COLUMN – door Siegfried Bracke – www.doorbraak.be .
Kobe Ilsen, Fatma Taspinar en Xavier Taveirne, presentatoren van De Afspraak – foto © VRT, DB.
Het stond vorig weekend in De Morgen : de tafels en de stoelen van De Afspraak zijn ‘afgestoft en opgeblonken’. Dat zal om te beginnen letterlijk waar zijn – de laatste aflevering dateert van 10 juni; zoals bekend was er na die dag geen nieuws meer dat enige duiding nodig had – maar dat afstoffen en opblinken is in ruimere betekenis ook waar De Afspraak heel goed in is.
Het is immers geestig om zien hoe de vele VRT-bazen – de nieuwsdienst telt meer hoofdredacteurs dan het land klimaatministers – een soort newspeak hebben ontwikkeld die als het over De Afspraak gaat in elf jaar geschiedenis nauwelijks is veranderd. Al is er dit keer één nieuw zinnetje, tegelijk een geestig doordenkertje : ‘De vernieuwing van vorig jaar wordt verdergezet.’
Die vernieuwing ging toen alleen over het decor. Over die vreselijk ouwerwetse rode gordijnen, en over nauwelijks zichtbaar publiek. Vandaag gaat het over twee nieuwe presentatoren, omdat Bart Schols is vertrokken. Bij de VRT worden, zoals in de klassieke ambtenarij, posities pas gewisseld wanneer iemand vertrekt of met pensioen gaat. (Al is dat laatste niet helemaal waar: wie dicht genoeg bij de top staat kan blijven.)
Nieuwe presentatoren
Die twee nieuwe presentatoren – Xavier Taveirne en Kobe Ilsen – worden in datzelfde stuk in De Morgen ook opgevoerd, en ook dat is geestiger dan vermoedelijk bedoeld. Vanwege het verschil tussen pretentie en praktijk. ‘Het moet goed zijn, want dat is hier wel De Afspraak !’ zegt Taveirne. ‘Wie op de presentatorstoel gaat zitten,’ zegt hij, ‘voelt de verantwoordelijkheid.’ En voor Ilsen is De Afspraak ‘de Champions League van het tv-interview’.
Al zal Ilsen, die meer talent en verstand heeft, maar één week op vier te zien zijn. Hij wil, zegt hij, zijn zoon zien opgroeien. Dat is natuurlijk een nobele gedachte, die helaas moeilijk te rijmen valt met dat Champions League-idee. Wie op dat niveau speelt, doet dat nooit halftijds vanwege de kinderen. Al zeker niet bij een programma dat bovendien tijdens alle grote en kleine schoolvakanties wordt stilgelegd – zoals bekend is er dan geen nieuws. Alleen bij een staatskot (zoals de huidige CEO in een vorig leven de VRT noemde) kan dat.
Wie op dat niveau speelt, doet dat nooit halftijds vanwege de kinderen
De rest van de vernieuwing van De Afspraak is ouwe koek. De zinnetjes over De Afspraak anno nu waren er al vanaf het eerste begin in 2015. Ook toen ging het over ‘verdieping’, ging het over ‘vragen die moeten gesteld worden en die zullen gesteld worden’, over ‘vragen stellen waarop nog geen antwoorden kwamen’. Het is de peptalk van mensen die niet goed weten wat ze aan het doen zijn. Het is ook het geluid van de redactie : een echokamer met altijd dezelfde loze praat.
Identiteit
Ook een televisieprogramma heeft een identiteit nodig. Dat is het grote probleem van De Afspraak. Kobe Ilsen heeft het over een tv-interview. Maar Fatma Taspinar vindt het interview bij Terzake thuishoren; De Afspraak dient voor het gesprek. Tja…
Het is overigens Taspinar zelf die begin dit jaar in Humo geheel argeloos over dat identiteitsgebrek heeft getuigd. Ze zei daar letterlijk (de onderstreping is van mij) : ‘Het punt is : ik heb drie eindredacteurs, en ik wil voor elk van hen de presentator zijn die zij voor ogen hebben. Alleen willen ze alle drie iets anders. Soms denk ik na een uitzending dat alles goed zat, en dan vindt de eindredacteur met dienst dat helemaal niet.’ Fatma legt hier in eenvoudige woorden uit wat kabbelen tussen verschillende identiteiten is.
Elders in datzelfde interview zegt ze ook dat ze eerst heeft geprobeerd als anker van De Afspraak kritisch en afstandelijk te zijn, maar dat de VRT-bazen vinden dat dat niet langer moet : ze willen daar ‘een beetje van weg’. Zo te zien was haar geruchtmakende – want totaal kritiekloze en zelfs slijmerige – gesprek met de Amerikaanse ambassadeur White dus de eenvoudige toepassing van de beleidslijn.
Incestueus praatjesprogramma
Geestig is ook dat zowel in 2015 (bij de geboorte van De Afspraak) als vandaag wordt aangekondigd dat er naast de (zelfverklaarde) huis-specialisten ook nieuwe gezichten te zien zullen zijn. Ook hier is er een ongelooflijke kloof tussen de ambitie en de praktijk. De voorspelbaarheid van de gasten (en van wat ze gaan zeggen) is immers nergens zo groot. De Afspraak is een incestueus praatjesprogramma. Dat is het tegenovergestelde van verdieping; dit is de journalistieke automatische piloot, ergerlijke intellectuele luiheid ook.
Dit is de journalistieke automatische piloot, ergerlijke intellectuele luiheid ook
Het bovenstaande verklaart waarom de kijkcijfers kelderen. De mensen voelen dat ze worden bedrogen. De VRT liegt trouwens als het management verklaart dat die dalende kijkcijfers de algemene daling van de tv-markt volgen. Bij De Afspraak is het verlies groter.
De Tafel van Gert
En uiteraard is dat kijkersverlies ook het gevolg van de toegenomen concurrentie: De Tafel van Gert. Dat programma scoort systematisch een flink stuk beter. De Tafel is zowat het omgekeerde van De Afspraak: schijnbaar ambitieloos wordt complexloos amusement gebracht. Maar met een feilloos gevoel voor de polsslag van de samenleving. Gert en zijn gasten bewijzen ook dat gemoedelijkheid geen belemmering vormt om geregeld keihard door te vragen.
Opvallend ook: geen ronkende verklaringen over het eigen programma bij Gert. Alleen de mededeling dat men meer weken dan ooit op antenne zal gaan. Versta: ook als de ambtenaren van de VRT schoolvakantie nemen…
Maar bij de VRT zijn ze intussen weer helemaal BRT. ‘Kijkcijfers is niet wat telt,’ luidt het daar. ‘Met onze verdieping zijn we uniek in het Vlaamse medialandschap. Dat doet niemand anders in Vlaanderen.’ Het hadden de woorden van Cas Goossens kunnen zijn in de jaren 80. Helaas, het is 2026.
Siegfried Bracke was voor de N-VA Kamervoorzitter en gemeenteraadslid in Gent. Voordien was hij journalist bij de VRT.
foto’s (c) Gazet van Hove.