NIEUWS – door Pieter Bauwens – www.doorbraak.be .

Vlaanderen tekent, ook met minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA), mee. foto © Gazet van Hove .

Het gebeurt niet vaak dat Doorbraak het eens is met de Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie (ECRI). Zeker niet als die de vrije meningsuiting wil inperken. Toch gebeurt het. In haar zevende rapport over België vraagt die commissie van de Raad van Europa om in het onderwijs systematisch gegevens over herkomst te verzamelen. België weigert.

Die weigering staat zwart op wit in de bijlage, waar de Belgische autoriteiten hun eigen standpunt mogen toevoegen. ‘Voorzichtigheid is geboden’, klinkt het. Etniciteit noemen ze ‘een complexe, contextgebonden en deels subjectieve identiteit’. De registratie daarvan roept ‘belangrijke vragen’ op over privacy en proportionaliteit. Het onderwijsbeleid, dat een gemeenschapsmaterie is, houdt het daarom bij ‘objectieve, juridisch beter afgebakende’ kenmerken. In de praktijk : de nationaliteit van de leerling.

Tasten in het donker

Het resultaat staat in hetzelfde rapport te lezen. De ECRI stelt dat de leerlingen met een migratieachtergrond lager scoren, minder hoge verwachtingen krijgen en vaker naar het beroepsonderwijs worden gestuurd. De commissie vermoedt een feitelijke segregatie. Maar officiële cijfers zijn er niet, geeft de ECRI zelf toe. Ze baseert dat vermoeden op een ‘consensus onder de gesprekspartners’. Zeg maar : de commissieleden die België bezochten bij de opmaak van het rapport.

Er zijn geen cijfers, dus het bestaat niet

Dat is natuurlijk net het probleem. Wie niet meet, laat het debat over aan indrukken. Wie discriminatie vermoedt, kan het niet aantonen. Wie wijst op integratieproblemen, krijgt te horen dat het om anekdotiek gaat. Dat wil natuurlijk ook zeggen dat als er een probleem is, het niet kan worden aangepakt. Er zijn geen cijfers, dus het bestaat niet.

‘Belgen’

De nationaliteit van een leerling zegt te weinig. Volgens Statbel had begin 2025 welgeteld 36 procent van de inwoners van België een buitenlandse herkomst. Minder dan de helft van hen heeft geen Belgisch paspoort. De meeste kinderen met een migratieachtergrond zijn dus gewoon Belg. Die verdwijnen dus uit de onderwijsstatistieken die op nationaliteit steunen.

Vlaanderen behelpt zich met omwegen : de thuistaal, het diploma van de moeder en de schooltoelage. Ook de concentratie van leerlingen in bepaalde scholen, waarvoor De ECRI Vlaanderen als enige deelstaat lof toezwaait, wordt gemeten via de thuistaal. Dat zijn nuttige indicatoren. Maar het zijn indicatoren voor iets anders. Je kan Frans als thuistaal hebben in Vlaanderen zonder een migratieachtergrond te hebben, laat staan uit een kansarm milieu te komen.

de Franstaligen (franskiljons) in Vlaanderen hebben hun clubs

Elders gewoon, hier verdacht

In Nederland is het allemaal geen kwestie. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) registreert al decennia of iemand een migratieachtergrond heeft : minstens één ouder die in het buitenland geboren is. Dat cijfer duikt op in onderwijsstatistieken, arbeidsmarktcijfers en criminaliteitsrapporten. Denemarken doet hetzelfde. Blijkbaar zonder vragen over ‘privacy en proportionaliteit’.

Dat is even objectief en juridisch afgebakend als de nationaliteit die het onderwijs vandaag wel registreert

Het merkwaardige is dat België dat allemaal wel meet. Sinds 2021 brengt Statbel de herkomst van de bevolking in kaart op basis van het rijksregister. Het criterium is de eerst geregistreerde nationaliteit van de persoon en van zijn ouders. Dat is even objectief en juridisch afgebakend als de nationaliteit die het onderwijs vandaag wel registreert. Statistiek Vlaanderen neemt die cijfers over, maar dan zonder de individuele herkomstlanden ‘om geen profilering op basis van religie of etniciteit mogelijk te maken’.

De gegevens zijn er dus. We negeren ze alleen. In de Belgische bijlage slaan ze een stroman neer. Niemand vraagt om leerlingen in te delen naar ras of naar zelfgekozen identiteit. Door herkomst op één hoop te gooien met ras of zelfgekozen identiteit, verdwijnt ook een goed bruikbaar criterium om het beleid op te baseren.

Gelijk, om de verkeerde reden

En daar moeten we de ECRI betrappen op — niet geheel onverwacht — de nodige portie woke. De commissie wil dat de leerlingen zichzelf identificeren op basis van geïnformeerde instemming. De gegevens mogen bovendien ‘uitsluitend’ gebruikt worden ter bevordering van de gelijkheid. Zo kennen we ze weer. De cijfers moeten de politieke voorkeur van het progressieve ECRI steunen, en alleen dat.

Meten is weten. Dat werkt in twee richtingen. Herkomstcijfers kunnen discriminatie aan het licht brengen. Ze kunnen ook tonen dat de thuistaal, gezinssituatie, afkomst of opvoeding meer verklaren dan het gedrag van de leerkrachten. Wie alleen wil meten wat zijn gelijk bevestigt, meet niet maar zoekt bevestiging. Een registerindicator zoals die van Statbel of het CBS heeft dat probleem niet.

Ook Vlaanderen kijkt weg

Dat België hier op de rem gaat staan, verbaast weinig. Dat Vlaanderen meetekent, wel. De Vlaamse regering-Diependaele, met de N-VA aan het stuur en Zuhal Demir op Onderwijs, zet de integratie en het Nederlands centraal. In haar eigen bijdrage aan de bijlage verwijst ze trots naar ‘Ieder kind taalheld’ : vroegtijdige screening, taalheldklassen en een taalexpert in elke basisschool.

Taalachterstand meten mag dus. Meten wie die achterstand heeft, liever niet. Zo blijft elk debat over onderwijs en migratie hangen in vermoedens en politieke slogans. Dat is misschien comfortabel voor dogmatici. Maar het is geen basis voor goed beleid.

Pieter Bauwens is sinds 2010 hoofdredacteur van Doorbraak. Journalistiek heeft hij oog voor communautaire politiek, Vlaamse beweging en religie.

foto’s (c) Gazet van Hove.