COLUMN – door Jan Denys – www.doorbraak.be .
Dat een transformatie soms pijnlijk kan zijn, bewijst bpost. Maar niemand heeft het recht om zich nooit aan een nieuwe realiteit te moeten aanpassen.
Al sinds eind maart wordt er gestaakt bij bpost, met 27.000 werknemers nog steeds een van de grootste werkgevers in dit land. Zoals wel vaker het geval is, begonnen de acties in Wallonië en Brussel en breidde de actie zich nadien in beperkte mate uit naar Vlaanderen. Nog maar eens een staking die aantoont dat vakbonden veel moeite hebben om zich aan te passen. Vooral in het zuiden van het land.
Bpost is een bedrijf in volle ontwikkeling : van een nationaal staatsbedrijf is het bedrijf geëvolueerd naar een hybride bedrijf. Het basismodel is nu dat van een gewoon privébedrijf dat op de markt moet concurreren met bedrijven als PostNL, DHL of GLS.
Spanningen op werkvloer : vast statuut
De overheid houdt via de Federale Participatie- en Investeringsmaatschappij wel nog 51 procent van de aandelen in handen en dus ook de feitelijke controle over het bedrijf. De overheid behoudt een beslissende stem bij het aanstellen van de CEO en leden van de Raad van Bestuur. Grote strategische beslissingen kunnen door de directie niet worden genomen zonder goedkeuring van de politiek. Vaste benoemingen zijn al enkele decennia niet meer aan de orde, maar de vastbenoemden zijn nog steeds goed voor zo’n kwart van het totale personeelsbestand.
Er is sprake van clanvorming op de werkvloer, tot in de refter toe
Dat zorgt uiteraard voor stevige spanningen op de werkvloer. Zo is er sprake van clanvorming, waarbij de beide groepen afzonderlijk gaan plaatsnemen in de refter. Het vast statuut zorgt niet alleen voor een absolute werkzekerheid, maar gaat ook gepaard met meer sociale voordelen zoals een veel hoger pensioen en gunstiger regeling bij ziekte. Voor hetzelfde werk worden werknemers niet alleen heel verschillend vergoed, in sommige gevallen wordt zwaarder werk zelfs lager vergoed.
Dat zowel de Raad van State als het Grondwettelijk Hof deze feitelijke discriminatie laten passeren is stof voor een andere bijdrage maar een belangrijk element is de tijdelijkheid van de situatie. Het vastbenoemd statuut dooft uit. De tijdelijke discriminatie is een prijs die moet worden betaald voor de noodzakelijke transformatie waar het bedrijf door moet.
Geliberaliseerde markt
Maar minstens even belangrijk is de transitie van de markt. De postmarkt werd geleidelijk geliberaliseerd sinds het einde van de vorige eeuw. Sinds 2011 is deze volledig opengesteld. De digitalisering zorgde voor een enorme gestage daling in het aantal verzonden papieren brieven (facturen, wenskaarten en officiële brieven). Gelukkig voor de betrokken bedrijven ontwikkelde zich gelijktijdig de pakjesmarkt. Die werd ontwikkeld door privébedrijven, waarmee Bpost zich nu moet meten. Het is in deze logica dat het transformatieplan van bpost moet begrepen worden.
De legendarische vroege shift van de postbode is almaar minder relevant
Pakjes worden in tegenstelling tot brieven en kranten niet bij voorkeur ‘s morgens geleverd. Dat betekent dat de legendarische vroege shift van de postbode almaar minder relevant is, zeker nu bpost ook het krantencontract is kwijtgespeeld. Het is deze shift die de directie nu wil afbouwen. De dienstregeling schuift nu meer en meer in de richting van een gewone werkdag. Sommige shifts beginnen zelf maar om 10 uur. Pakjes worden zelden voor de kantooruren geleverd, maar wel na de kantooruren.
Het is deze wijziging van de dienstregeling die een deel van de postbodes niet zint. Alle begrip voor de betrokkenen die hun afstemming tussen gezin en arbeid moeten aanpassen. Wie de vroege shift doet, kan gemakkelijker de kinderen van school halen en ze brengen naar de naschoolse activiteiten. Sommigen hebben in de vrije namiddag een flexi-job of zijn actief als vrijwilliger. Die combinatie wordt lastiger. In een recent artikel in De Standaard klaagt een postbode ook over een aanslag op zijn ‘sociaal leven’. ‘Tot vorig jaar ging ik in de namiddag met de collega’s eentje drinken op café… Dat doen we niet meer, want we moeten nu onze kinderen onmiddellijk gaan ophalen’.
Geen van deze redenen kunnen doorslaggevend zijn voor de directie om het transformatieplan af te blazen. In het licht van de ontwikkelingen die we geschetst hebben, is dergelijk plan levensnoodzakelijk. Zonder dat plan is er op termijn geen bpost meer. Dat zal voor de meeste stakers toch ook niet de bedoeling zijn ?
Meegaan met de tijd
Een loopbaan duurt zo’n veertig jaar. In die periode verandert de wereld en dus ook de omgevingsfactoren van het bedrijf of organisatie waar je voor werkt. Er bestaat niet zoiets als een recht om je niet te moeten aanpassen aan deze omstandigheden.
Ook werkgevers hebben zich de voorbije decennia moeten aanpassen, niet alleen aan de wijzigende marktomstandigheden, maar ook aan de veranderende behoeften van de werknemers. Het overgrote deel van deeltijdse contracten in de bedrijven is er gekomen op vraag van de werknemers. Als ondernemers en werkgevers zich moeten aanpassen, dan mag dit ook van de werknemers worden gevraagd. Dat is de redelijkheid zelve. Over de feitelijke uitvoering kan uiteraard wel onderhandeld worden.
De vakbonden hebben een kans gemist om te handelen als eigentijdse organisaties
Voor wie het transformatieplan echt niet te combineren valt met persoonlijke bekommernissen staat het vrij om te veranderen van werk. De arbeidsmarkt is weliswaar iets afgekoeld, maar het aantal openstaande vacatures is nog steeds historisch hoog.
Voor deze staking kan ik geen begrip opbrengen. Gelukkig is de negatieve impact kleiner dan deze bij het openbaar vervoer. En de vakbonden hebben nog maar eens een kans gemist om te handelen als eigentijdse organisaties.
Jan Denys
Volgt sinds 1983 de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Eerst op de KULeuven als wetenschappelijk medewerker, later bij Randstad en sind eind 2024 als zelfstandig expert. Hij is sinds 2015 lid van de Hoge Raad voor Werkgelegenheid.
Foto’s (c) Gazet van Hove.