NIEUWS – door Pieter Bauwens – www.doorbraak.be .
Guy Leemans is de nieuwe voorzitter van het IJzerbedevaartcomité, de vzw Aan de IJzer. Hij volgt Paul de Belder op. Leemans begint op een moeilijk moment. De subsidies zijn gehalveerd, de reserves zijn klein en volgend jaar is er de honderdste IJzerbedevaart.
‘Ik vind het een eer’, zegt Leemans aan Doorbraak. ‘Ik zit al heel lang in de raad van bestuur. Met een aantal mensen sturen we al langer aan op bijsturing. Ik denk dat we die nu kunnen realiseren.’
Archief, vrede en 11 juli
Leemans is geen onbekende in de Vlaamse beweging. In de jaren negentig werkte hij als wetenschappelijk medewerker bij het ADVN, het archief voor nationale bewegingen. Hij deed er onderzoek naar de geschiedenis van de Vlaamse beweging.
Van 2000 tot 2017 was hij directeur van VOS, de Vlaamse Vredesvereniging. Die begon ooit als vereniging van Vlaamse oud-strijders. Na zijn vertrek als directeur bleef hij hoofdredacteur van het tijdschrift De Vos. Sinds september 2017 is hij secretaris en coördinator van vzw Vlaanderen-Europa, de organisatie achter Vlaanderen Feest! rond 11 juli.
Vrede en Vlaamse ontvoogding horen al bij de IJzertoren sinds hij er staat. Het decreet van 2011 maakte dat officieel. De IJzertoren is sindsdien het Memoriaal van de Vlaamse Ontvoogding en Vrede.
Een faillissement voorkomen
De eerste zorg is geld. In september 2025 besliste de Vlaamse regering de subsidie voor de IJzertoren te halveren. Minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) schrapte zo jaarlijks 200.000 euro van de 400.000. Dat geld is bedoeld voor onderhoud, herstellingen en verbeteringen aan het memoriaal. In januari sloeg de vzw alarm. Een inzamelactie bracht amper 15.000 euro op. Er werd een personeelslid ontslagen, het museum ging een dag per week minder open en de tickets werden duurder.
‘Onze eerste zorg is puur financieel en zakelijk’, zegt Leemans. ‘We moeten bedachtzaam werken aan de consolidatie van wat er is. We moeten zorgen dat alles financieel kan blijven draaien en dat we een faillissement voorkomen.’
Hij maakt zich geen illusies. ‘Gemakkelijk zal het niet zijn. De subsidiëring is sterk ingeperkt en er moet gesnoeid worden. We zijn daarin lang niet de enigen. Maar ik denk wel dat er kansen zijn.’
Twee visies
De tweede prioriteit is inhoudelijk. De IJzerbedevaart steunt op drie pijlers : vrede, vrijheid en verdraagzaamheid. Volgens Leemans zijn die al jaren uit evenwicht.
‘We willen de pijlers opnieuw in evenwicht brengen. Het Vlaamse aspect was heel minimaal aanwezig en kwam onvoldoende tot zijn recht. Daar willen we verandering in brengen.’
Die kritiek is niet nieuw. Ze leidde in 2003 al tot een breuk, toen de IJzerwake zich afscheurde. Dat de koers nu kan keren, heeft volgens Leemans ook met de interne verhoudingen te maken. ‘Dat er nu een meerderheid is om het anders aan te pakken, heeft deels te maken met voortschrijdend inzicht. Maar goed, iedereen weet dat er twee visies waren.’
Een advies van tien jaar oud
Leemans wijst op een document dat al tien jaar bestaat. In juli 2016 bracht het Vlaams Vredesinstituut een advies uit over de IJzertorensite en de werking van de vzw. Het Vlaams Parlement had om die evaluatie van het decreet van 2011 gevraagd.
Het advies vroeg om afstand te houden van partijpolitiek en om de site uit te bouwen tot een pluralistische, ‘veelstemmige’ herinneringsplek. Ook de donkere bladzijden, zoals de collaboratie, moesten eerlijk getoond worden. Het museum moest professioneler worden. Maar het advies koppelde de vredesboodschap ook uitdrukkelijk aan de Vlaamse ontvoogding.
Leemans leest dat laatste aandachtig. ‘Er zijn goede aanknopingspunten uit het verleden. Het advies van het Vlaams Vredesinstituut uit 2016 is echt lezenswaardig. Daarin staat dat het Vlaamse aspect meer aan bod moet komen. Met zo’n advies kun je ook naar het beleid stappen. Het is tien jaar oud, maar het blijft gelden zolang er geen tegenadvies is.’
De honderdste
Op 5 september 2027 is de honderdste IJzerbedevaart. Leemans hoopt dat die opnieuw meer mensen naar Diksmuide brengt. ‘De honderdste IJzerbedevaart, volgend jaar in september, biedt een gelegenheid om tot een grotere mobilisatie te komen. Er zit nog heel wat in de pijplijn, maar het zal ook veel werk vergen om dat te realiseren.’
Leemans wil dat doen met overleg, zegt hij, niet van bovenaf. ‘Ik spreek altijd in termen van “wij”. Ik ben altijd iemand van overleg geweest. Je moet jezelf ook toetsen en af en toe in de spiegel kijken: ben ik goed bezig ? Je mag niet in de val trappen dat je vanuit je positie denkt dat de karavaan vanzelf zal volgen. Zo eenvoudig is het niet.’
Volgens hem is dat een evenwichtsoefening. ‘Je moet voeling blijven houden en tegelijk een lijn uitstippelen. Dat is soms een beetje acrobatie. Je moet luisteren, maar ook een aantal waarden verdedigen en ergens voor staan.’
Pieter Bauwens is sinds 2010 hoofdredacteur van Doorbraak. Journalistiek heeft hij oog voor communautaire politiek, Vlaamse beweging en religie.
foto’s (c) Gazet van Hove.