GESCHIEDENIS
Willem-Gert Aldershoff : ‘Islamitische landen deden langer aan slavernij dan Europese. Daarover blijven de Verenigde Naties stil.’
door Willem-Gert Aldershoff – www.doorbraak.be .
West-Afrikaanse slaven worden benedendeks geleid. Joseph Swain, houtgravure (jaren 1880). foto © Wikimedia Commons.
Onlangs nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie aan die de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen door Europese landen en de Verenigde Staten uiterst krachtig veroordeelt. De resolutie noemt die Slavernij ‘de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid’ gezien de omvang, duurtijd en wreedheid, net als het systematische karakter ervan en de gevolgen die tot vandaag voortduren. Tussen de 15de en 19de eeuw werden naar schatting meer dan 12 miljoen Afrikanen naar de Amerika’s vervoerd om daar als slaaf te werken.
123 landen stemden voor de resolutie, de VS, Israël en Argentinië tegen en alle EU-lidstaten en het Verenigd Koninkrijk onthielden zich. Een aparte stemuitleg van België is online niet te vinden, maar omdat de Europese Unie in dit soort situaties het woord voert, is het Belgische standpunt afgedekt door de stemverklaring namens de EU.
De essentie daarvan is het benadrukken van afschuw over de onvoorstelbare misdaad die slavernij is en het zich onverminderd blijven inzetten voor de bestrijding van racisme en discriminatie; en tegelijkertijd is het een afwijzing van de invoering van een hiërarchie van misdaden tegen de mensheid. De woorden ‘ernstigste misdaad’ zouden namelijk impliceren dat andere mensenrechtenschendingen minder erg zouden zijn. Volgens de EU-landen kan het internationaal recht ook niet met terugwerkende kracht worden toegepast voor handelingen die op het moment van de handeling geen schending van het internationaal recht vormden.
Arabieren
Het is belangrijk en terecht dat er publieke aandacht blijft over het tot slaaf maken van de onvoorstelbare aantallen Afrikanen door niet-Afrikaanse volken of groepen. Merkwaardig en zorgelijk is dat de publieke discussie altijd gaat over de slavenhandel door Europese landen, maar nooit over de handel in slaven die Arabieren dreven, en dat maar liefst dertien eeuwen lang.
De Keniaanse journalist Bob Koigi verbaast zich ook over het ‘vergeten’ van dit deel van de Afrikaanse slavernijgeschiedenis en ziet er een soort taboe in. En dat terwijl de ‘Arabische moslimslavenhandel’, zoals hij die noemt, de langstdurende in de geschiedenis is, van de 7de tot de 20ste eeuw.
De Arabische slavenhandel was de langstdurende in de geschiedenis
De Frans-Senegalese antropoloog Tidiane N’Diaye bevestigt dat de Arabieren al die tijd Sub-Sahara-Afrika plunderden. Zij haalden Afrikanen uit regio’s als Soedan, Ethiopië en Somalië en brachten hen naar de slavenmarkten in Zanzibar. Vandaar gingen ze per boot naar de Perzische Golf en het Arabisch schiereiland om te te werken in regio’s die nu Oman, Iran, Saoedi-Arabië en Irak heten. Er liep ook een route van West-Afrika via de Sahara naar slavenmarkten in Noord-Afrika.
Slavernij en de Koran
Arabieren hebben de slavernij niet uitgevonden. De praktijk was al algemeen aanvaard in de antieke wereld van het Romeinse Rijk en Perzië en, dat moet worden benadrukt, ook in Afrika. Maar volgens de Amerikaanse Dr. Tim Orr heeft de islam, die zich van 610 in sneltempo over de Arabische wereld is beginnen verspreiden, slavernij geformaliseerd en bestendigd binnen het theologische en regelgevende kader van de sharia (de islamitische wetgeving).
De Koran verwijst expliciet naar slavernij als een aanvaard gebruik en regelt de praktijk ervan. Hij wijst op Koranverzen die slavernij en de seksuele uitbuiting van vrouwelijke slaven legitimeren. De afwezigheid van een interne theologische kritiek op slavernij faciliteerde dat de praktijk dertien eeuwen lang kon voortbestaan. Afrikaanse moslims hadden overigens geluk : de islamitische regelgeving sloot hen doorgaans uit van slavernij.
Koigi schrijft dat Europese handelaars vooral uit waren op sterke, jonge mannen om op plantages te werken en dat de Arabieren zich eerder richtten op het vangen van vrouwen en meisjes om te werken als concubines, in harems en als huisdiensters. De verhouding van tot slaaf gemaakte vrouwen tot mannen was bij hen drie op één. Mannelijke slaven werkten vaak op het land of als eunuchen aan koninklijke hoven en in harems. Om te voorkomen dat ze zich zouden voortplanten met vrouwelijke slaven werden jongens en mannen vaak gecastreerd. Dat was een uiterst brutale en pijnlijke praktijk die velen niet overleefden.
Mensonterend
Onder invloed van toenemende publieke afkeuring en kerken schaften westerse landen slavernij uiteindelijk af in het midden van de 19de eeuw (de Verenigde Staten in 1865, het Verenigd Koninkrijk in 1837, Frankrijk in 1848, Nederland in 1863). Islamitische landen hielden de praktijk veel langer aan : Koeweit stopte een eeuw later, in 1949, Marokko in 1961, Saoedi-Arabië in 1962 en Oman in 1970.
Nog altijd bestaan er geen nauwkeurige cijfers over de totale aantallen tot slaaf gemaakte Afrikanen die door westerse en Arabische volken werden verhandeld. De meeste schattingen komen uit op ten minste 12 miljoen voor de trans-Atlantische verschepingen en 14 tot 15 miljoen voor de Arabische.
Het ging hier uitdrukkelijk niet om het maken van lijstjes van welke landen meer slaven verhandelden dan andere, of om welke landen wreder waren in hun behandeling. In beide gevallen betreft het miljoenen slachtoffers die mensonterend werden behandeld. Waar het wel om gaat is waarheidsvinding en dat is alleen mogelijk door het zorgvuldig onderzoeken van alle beschikbare weerlegbare informatie. Daaruit volgt dat alle vormen van slavernij onder de loep moeten worden genomen, en dat onderzoek en de publieke discussie zich niet mogen beperken tot één vorm ervan.
Willem-Gert Aldershoff is analist internationale politiek.
foto’s (c) Gazet van Hove.