BUITENLAND
Wanneer wordt de hybride-aanval een echte oorlog ?
NIEUWS – door Hans Brockmans – www.doorbraak.be .
Bernard Quintin : ‘Wat in Leipzig is gebeurd, is een aanval.’
Steeds minder waarnemers beschouwen de aanval van Rusland op het Westen als een ‘hybride oorlog’. Is de sabotage in Leipzig een ‘oorlogsdaad’ ?
‘Duitsland en Rusland zijn in een echte oorlog verwikkeld’, zegt Stefan Thumann, de topman van het Duitse Donaustahl, dat drones en ander militair materiaal levert aan Oekraïne. De manager leeft ondergedoken en wordt permanent beveiligd door de Duitse veiligheidsdiensten na een poging van de Russische geheime dienst GRU om hem te doden met zenuwgif.
In een podcast verwerpt Thumann de kwalificatie van een ‘hybride oorlog’ tussen Duitsland en Rusland. Hij noemt de sabotagepoging op de luchthaven van Leipzig een ‘oorlogsdaad’.
Systematische acties
‘Politiek-strategisch heeft de man een punt’, stelt professor Jan Wouters (internationaal recht, KU Leuven). ‘De acties van Rusland zijn niet incidenteel, maar gebeuren systematisch. Ze worden gestuurd door een staat, richten zich op militair relevante doelen en ze escaleren. Er is sprake van brandstichting, sabotage van kabels onder de zee, explosieven bij vliegtuigen en moordplannen. Wie dat ‘hybride’ noemt, hanteert een eufemisme. Het gaat hier over het bewust vijandig optreden van een staat.’
De acties van Rusland worden gestuurd door een staat, richten zich op militair relevante doelen en ze escaleren
In ‘De Afspraak’ op Vrijdag zat minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) op dezelfde lijn. ‘Ik heb een hekel aan dat woord ‘hybride’’, verklaarde hij. ‘Wat in Leipzig is gebeurd, is een aanval. We krijgen elke dag te maken met cyberaanvallen. Er worden kabels doorgesneden in de Finse Zee, en het is duidelijk dat de Russen daarachter zitten. Ze zijn een oorlog aan het voeren tegen ons.’
Verbod van geweld
Het VN-Handvest verbiedt nochtans geweld van de ene tegen de andere staat. ‘Een explosieve lading aan een vliegtuig, indien toerekenbaar aan Rusland, valt hier vermoedelijk onder’, stelt Wouters. ‘In dat geval kan Duitsland tegenmaatregelen nemen, zoals de uitwijzing van diplomaten, de sluiting van posten en andere sancties. Wat dan ook gebeurt.’
Pas bij een gewapende aanval door Rusland ontstaat volgens het VN-Handvest het recht op zelfverdediging met militair geweld. Het moet volgens het Internationaal Gerechtshof wel gaan om een omvangrijke aanval met ernstige gevolgen.
De mislukte sabotagepoging is volgens Wouters niet zwaar genoeg om een militaire tegenaanval te lanceren. ‘Een geslaagde aanslag met tientallen doden op een luchthaven zou dat volgens mij wel zijn’, overweegt de professor.
Gewapend conflict ?
De Conventies van Genève (1949) stellen dat het oorlogsrecht toepasselijk is bij een internationaal gewapend conflict. Dat zijn vijandelijkheden tussen staten, die ‘herkenbaar en toerekenbaar zijn’. ‘Sabotage die niet bewezen is en trouwens wordt ontkend door Rusland, valt hier niet onder’, redeneert Wouters.
Strikt juridisch is er dus geen gewapend conflict tussen Duitsland en Rusland. ‘Het probleem is dat we geen goed woord hebben voor wat er wél aan de hand is’, aldus Wouters. ‘Dat vacuüm is precies wat Moskou exploiteert. De term ‘hybride’ oorlog heeft geen juridische definitie.’ Hij noemt het dan ook ‘een beleidsconcept’ van de NAVO en de EU.
Tegenmaatregelen NAVO
Sinds mei 2024 erkent de Noord-Atlantische Raad formeel een aanhoudende Russische hybride campagne op geallieerd grondgebied. Via ‘Baltic Sentry’ wordt ook de onderzeese infrastructuur beschermd onder de NAVO-vlag, net als de gemeenschappelijke luchtruimbewaking boven Polen na de binnengedrongen drones in september 2025 (‘Eastern Sentry’).
Pas bij een gewapende aanval door Rusland ontstaat volgens het VN-Handvest het recht op zelfverdediging met militair geweld
Militair-juridisch gesproken is er (nog) geen collectieve verdedigingsoperatie, volgens het bekende artikel 5 van het NAVO-verdrag. Er is immers geen ‘gewapende aanval’ tegen een bondgenoot in Europa of Noord-Amerika.
Artikel 5
Artikel 5 kan enkel worden ingeroepen bij consensus onder de leden. Het is een politieke beslissing van 32 regeringen. Dat is één keer gebeurd, na de aanslagen van 11 september 2001.
De inroeping geldt niet als een automatische oorlogsverklaring. ‘Elke bondgenoot neemt volgens het NAVO-verdrag ‘de actie die hij nodig acht, met inbegrip van het gebruik van gewapend geweld’’, citeert Wouters. ‘Sancties, cyberreacties of logistieke steun kunnen volstaan.’
Bewuste ambiguïteit
Wouters wijst erop dat de NAVO op de top van Brussel (2021) uitdrukkelijk heeft beslist dat hybride operaties en cyberaanvallen het niveau van een gewapende aanval kúnnen bereiken, wat de inroeping van artikel 5 dan mogelijk maakt.
‘De top heeft daarbij bewust nagelaten die grens te definiëren’, weet Wouters. ‘Die strategische ambiguïteit is opzettelijk : ze moet Moskou onzeker houden. De mislukte ontsteker in Leipzig kan de waarschuwing zijn dat een beroep doen op artikel 5 dichterbij komt.’
Hans Brockmans is jurist. Hij werkte van 1988 tot 2023 bij het economische magazine Trends. Hij was drie keer genomineerd en twee keer laureaat van de persprijs van het Gemeentekrediet/Dexia. Hij kreeg ook de Citi Journalistic Excellence Award voor de financiële en economische berichtgeving. Hij was lang actief in het bestuur van de beroepsvereniging VVJ.
foto’s (c) Gazet van Hove.