door Jurgen Callaerts – www.doorbraak.be .
Jurgen Callaerts (N-VA) : ‘De Gemeentetest is methodologisch dubieus. Conclusies trekken is riskant.’
Vorige week publiceerde Het Laatste Nieuws de resultaten van zijn Gemeentetest. Meer dan 135.000 Vlamingen gaven hun mening over hun gemeente. De resultaten leverden een rangschikking op, met winnaars, verliezers en burgemeesters die hun rapport mochten becommentariëren. Ook ik kreeg als burgemeester van Rumst die vraag. Maar hoe betrouwbaar zijn die cijfers ? En wat zeggen ze werkelijk over de tevredenheid van onze inwoners ?
Laat één zaak duidelijk zijn : elke reactie van een inwoner heeft waarde, kritische opmerkingen in het bijzonder. Ze bieden lokale besturen de kans om hun werking en beleid voortdurend te verbeteren. Zolang we geen 100 procent tevredenheid bereiken, lijkt enige zelfgenoegzaamheid mij dan ook misplaatst.
In mijn gemeente komt vooral de bezorgdheid over mobiliteit naar voren. Die onderschrijf ik. We werken aan oplossingen voor de verkeersdruk en het zwaar verkeer, maar er blijft werk aan de winkel. Dat geldt ongetwijfeld ook voor andere gemeenten, elk met hun eigen uitdagingen.
Het is dus niet omdat ik de Gemeentetest kritisch benader, dat ik de opmerkingen van inwoners naast mij neerleg. Alleen bestaat er een fundamenteel verschil tussen luisteren naar individuele reacties en algemene conclusies trekken uit een enquête. Precies daar wringt het schoentje.
Hoeveel inwoners namen deel ?
Volgens HLN namen 135.088 Vlamingen deel aan de Gemeentetest. Een indrukwekkend aantal. Maar wat zegt dat over de resultaten van een afzonderlijke gemeente ?
Hoeveel inwoners van Rumst namen deel ? 50 ? 200 ? 500 ? We weten het niet. En dat is geen detail.
Ik vroeg de redactie van HLN expliciet hoeveel unieke deelnemers uit Rumst de enquête invulden en hoe dat aantal zich verhoudt tot de deelname in andere Vlaamse gemeenten. Maar die gegevens worden niet vrijgegeven …
Dat maakt een ernstige beoordeling bijzonder moeilijk. Het aantal respondenten is immers een belangrijke factor om de statistische nauwkeurigheid van een enquête te beoordelen. Maar zelfs wanneer we dat aantal zouden kennen, blijft een fundamentelere vraag overeind : wie heeft eigenlijk deelgenomen ?
Geen representatieve enquête
De Gemeentetest verzamelde de mening van lezers van HLN en kijkers van VTM NIEUWS. Bij een bevraging waaraan mensen vrijwillig deelnemen, bestaat het risico op zogenaamde ‘zelfselectie’.
Dat zit zo : mensen met uitgesproken meningen zullen meer geneigd zijn om deel te nemen dan wie geen uitgesproken oordeel heeft. En wie de oproep nooit zag, kreeg mogelijk niet eens de kans om zijn mening te geven.
Mensen met uitgesproken meningen zullen meer geneigd zijn om deel te nemen
Daardoor kan de samenstelling van de deelnemers afwijken van die van de bevolking. Dat betekent niet noodzakelijk dat de resultaten verkeerd zijn, maar wel dat we voorzichtig moeten zijn met veralgemeningen.
Kortom : een grote steekproef is immers niet noodzakelijk een goede steekproef. Duizend antwoorden van een niet-representatieve groep kunnen een meer vertekend beeld opleveren dan 200 zorgvuldig geselecteerde respondenten.
Vergelijken met 2023 ?
Die voorzichtigheid geldt nog meer wanneer we de resultaten vergelijken met de vorige Gemeentetest uit 2023.
Toen namen 178.389 Vlamingen deel. Dit jaar waren dat er 135.088, een daling met 24,3 procent. Op zichzelf maakt dat de resultaten niet minder betrouwbaar. Maar het roept vragen op over hun vergelijkbaarheid.
Waren de deelnemers in beide edities vergelijkbaar ? Was de samenstelling van de respondenten gelijkaardig ? En hoeveel inwoners namen per gemeente deel ?
Zonder die informatie kan je niet beoordelen of een stijging of daling werkelijk een verandering in tevredenheid weerspiegelt, dan wel voortvloeit uit een andere samenstelling van de deelnemers.
Dat geldt voor Rumst, maar evengoed voor alle andere Vlaamse gemeenten. Wie vandaag beter scoort dan in 2023, kan daar niet zonder meer een verbetering van het beleid uit afleiden. Omgekeerd bewijst een lagere score evenmin dat een gemeentebestuur slechter presteert.
Politieke conclusies uit onzekere cijfers
Dat creëert een merkwaardige dynamiek. Wie goed scoort, kan de resultaten gebruiken als bevestiging van zijn beleid. Wie slecht scoort, moet zich verantwoorden. Zo krijgt een methodologisch moeilijk te beoordelen bevraging plots een aanzienlijk politiek gewicht. Getuige daarvan een gesprek bij de plaatselijke broodjeszaak over een buurgemeente die niet goed scoorde en waarbij iedereen in de zaak concludeerde ‘dat het daar niet goed wonen is’.
Terug naar Rumst : ik wil zeker niet beweren dat mijn gemeente erop vooruitgaat, maar ook niet dat we achteruitboeren. Evenmin zal ik onze plaats in een rangschikking verdedigen of vieren. Daarvoor ontbreekt de noodzakelijke statistische onderbouwing. Ik ga vooral hard blijven werken, de boer blijven opgaan, luisteren wat er anders en beter kan. En hopen dat de kiezer mij daar in 2030 voor beloont. Want dat is de enige representatieve enquête die ertoe doet.
Jurgen Callaerts (N-VA) is Vlaams volksvertegenwoordiger en burgemeester van het Antwerpse Rumst
foto’s (c) Gazet van Hove.