COLUMN – door Siegfried Bracke – www.doorbraak.be .
Het Groene Boekje / foto © Wikimedia Commons
Ik zal de scene nooit vergeten. Een vergadering van een tiental mensen op het hoofdkwartier van de N-VA waar we – ik weet niet meer waarover – een nogal belangrijk partijstandpunt moesten bepalen. Een standpunt dat we dan nadien de wereld gingen in sturen. De woordvoerder had een ontwerptekstje gemaakt.
Wat vinden we daarvan, vroeg de voorzitter. Geert Bourgeois reageerde meteen, wat hij anders zelden deed. Bourgeois merkte op dat er in de tekst maar liefst vier taalfouten stonden, en hij somde die ook op. Een ervan – weet ik nog – was een klassieker : er stond beroep doen op in plaats van een beroep doen op. De Wever antwoordde in half Antwerps : Godde gaa na echt azekik doed zen in maan overlaadensberiecht oek eest de toalfoute hoale ?!
Dat was de perfecte illustratie van hoe ook in een partij die de opvolger is van een zogeheten taalpartij het denken over taal helemaal is veranderd. Voor Bourgeois is keurig en correct Nederlands een vanzelfsprekend onderdeel van de Vlaamse strijd; voor wie jonger is, is dat geen punt meer. Het is een verschuiving die je ook in de rest van de samenleving ziet.
ABN
In mijn vijfde studiejaar hing er boven het bord een soort spandoek met daarop Er is geen andere keuze, ABN is de leuze. De meester stond alom bekend als flamingant. En voor jongere lezers: ABN stond voor Algemeen Beschaafd Nederlands. Een paar jaar later op het college had je zelfs de ABN-kaart. Als je iemand dialect hoorde spreken, moest je hem die kaart doorgeven. Die verloor dan punten op zijn rapport.
Dat we die ABN-kaarten niet gewoon lieten verdwijnen maar braaf deden wat ons werd gevraagd – in wezen ging het om een verklikkerssysteem – is vandaag totaal ondenkbaar. Even ondenkbaar als de collegepastoors die ons – toen 15 jaar oud – de straat opduwden om mee te gaan betogen voor Leuven Vlaams. Vooraf kregen we wel op het hart gedrukt dat het Leuven Vlááms was, en niet Vloms.
Nog later in de Germaanse moesten we in het eerste jaar naar wat toen taallabo Nederlands werd genoemd. Om te bewijzen dat je ook de eigen taal uitsprak zoals het hoorde. Wie daar tegen het einde van het academiejaar geen groen licht kreeg, mocht geen examen doen. Een zinnetje als De herten in het hertenkamp hebben honger was voor vele Oost- en West-Vlamingen fataal.
Als je ook maar een heel klein beetje kon horen waar iemand vandaan kwam, was je een vogel voor de kat
En daarnaast waren er natuurlijk de ellendig lange lijsten met Zeg niet dit maar dat. Niet akkoord zijn met… maar akkoord gaan met… Over het verschil tussen geregeld en regelmatig. We hebben er uren op geblokt. En dat kwam in mijn geval nog van pas ook: ik kreeg nadien bij de BRT minder blauwe brieven dan anderen. Blauwe brieven kwamen van de Taalraadsman en lieten je weten wat je verkeerd had gezegd. Wie er te veel had in de loop van anderhalf jaar stage kreeg geen benoeming.
Je kwam overigens de BRT niet binnen zonder wat men toen ‘de stemtest’ noemde. Je moest een paar berichten uit het radionieuws voorlezen. Als je ook maar een heel klein beetje kon horen waar iemand vandaan kwam, was je een vogel voor de kat. We begonnen toen met 1400 aan het journalistenexamen; na de stemtest, waarmee het examen begon, waren er dat nog 250. Op het einde van de rit kwam er nog een ‘definitieve stemtest’ die al even dodelijk was.
Het valt me op hoezeer toen taal een zaak was van straf en beloning. Tegelijk zie ik dat dat allemaal veel heeft uitgehaald. Het is waar dat de Vlamingen beter Nederlands spreken dan een halve eeuw terug, maar is dat te danken aan het behoorlijk pedante Hier spreekt men Nederlands op de televisie, of op de radio – nog erger – Voor wie haar soms geweld aan doet, de dagelijkse taalwenken van Marc Galle? Ik ben er zeker van dat Tony Corsari, Mike Verdrengh, Zaki, Jo met de Banjo en Luc Appermont in dat verband veel steviger aan de weg hebben getimmerd.
Afschaffen
Maar die weg zijn we wat kwijtgeraakt. Ook al vanwege onze algehele onderwijsverloedering. In 2009 pleitte de leerplanvoorzitter Nederlands van het katholiek basisonderwijs voor de regelrechte afschaffing van het Algemeen Nederlands. Zijn redenering : als er geen standaardtaal meer is, kunnen de leerlingen ook geen fouten meer maken tegen die standaardtaal. De man was van huis uit lerarenopleider …
Het idee dat we dichter bij elkaar en dus ook dichter bij het volk staan als we dialect of meer dialectisch spreken is vals. Bovendien spreken de meeste Vlamingen geen dialect meer – West-Vlamingen zijn hier de uitzonderingen. Het is dus geen toeval dat populaire series als Nonkels of Chantal in het West-Vlaams spelen : daar kennen heel veel mensen nog hun taal.
Het allerbelangrijkste
Elders is dat stukken minder. Toen in de Gentse gemeenteraad beslist werd elk jaar De week van het Gents te organiseren, bleek dat op dik vijftig verkozenen er hooguit vijf waren die het Gents machtig waren. Wat overblijft bij de anderen is vaak een (zwaar) Gents accent waardoor je ook niet kan zeggen dat die Algemeen Nederlands spreken. Ze spreken iets ertussenin… Dat is ook vaak het enige soort Nederlands dat ze kennen.
Helemaal anders dus dan het taalicoon (wijlen) Martine Tanghe die zeer goed het dialect van het Oost-Vlaamse Bellem sprak. Kristien Bonneure – ze kreeg recent de Grote Prijs Martine Tanghe – spreekt naar verluidt uitstekend Brugs.
Toen Stephen Fry in Leuven een eredoctoraat kreeg zei hij dat taal het allerbelangrijkste was in zijn leven. Dankzij aandacht en zorg voor taal, zei hij, heb ik een vorm van geluk gevonden: ik kan nu met woorden schilderen, dansen en zelfs muziek maken. I dressed up my language.
Doen ! Wij allemaal !
Siegfried Bracke was voor de N-VA Kamervoorzitter en gemeenteraadslid in Gent. Voordien was hij journalist bij de VRT.
foto’s (c) Gazet van Hove.