NIEUWS – door Roan Asselman – www.doorbraak.be .
Het lijkt soms zo, maar Bart De Wever is niet eeuwig. foto © Gazet van Hove.
Joren Vermeersch is niet enkel historicus en columnist, maar ook rechterhand van N-VA-minister Theo Francken. Dat maakte zijn recente uitspraak over de schuld die Vlaams Belang-kiezers treft voor de mislukte begrotingsonderhandelingen politiek relevant. Op X (Twitter) bond Vermeersch de kat de bel aan door te beweren dat Vooruit zo dominant is ‘met dank aan de VB-kiezers’. Hij kreeg zowat het hele Belang over zich heen. Maar heeft hij een punt ?
Voor wie niet op X zit (en dat zijn de meesten): op 2 november schreef Doorbraak-columnist Rik Torfs er: ‘De Vlaamse flank van de Belgische regering is linkser dan de Franstalige. Terwijl de Vlaamse kiezer rechtser stemt. En zo is het kleine Vooruit in de praktijk de grootste regeringspartij.’ Het antwoord van Vermeersch, die vandaag werkzaam is op het kabinet van de minister van Defensie, luidde : ‘Met dank aan de VB-kiezers. Door cruciale zetels van N-VA af te nemen in 2024, maakten zij Vooruit mathematisch onmisbaar voor een federale meerderheid.’
Waals njet
Het standpunt van Vermeersch is omstreden, omdat het de ‘theorie van de verloren stem’ mobiliseert om een mislukking in de schoenen te schuiven van een partij die niet betrokken was bij de mislukking – een partij die niet toevallig ook de grootste concurrent is van Vermeersch’ partij, de N-VA, en in de meest recente peiling opnieuw gevoelig groter is dan de zijne.
Een eventuele regeringsdeelname van het Vlaams Belang stuitte immers op een njet van alle Waalse partijen
De theorie van de verloren stem is natuurlijk niet nieuw: in april 2024 riep Theo Francken Tom Van Grieken op om zijn federale kieslijsten in te trekken zodat de N-VA de rechtse stem kon monopoliseren. In tegenstelling tot de N-VA stuitte een eventuele regeringsdeelname van het Vlaams Belang immers op een njet van alle Waalse partijen, ook de MR. Tegen de N-VA bestond er geen cordon (of toch niet meer): in 2014 had Francken immers al bestuurd met de Franstalige liberalen, en in 2024 maakten ook Les Engagés geen principieel bezwaar tegen een coalitie met de N-VA.
Enkele vragen
De theorie van Joren Vermeersch en Theo Francken brengt een aantal interessante vragen en bedenkingen samen. Zoals :
1) Speelde de N-VA niet met hetzelfde vuur in Wallonië ?
In 2024 dienden Bart De Wever en Theo Francken in elke Waalse kieskring een N-VA-lijst in. In geen enkele kring haalden ze de kiesdrempel, maar ze sprokkelden er wel stemmen (gemiddeld twee procent); stemmen die zonder de N-VA allicht vooral naar de MR waren gegaan. In Vermeersch’ theorie is dat een fout, want ook een sterkere MR had Vooruit overbodig gemaakt (en niet enkel een sterkere N-VA).
De N-VA snoepte uiteindelijk niet voldoende stemmen en zetels af van de MR om Vooruit overbodig te maken, maar De Wever en Francken – van wie die laatste een voortrekkersrol speelde – namen wel degelijk het risico. Bovendien had zelfs een MR met maar één of twee zetels meer een regering zonder Vooruit eenvoudiger gemaakt. In dat geval had de formule met Open Vld immers meer dan één zetel op overschot gehad. Zweeds 2.0, zonder Conner Rousseau en Frank Vandenbroucke.
2) Wordt het spel te hard (mee)gespeeld ?
De dubbele standaard even terzijde geschoven, houdt het standpunt van Vermeersch wiskundig steek. Het gros van de kiezers dat in 2024 op een Kamerlijst van het Vlaams Belang stemde, had zonder het VB ofwel op de N-VA gestemd, ofwel blanco of niet gestemd. Beide waren electoraal voordelig voor de partij van de latere premier.
Volgens Francken en Vermeersch is een stem voor radicaal-rechts een ‘verloren’ of ‘nutteloze’ stem
Tegelijk kan de vraag gesteld worden of de N-VA het spel van de Franstaligen niet te gewillig meespeelt. Volgens Francken en Vermeersch is een stem voor radicaal-rechts een ‘verloren’ of ‘nutteloze’ stem, omdat geen enkele Franstalige partij met het Vlaams Belang wil regeren. Dat betekent dat Wallonië bepaalt welke Vlaamse partijen de Vlaming vertegenwoordigen – een politiek feit dat de N-VA zonder tegenwerking aanvaardt, zelfs nadat de Brusselse afdeling van de partij hetzelfde overkwam tijdens de Brusselse regeringsvorming, toen Ahmed Laaouej (PS) besloot dat het cordon sanitaire in de hoofdstad moest worden uitgebreid naar de N-VA. Zijn wil bleek wet.
3) Wil de N-VA nu wel of niet regeren met het Vlaams Belang ?
De uitval van Vermeersch brengt opnieuw een derde vraag naar de oppervlakte, met name of de N-VA wil regeren met het Vlaams Belang als ze dat zou kunnen. Voorstanders van de N-VA-VB-tandem – en die zijn er, ook in de parlementen – ontsnappen voorlopig aan kritische vragen hierover, omdat (1) Bart De Wever in ’24 een antwoord gaf (‘nee’) en (2) die tandem in het Vlaams Parlement geen meerderheid heeft en federaal geboycot wordt door Franstaligen. Het kan niet, dus het heeft geen zin om erover te praten, aldus de N-VA’er die liever over rechts bestuurt.
Maar de vraag blijft. Uit Vermeersch’ berichten (zeker de moeite) lijkt hij zelf een coalitie met het Vlaams Belang genegen, minstens boven een coalitie met Vooruit. Dat is een toegeving die andere N-VA’ers niet doen, inclusief de premier. Zo werkt De Wever liever samen met Groen dan met het Vlaams Belang, aangezien hij enkel ten aanzien van die laatste een N-VA-cordon optuigde. Natuurlijk bestuurt hij liever met geen van beide, maar als hij moet kiezen, dan kiest hij Groen.
Zo werkt De Wever liever samen met Groen dan met het Vlaams Belang
Het lijkt soms zo, maar Bart De Wever is niet eeuwig. En de kans is groot dat de N-VA en het Vlaams Belang in 2028 samen een meerderheid van de Vlaamse zetels bezetten, in het Vlaams Parlement en in de Kamer. Zal die Vlaamse meerderheid in dat geval een Vlaamse regering vormen en zich aan elkaar vastklinken op federaal niveau ? Of kiest de N-VA opnieuw voor de socialisten, deze keer met de Franstaligen erbij? Vragen waarop de N-VA-top haar kiezers een antwoord verschuldigd is.
Roan Asselman (1996) is politiek journalist, analist en redacteur van Doorbraak. Hij concentreert zich op de impact van massamigratie op Europese natiestaten, de invulling van politieke rechten in het digitaal tijdperk en de ethische vraagstukken binnen de (bio)medische wetenschap. Roan is jurist en bio-ethicus (beide KU Leuven) en behaalde een postgraduaat in het vermogensbeheer (EMS).
foto’s (c) Gazet van Hove.