www.doorbraak.be – door Pieter Jan Verstraete .
Francis Weyns, De schaduwjaren. Het verhaal van mijn twee grootvaders in de oorlog, zwart en helemaal fout, Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts, 264 blz., € 22.99, ISBN 9789463930246 .
Het zal je maar overkomen om als vader van een gelukkig gezin plots van je moeder te moeten vernemen, dat je grootvader (haar vader) tijdens de bezetting in dienst stond van de Sicherheitsdienst (SD), waaronder ook de Gestapo ressorteerde. Dat overkwam Francis Weyns toen zijn al zieke moeder het hem na al die jaren vertelde. Weyns onderging een schok. Zijn grootvader, Gaston Delbeke, werd op 29 mei 1948 samen met zes andere kompanen op de Gentse militaire schietbaan De Sterre terechtgesteld. Hij was ter dood veroordeeld omwille van zijn SD/Gestapo-praktijken die tot de dood hadden geleid van een aantal weerstanders. Anderen weer werden naar een concentratiekamp afgevoerd.
Verklikking en verraad waren sleutelwoorden in de Sipo-SD-geschiedenis
In augustus 1940 werd in Gent een Aussenstelle (bijkantoor) van de Sicherheitspolizei/SD in Gent geopend in een residentiële woning. Naast dertig Duitsers werden er ook 36 Vlamingen —niet allen waren Vlaamsgezind; de meesten zoals Delbeke waren opportunisten— in dienst genomen. De acties van de Sipo-SD waren doorgaans misdadig. Verklikking en verraad waren sleutelwoorden in de Sipo-SD-geschiedenis.
Eenmaal historicus Francis Weyns bekomen was van de schok, besloot hij niet bij de pakken te blijven zitten. Hij wilde de ‘loopbaan’ van zijn grootvader nader gaan uitzoeken en er een boek over schrijven. ‘Met weinig meer dan het verhaal van mijn moeder dook ik in een, op het eerste zicht, onontwarbaar familiekluwen dat nauwelijks te reconstrueren viel. Het werd een lange zoektocht naar verhalen en relaties die gedurende meer dan zeventig jaar zorgvuldig verborgen waren gehouden, maar waaruit langzaam een volledige puzzel kon worden gelegd’. Naarmate zijn onderzoek vorderde, kwam hij tot het besef dat een groot deel van zijn familie in de collaboratie verstrengeld zat.
Een tweede schok overviel hem toen hij op het spoor kwam van de derde echtgenoot van zijn grootmoeder, Jan van Ceulebroeck —in de familie minzaam ‘Papa Jean’ genoemd— die ook een oorlogsmisdadiger, en als kampbewaker deelachtig aan de Holocaust geweest was.
een geslepen opportunist, een geweldenaar en vanaf zijn tienerjaren een notoire zuipschuit was
Algauw bleek uit Weyns’ onderzoek dat zijn grootvader Delbeke een geslepen opportunist, een geweldenaar en vanaf zijn tienerjaren een notoire zuipschuit was. Thuis terroriseerde hij zijn vrouw en deelde maar al te graag klappen uit. Eenmaal beschoot hij zijn echtgenote met zijn dienstwapen.
In zijn boek De schaduwjaren tekent Weyns een uitstekend beeld van de praktijken bij de Gentse SD. Corruptie, zwendel en diefstal maakten er deel uit van het dagelijkse leven. Op het einde van de bezetting was het hen bij huiszoekingen niet meer zozeer te doen om weerstanders te vinden, maar eerder om zoveel mogelijk waardevolle voorwerpen (ook linnen viel hieronder) te stelen.
Dat vonden ze zelfs bij de SD al te bar
In maart 1944 werd Gaston Delbeke bij de Gentse SD ontslagen. In weer eens een dronken bui had hij ’s nachts, om een cafébaas te intimideren, in de lucht geschoten. Dat vonden ze zelfs bij de SD al te bar en de bruut werd eerst naar Ronse en dan naar Oudenaarde verbannen. Daar legde niemand hem een strobreed in de weg en kon Delbeke zijn leventje verder zetten.
Toen de bevrijding nakende was, nam hij het zekere voor het onzekere en vluchtte. Zijn vrouw (die inmiddels diensten verleende aan de weerstand) en dochter (de latere moeder van de auteur) weigerden mee te gaan.
Delbeke en zijn Vlaamse kompanen kwamen terecht in Leeuwarden, de hoofdstad van Friesland, waar ze de lokale SD-afdeling dienden te versterken. Daar keken ze wel op van de praktijken van de Gentenaars. Ze maakten het er zo bont dat Delbeke in januari 1945 in de gevangenis opgesloten werd. Reden: onder dwang had hij een minderjarig meisje verplicht tot seksuele handelingen met hem.
In mei 1945 leverde de Nederlandse politie hem en zijn trawanten met veel plezier aan de Belgische rijkswacht uit. Het verdere lot van Delbeke kennen we.
Francis Weyns schreef zijn boek met veel verve en gevoel voor detail
Francis Weyns schreef zijn boek met veel verve en gevoel voor detail. Als historicus bewaarde hij voldoende afstand om over zijn grootvader en zijn familie te schrijven. Het moet voor hem wel af en toe slikken geweest zijn.
Samen met het boek van Marc Verschooris, Hoe zwart in het donker gedijt: de Sicherheitsdienst en de Sicherheitspolizei Gent-Leeuwarden, 1940-1945 (2016) bezitten we thans een goed overzicht van de geschiedenis van de Gentse SD.
Het boek bevat noten noch register.
Pieter Jan Verstraete
Pieter Jan Verstraete is bibliothecaris en biograaf van tientallen kopstukken en militanten uit de geschiedenis van de Vlaamse beweging.
www.doorbraak.be – door Pieter Jan Verstraete . Francis Weyns, De schaduwjaren. Het verhaal van mijn twee grootvaders in de oorlog, zwart en helemaal fout, Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts, 264 blz., € 22.99, ISBN 9789463930246 . Het zal je maar overkomen om als vader van een gelukkig gezin plots van jeLees verder
Wie in Gent naar het rijgedrag van fietsers kijkt, kan maar één besluit trekken : ondanks de diepe crisis van het christendom is het geloof in onsterfelijkheid nog wijd verspreid. Ik kan niet oordelen over de zelfmoordneigingen van fietsers in andere steden, maar in Gent vertonen zij dikwijls dezelfde doodsverachtingLees verder
Circus Pepino geeft een leuke voorstelling met veel diertjes. Er zijn pony’s, een kameel, clowns, jongleurs, acrobaten enz. te zien. De toegangsprijzen zijn zeer sociaal : banken 10 euro, stoelen 15 euro zowel voor kinderen (vanaf 2 jaar) als volwassenen. Het zijn geen genummerde plaatsen. Het is niet nodig omLees verder
Regio Neerdorpen Klassiek is een echte klassieker in de Zuidrand. Tussen 26 september 2019 en 7 mei 2020 kan je weer genieten van klassieke concerten in de regio. De muziekliefhebber kan van een afwisselend en kwaliteitsvol aanbod genieten in de gemeenten Aartselaar, Edegem, Hove, Kontich, Lint, Borsbeek en Mortsel. WanneerLees verder
Hove De pastorie van de Vredewijk stond al geruime tijd leeg en krijgt nu een andere bestemming. De woning, gelegen aan de Sint-Jozefkerk en het schoolcomplex van Regina Pacis 2 werd in 1968 gebouwd met prefab-elementen om pastoor Van Gaal een onderkomen te bezorgen. Deze priester ging in 1992 metLees verder
Jean-Marie Dedecker doet het weer. Zijn altijd gebalde, soms gebelgde, columns sinds het najaar van 2016, heeft hij gebundeld in een boek met een spraakmakende titel : Geen blad voor de mond. U kent Dedecker als iemand die — inderdaad — geen blad voor de mond neemt. Heilige huisjes zijn nietLees verder
In een Facebookpost reageert Kamerlid Zuhal Demir op de reportage over koranscholen in Nederland. Kamerlid Demir reageerde ook in De Ochtend op Radio 1. De reportage op het Nederlandse Nieuwsuur toont aan waar leraren in lagere en middelbare scholen me voortdurend voor waarschuwen. Religieus extremisme in de islam is geenLees verder
Ander en beter !? Mijnheer de redder in nood, De ‘groenen’ likken al enkele maanden hun wonden na de onverwachte overwinningsnederlaag van 26 mei. De grote verwachtingen en vooral de enorme zelfoverschatting van enkele groene tenoren, die hen tot ongekende hoogten zouden sturen en zo mogelijk zelfs deden dromen vanLees verder
Atelier over lekker en betaalbaar eten. Maar we willen ook dat het verhaal achter ons eten klopt. Kan de boer er wel van leven ? Klopt de rekening ook voor het milieu ? En wat is dan de juiste prijs voor ons eten ? Kan je dat als consument welLees verder
Het Lokaal bestuur Kontich zal in het najaar van 2019 de Mina Telghuissite kopen. Deze site is bij de oude Kontichnaren nog bekend als de ‘Grote Speeltuin van Altena’, waar tussen 1961 en 1986 talloze Kontichse jongeren plezier maakten. Na de sluiting van de speeltuin bouwden de Dienstmaagden van deLees verder