog maar’ 4,4 procent van het bbp.
Bart De Wever hoopt met een nieuw pakket maatregelen na de Paasvakantie nog eens 3 tot 4 miljard te besparen, maar zelfs als dat zou lukken, gaat dit nog altijd maar om een inspanning ter waarde van 0,5 procent van het bbp. En dan moeten we nog hopen dat er geen extra tegenvallers opduiken, zoals een forse stijging van de inflatie. Gezien de huidige internationale context is ook dat lang niet zeker.
Het ABVV zet het rapport van de Nationale Bank weg als ‘een eenzijdige ondersteuning van een nefast beleid dat de burgers schaadt’ en vindt dat de federale regering dringend moet inbinden.
Ik vind het bijzonder pijnlijk dat de vakbonden zelf geen enkel alternatief aandragen, of het zouden extra belastingen voor ‘de sterkste schouders’ en minder lastenverlagingen voor bedrijven moeten zijn. Wat de facto dus ook neerkomt op hogere belastingen op arbeid. Terwijl voorbeelden uit het buitenland intussen toch al ten overvloede hebben aangetoond dat pakweg een vermogensbelasting hoegenaamd niet voldoende zal opleveren. In een Belgische context zal dat hooguit 1 miljard zijn. Van de twaalf Europese landen die ooit zo’n belasting invoerden, schieten er vandaag nog amper een handvol over. Dat zegt natuurlijk ook wel iets.
Er zullen sowieso ook extra inkomsten moeten worden gevonden
Alle kleintjes kunnen natuurlijk helpen, dus ook een vermogensbelasting ?
Zeker wel, maar het idee dat we met zo’n belasting acht miljard zullen ophalen, zoals radicaal-links beweert, is dus echt onzinnig. Let wel : ik geloof zelf ook niet dat we het huidige begrotingstekort enkel met besparingen zullen kunnen dichtrijden, zoals bijvoorbeeld ook de MR blijft herhalen. Er zullen sowieso ook extra inkomsten moeten worden gevonden. In die zin sta ik ook helemaal niet achter het plan van de federale regering om tegen het einde van de legislatuur een belastingverlaging te voorzien. Met een jaarlijks tekort van pakweg 30 miljard is dat een ronduit onzinnig idee.
Waar ziet u wél nog ruimte voor extra besparingen ?
In eerste instantie kijk ik dan naar de gezondheidszorg, in dat domein is er nog niet veel gebeurd. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) probeert nu de enorme groep langdurig zieken wel deels te heractiveren, maar dat gebeurt toch niet echt met veel overtuiging. Het aandeel langdurig zieken ligt in ons land véél hoger dan in het buitenland, op dat vlak moet er dus echt stevig worden ingegrepen.
Daarnaast moet er natuurlijk ook veel maar naar de regio’s worden gekeken voor besparingen. Bijvoorbeeld door extra bevoegdheden door te schuiven vanuit het federale niveau zonder dat daar dan ook extra financiering tegenover staat.
Ook het enorme bedrag dat in dit land naar subsidies gaat, moet dringend herbekeken worden. We moeten systematisch de kam halen door alle subsidies : wat was de doelstelling, en halen we die ook ? Last but not least stellen we vast dat het aantal mensen dat voor de overheid aan de slag is ook nog altijd verder toeneemt. Ook daar moet dringend paal en perk aan worden gesteld. Dit is echt niet houdbaar.
Er moet veel meer naar de regio’s worden gekeken voor besparingen
De analyse die de Nationale Bank, uzelf en tal van andere economen maken, is niet bepaald nieuw. Moeten we dan niet gewoon tot de conclusie komen dat de politieke constellatie in dit land échte hervormingen onmogelijk maakt ? En dat ook het perspectief om ‘op het Europese strafbankje’ te belanden eigenlijk geen indruk meer maakt ?
Dat klopt natuurlijk. Dat Europese dreigement, daar liggen onze politici al lang niet meer van wakker. De enige echte trigger die de druk op de politieke ketel écht kan verhogen is een snel oplopende rente. En dat is vandaag lang niet zo denkbeeldig, zeker niet nu de escalatie in het Midden-Oosten de energieprijzen mogelijk structureel de hoogte zal injagen.
Waarom zouden politici wél wakker liggen van een begrotingstekort van desnoods zes of zeven procent als ze dat nu ook al niet doen bij een tekort van vijf procent ? We zijn immers niet alleen, andere landen zitten ook op dat niveau, klinkt het nu al hier en daar ?
Op een gegeven moment lopen de schuldenlasten wereldwijd zo hoog op dat er heel veel overheden geld uit de markt willen halen. Hierdoor kan de rente dan plots heel snel beginnen stijgen. Een overheid die geen buffers meer heeft – en ons land zit in die situatie – kan dan heel snel tot de vaststelling komen dat ze geen geld meer heeft om bepaalde kerntaken te blijven verzekeren. Je wordt dus extreem kwetsbaar.
Wordt u niet stilaan moedeloos van politieke partijen die zelfs in de gegeven omstandigheden vooral op het binnenhalen van eigen trofeeën blijven mikken ? Zo komen we er natuurlijk nooit ?
Kijk we kampen in dit land met twee kapitale uitdagingen : onze economische groei ligt structureel te laag – ook in vergelijking met andere Europese landen – en de begroting is zwaar ontspoord. Meer groei maakt alles makkelijker, dat zou vandaag dus dé absolute prioriteit moeten zijn voor álle partijen.
Hoe krijgen we meer groei ?
Daarvoor bestaat er niet zoiets als één zaligmakende oplossing. De meeste hefbomen daarvoor zitten wel op het regionale niveau. Dan denk ik bijvoorbeeld aan een hogere onderwijskwaliteit en aan veel meer aandacht voor opleidingen en levenslang leren, zeker nu AI almaar meer impact zal krijgen op zowat 80 procent van de huidige jobs.
Daarnaast moet ook de digitale infrastructuur in ons land dringend worden aangepakt, en moet er worden ingezet op minder absurde regeltjes voor bedrijven. Er moet ook meer kapitaal beschikbaar komen voor jonge, snelgroeiende ondernemingen. Publieke investeringsvehikels moeten daarin een grotere rol durven spelen, en waar nodig ook wat minder risico-avers zijn en meer privékapitaal proberen mobiliseren. Daaraan is er in dit land immers absoluut geen gebrek.
Het gebrek aan wendbaarheid in dit land kunnen we ons echt niet meer veroorloven
Het rapport van de Nationale Bank wijst ook – en zeer terecht – op een enorm gebrek aan wendbaarheid in dit land. Dat kunnen we ons, in deze zeer snel evoluerende wereldwijde economische context, echt niet meer veroorloven. Het pad van de geleidelijke aanpassingen met heel veel buffers – gericht op het status quo – dat we in dit land al decennialang gevolgd hebben, moeten we nu echt verlaten. Automatische loonindexering, tijdelijke werkloosheid, noem maar op, het waren stuk voor stuk systemen om schokken op te vangen die jarenlang zeer goed hebben gewerkt. Maar in de wereld waarin we vandaag zitten, zijn het eerder handicaps dan troeven. We zijn daarin te ver doorgeschoten. Let wel : dit kan ook gezegd worden van ons hele politieke bestel. Dat is er gewoon niet op voorzien om snel te schakelen.
Tot slot : de btw staat vandaag in het centrum van een ideologisch debat, zeker na de miskleun met de aanpassing van enkele btw-tarieven. Bent u voorstander van een verhoging van de taksen op consumptie om elders een lastenverlaging te kunnen doorvoeren ?
Kijk, we hebben in België de hoogste belastingdruk ter wereld op arbeid en zitten ook nog eens met een zeer hoge belastingdruk op kapitaal. De belastingen op consumptie – de accijnzen en de btw dus ] zitten hier dan weer op een gemiddeld niveau. In de wetenschap dat arbeid en kapitaal de twee voornaamste productiefactoren zijn, zouden die belastingen idealiter naar beneden moeten. Daarmee kunnen we immers extra economische welvaart creëren. Om die gedaalde inkomsten dan te compenseren, zouden we effectief de btw kunnen optrekken.
Koopkracht is in dit land écht niet het probleem
Ik ben zelf absoluut geen voorstander van belastingverhogingen, maar ik zie geen alternatief. Ik ken hét argument tegen zo’n btw-verhoging natuurlijk ook : de btw is een asociale belasting, omdat die de lagere inkomens in verhouding eigenlijk zwaarder treft. Maar goed : we hebben in dit land natuurlijk ook een indrukwekkend sociaal vangnet dat waar nodig de nodige sociale correcties aanbrengt. Dat blijkt ook uit onze lage armoedegraad en de lage ongelijkheidsgraad, twee indicatoren waarop we veel beter scoren dan de meeste landen. Je kan onmogelijk élke overheidsmaatregel in dit land evalueren op zijn sociale merites.
Ook een liberaal als Georges-Louis Bouchez wil niet weten van een btw-verhoging ?
Dat begrijp ik echt niet. Hij wijst een duurdere winkelkar af, stelt hij, maar geloof me : koopkracht is in dit land écht niet het probleem.
Filip Michiels is zelfstandig journalist/auteur en schreef ruim 20 jaar voor diverse Belgische kranten, weekbladen en websites. Hij won tweemaal de Citi Persprijs voor economische journalistiek en was eenmaal genomineerd voor de Belfius Persprijs. In 2022 publiceerde hij de biografie van Bessel Kok: “Chaos & Charisma”. Hij werkt sinds 2019 voor Doorbraak en coördineert ook Doorbraak Magazine.