COLUMN – door Jan Denys – www.doorbraak.be .
Sinds 2000 gingen zowel emigratie als immigratie in stijgende lijn in België. In 2000 telden we 90.000 immigranten en 77.000 emigranten. In 2001 werden dat plots 112.000 immigranten tegenover 77.000 emigranten. Het positieve migratiesaldo verdriedubbelde van 13- naar 35.000. Sindsdien steeg zowel het aantal immigranten als emigranten maar bij de immigranten ging de stijging een stuk sneller.
Dat resulteerde in 2022 in nooit eerder geziene cijfers. Maar liefst 234.000 immigranten kwamen naar België. 117.000 verlieten het land. Het immigratiesaldo ging voor het eerst vlot boven de 100.000. Het vorige record van 2010 (79.000) werd verpulverd. Dit had uiteraard met de oorlog in Oekraïne te maken. Sindsdien normaliseerde de situatie. Het aantal immigranten nam af met 57.000 terwijl het aantal emigraties nog wat steeg. Daardoor daalde het migratiesaldo opnieuw tot flink onder de 100.000. Het bedraagt nu 48.000, historisch nog altijd een hoog cijfer.
Tot zover is dit een redelijk bekend verhaal. Migratie in België is vooral immigratie, veel minder emigratie. Maar als we ons beperken tot de Belgen is dit omgekeerd : er verlaten systematisch meer Belgen het land dan er binnenkomen.
Dat is altijd zo geweest. Het is ook logisch : je kunt niet terugkeren naar je thuisland als je niet eerst bent weggegaan. Maar het is wel interessant om te zien of de kloof al of niet groeit. Uit een Duitse studie blijkt dat dit inderdaad het geval was. Er was sprake van een stijging van het negatieve migratiesaldo, 19 procent sinds 2019. Wie de cijfers op langere termijn analyseert ziet een minder alarmerend patroon.
Er is sprake van een lichte stijging op langere termijn maar het gaat hier om enkele duizenden mensen. Het meest recente saldo bedraagt nu iets meer dan 14.000 (meer Belgen die het land verlaten dan dat er terugkeren). Er waren 37.000 vertrekkers tegenover 23.000 die terugkeerden.
Dat is inderdaad het hoogste cijfer ooit, maar proportioneel lag dit saldo in de crisisjaren in de jaren 80 hoger (toen ook al meer dan 13.000). Daarna is het weer gedaald. In 1992 ging het om minder dan 2000 personen. Sinds 2012 zit het saldo opnieuw boven de 10.000 maar na 2016 is het redelijk stabiel gebleven rond de 13.000. Een echt structureel negatieve ontwikkeling kunnen we dit niet noemen. Maar de evolutie moet wel goed opgevolgd worden.
Alle Europese landen
België is niet het enige land met een negatief migratiesaldo van autochtonen. Bijna alle Europese landen zitten in hetzelfde straatje. Zoals al eerder aangegeven is een negatief saldo een natuurlijk gegeven. De enige Europese landen met een positief migratiesaldo zijn landen die in het recente verleden een massale immigratiegolf hebben gekend zoals Letland en Bulgarije. Die landen verloren de voorbije decennia tot een kwart van de eigen bevolking. Dat zou voor België neerkomen op maar liefst 3 miljoen mensen. Dat er na verloop van tijd dan toch meer eigen mensen terugkeren dan er vertrekken is een logische zaak.
De meeste emigrerende Belgen blijven binnen Europese grenzen. Voor Belgen zijn Nederland en Luxemburg de belangrijkste bestemmingslanden. Dat neemt niet weg dat het aantrekken van talent een steeds globaler gegeven wordt. Van oudsher was de VS de grootste aantrekkingspool maar die suprematie staat onder druk. De visumprogramma’s voor hooggeschoolde werknemers zijn verstrengd onder invloed van de MAGA-beweging.
Drie categorieën
De vraag is ook welke Belgen vertrekken. Er zijn een drietal categorieën. Er zijn de nieuwe Belgen die na verloop van tijd toch beslissen om terug te keren naar het land van herkomst. Dat kan zijn om te rentenieren of om in te spelen op de betere situatie op de arbeidsmarkt in het thuisland, denk aan de Polen. Zeker voor mensen met een dubbele nationaliteit is die stap administratief makkelijk.
Er zijn gepensioneerden die hun pensioen in betere levensomstandigheden willen doorbrengen, en er zijn actieven die verkassen in het kader van hun loopbaan. Daar zitten ook high potentials bij. Zeker bij de laatste categorie is het opletten geblazen, want ze zijn cruciaal voor onze economie. We weten dat België door de extreem hoge belastingdruk kwetsbaar is in dezen. Dat maakt het niet alleen moeilijker om hooggekwalificeerde migranten aan te trekken, je dreigt er ook eigen talent mee te verliezen.
Uit Duits onderzoek blijkt dat het toch eerder hooggeschoolden zijn die vertrekken en dat actieven en kinderen veruit het grootste aandeel uitmaken van de vertrekkers. 65-plussers maken maar 6 procent uit van de vertrekkers. We hebben weinig reden om aan te nemen dat dit plaatje voor België helemaal anders zou zijn.
Uit de analyse blijkt dan wel niet dat eigen talent massaal het land verlaat, maar een verscherpte waakzaamheid is geen overbodige luxe.
Jan Denys
Volgt sinds 1983 de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Eerst op de KULeuven als wetenschappelijk medewerker, later bij Randstad en sind eind 2024 als zelfstandig expert. Hij is sinds 2015 lid van de Hoge Raad voor Werkgelegenheid.
foto’s (c) Gazet van Hove.