door Angélique Vanderstraeten in ’t Pallieterke .
Deze week bepleitten grondwetspecialist Quinten Jacobs en econoom Gert Peersman een staatshervorming als oplossing om de overheidsfinanciën te saneren. Dit pleidooi werd ondertekend door een 15-tal andere economen en politicologen. Een goede zaak, al zit er wel opportunisme en egotripperij tussen. Een aantal ondertekenaars vond een staatshervorming in het verleden tijdverlies, lachte transfers weg of heeft gewoon geen verstand van de materie.
Het betoog dat Jacobs en Peersman in De Standaard hielden, is bekend : als men het begrotingstekort wil terugdringen, kan de federale overheid dat niet alleen. Ook de deelstaten moeten hun duit in het zakje doen. Dat betekent meer responsabilisering van de deelregeringen, meer fiscale autonomie en dus minder afhankelijkheid van dotaties. De Vlaamse Regering krijgt er tegen 2029 bijvoorbeeld zomaar 3,4 miljard euro aan federale dotaties bij.
Deelstaten mee in bad
Zoals de auteurs stellen : “De deelstaten moeten mee in het bad om de stijgende vergrijzingsuitgaven op te vangen. Hoe dat gebeurt, is een politieke keuze. Dat kan bijvoorbeeld door bepaalde uitgaven naar de deelstaten door te schuiven, zoals de gezondheidszorg, pensioenen van regionale ambtenaren of bijdragen aan Europa. Die overdrachten kunnen worden gefinancierd door de deelstaten meer fiscale autonomie te geven.” Het is wat Jacobs in zijn boek ‘Het betonnen beleid’ uit de doeken doet.
Wat eigenlijk interessanter is, zijn de namen van de economen en andere experts overheidsbeleid die de vrije tribune hebben ondertekend, ‘in eigen naam’ zoals dat heet. Er zitten een aantal ‘usual suspects’ tussen, zoals de Leuvense professor emeritus Dirk Heremans, zijn collega Erik Buyst, Herman Matthijs, specialist overheidsfinanciën van de VUB en Vlaams topambtenaar Financiën en Begroting. Zij hebben de voorbije jaren in de media meermaals gepleit voor een staatshervorming plus responsabilisering, weliswaar in een beperkt aantal mediakanalen, want eigenlijk schreven enkel De Tijd, Trends en – het mag gezegd worden – Knack over de noodzaak van meer autonomie en extra fiscale bevoegdheden. Bij bijvoorbeeld De Standaard was dat amper het geval. Het is dan ook vreemd dat beslist werd om net in dat medium de vrije tribune te publiceren.
Opvallende figuren
Naast de verwachte ondertekenaars zijn er ook een paar opvallende namen. We denken aan Johan Hanssens, een andere Vlaamse topambtenaar. Die heeft een uitgesproken liberaal profiel. Het steekt af tegen het betoog van Anders-voorzitter Frédéric De Gucht die in het debat over de staatshervorming niet verder komt dan ‘efficiëntie-oefeningen’ tot het ‘herfederaliseren’ van bepaalde bevoegdheden. Dan toont een Johan Hanssens meer moed, ook al is hij als topambtenaar politiek neutraal.
Een figuur waar we dieper op in moeten gaan, is Willem Sas, professor Publieke Economie aan de Universiteit Hasselt. Eigenlijk is het vreemd dat de man dit heeft ondertekend. Hij is weliswaar een expert inzake fiscaal federalisme, maar wie zijn interventies in de media opzoekt, merkt dat Sas iemand is die de sociaaleconomische kloof tussen Vlaanderen en Wallonië altijd heeft gerelativeerd. Om niet te zeggen : heeft weggelachen. Transfers tussen regio’s waren niet belangrijk. Op één uitzondering na : wanneer bleek dat er via de vennootschapsbelasting Brusselse transfers waren naar de rest van het land – gewoon omdat de hoofdzetel van veel bedrijven administratief in de hoofdstad zit –, dan waren de geldstromen toch het onderzoeken waard. Dit is toch een vorm van selectief wetenschappelijk werk.
Zeer verbazend zijn de namen van fiscaal experts Michel Maus (VUB) en van Kevin Spiritus (professor Publieke Economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam). Deze figuren hebben in het verleden niet echt aandacht besteed aan zaken zoals een staatshervorming. Nu kan je zeggen dat er meer vreugde in de hemel is voor één bekeerling dan voor 99 rechtvaardigen die geen bekering nodig hebben. Maar de indruk ontstaat dat hier sprake is van opportunisme, egotripperij en egocentrisme. Zo in de zin van : “We zullen maar ondertekenen, want dan zijn we erbij, zeker nu het debat in de richting van meer fiscale autonomie gaat.”
Voor Spiritus is dé oplossing om de overheidsfinanciën gezond te maken vooral het invoeren of verhogen van allerlei taksen op vermogen. Iets dat vooral de Vlamingen raakt. En Michel Maus mag dan wel fiscaal advocaat zijn, hij blinkt niet uit met zijn inzichten rond belastingen. In debatten kan hij bijvoorbeeld zeer moeilijk het onderscheid maken tussen voor economische groei schadelijke belastingen als die op arbeid en efficiënte taksen zoals de btw. De vraag is dan ook of alle ondertekenaars de impact van de voorstellen goed beseffen, want een staatshervorming die Jacobs en Peersman bepleiten, is vooral voordelig voor Vlaanderen. En betekent een moeilijke oefening voor Wallonië en Brussel.
foto’s (c) Gazet van Hove.