De schurken uitwijzen naar hun thuisland is niet eenvoudig. Voor sommige landen is immers de toestemming van de gedetineerde nodig en dan is de keuze snel gemaakt: een comfortabele cel of een echte straf. Concreet worden jaarlijks dus maar enkele tientallen boeven op een trein of vliegtuig gezet. Bovendien is er amper controle. Wie weet gaan ze later opnieuw ‘aan de slag’.
Sublieme oplossing
Het probleem van de overbevolking in de gevangenissen is uiteraard geen exclusief Belgisch probleem. Ook andere landen kampen met toenemende criminaliteit. De Raad van de Europese Unie kwam daarom met een briljant plan: we moeten gewoon minder criminelen opsluiten. Het lijkt te gek voor woorden, maar dat is samengevat wat er in het besluit van deze wijze heren en dames staat (“Conclusies van de Raad inzake maatregelen als alternatief voor detentie: het gebruik van niet tot vrijheidsbeneming strekkende sancties en maatregelen op strafrechtelijk gebied.” – 2019/C 422/06).
Het verbaast ons een beetje dat Koen Geens daar nog niet aan gedacht heeft: hij zou het probleem van de overbevolking in de gevangenissen in een klap aangepakt hebben.
Concreet stelt de Raad : “De belangrijkste doelstellingen wanneer maatregelen als alternatief voor detentie worden toegepast, zijn het bevorderen van de sociale rehabilitatie en re-integratie van de delinquent.” Dat is uiteraard als de delinquent van goede wil is. “Maatregelen als alternatief voor detentie bestaan in alle lidstaten, bijvoorbeeld in de vorm van voorwaardelijke gevangenisstraffen, gemeenschapsdienst, geldboetes en elektronisch toezicht. Voorts kunnen nieuwe ontwikkelingen op het gebied van technologie en digitalisering in de toekomst bijdragen tot een effectiever systeem van niet tot vrijheidsbeneming strekkende sancties en maatregelen.” De crimineel mag dus zijn vrijheid behouden.
Voor proces
Vandaag worden veel (vermeende) criminelen opgesloten in afwachting van het proces. Dat gebeurt uiteraard niet lichtzinnig, maar om de maatschappij en de slachtoffers te beschermen. Ook dat moet herzien worden: “Detentie wordt niet alleen als strafrechtelijke sanctie toegepast, maar is ook veelgebruikt in de strafrechtelijke procedure voor het proces. Derhalve moeten maatregelen als alternatief voor detentie in de hele strafrechtelijke keten in overweging worden genomen.”
De lidstaten worden dus aangemoedigd “de mogelijkheden te verkennen om, waar passend, beter gebruik te maken van niet tot vrijheidsbeneming strekkende sancties en maatregelen, zoals voorwaardelijke gevangenisstraffen, gemeenschapsdienst, geldboetes, elektronisch toezicht en gelijkaardige maatregelen die gebaseerd zijn op nieuwe technologieën.”
Besluit
De ministers van Justitie en de ministers van Binnenlandse Zaken hebben tijdens hun bijeenkomst in juli 2019 bevestigd dat de complexe vraagstukken die verband houden met detentieomstandigheden, overbevolking van gevangenissen, radicalisering in gevangenissen en samenwerking in strafzaken moeten worden aangepakt. De ministers benadrukten tevens dat het belangrijk is om in de komende jaren beter gebruik te gaan maken van maatregelen als alternatief voor detentie, en wezen op de mogelijke voordelen van dergelijke maatregelen.
Als de aanbevelingen van de Raad gevolgd worden, dan is er in 2030 geen overbevolking meer in de Belgische gevangenissen. Op dat ogenblik krijgen de lege gevangenissen een andere bestemming. Of de maatschappij over tien jaar veiliger is, is een andere vraag.
