door Pieter de Jonge - www.doorbraak.be .
| Titel | Verdwenen stad |
|---|---|
| Subtitel | Hoe de Joodse bevolking met de tram uit Amsterdam werd gehaald |
| Auteur | Willy Lindwer |
| Uitgever | Pelckmans uitgevers |
| ISBN | 9789463822893 |
| Onze beoordeling | |
| Aantal bladzijden | 256 |
| Prijs | € 23,95 |
Het was een tragedie van onvoorstelbare omvang : tussen juli 1942 en september 1944 werden 63.000 van de 77.000 Amsterdamse Joden gedeporteerd, 58.000 van hen vermoord. De nazi’s kregen bij deze omvangrijke operatie hulp van veel Nederlanders : politieagenten, SS’ers, NSB’ers, verraders. Tram en spoorwegen deden de rest.
Vier eeuwen lang had Amsterdam een grote Joodse gemeenschap. Rond 1600 arriveerden veel Spaanse en Portugese Joden, na 1648 Oost-Europese. Gevlucht voor de inquisitie dan wel pogroms. Rond 1860 groeiden enkele winkels van Joodse ondernemers uit tot warenhuizen, waaronder de nog altijd op de Dam gevestigde Bijenkorf. Vanaf het einde van de negentiende eeuw zou Amsterdam meerdere invloedrijke socialistische vakbondsbestuurders en wethouders (schepenen) van Joodse afkomst tellen.
De Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog – in Nederland duurde die tot mei 1945 – maakte hier een eind aan. Tussen juli 1942 en september 1944 werden 63.000 van de 77.000 Amsterdamse Joden weggevoerd, waarvan 58.000 niet overleefden.
Het tragische lot van de Nederlandse Joden tijdens de oorlog is al vaker beschreven. Bekend is dat de Nederlandse politie en de Nederlandse Spoorwegen hieraan meewerkten. Maar in de ondertitel van het boek Verdwenen stad van auteurs Willy Lindwer en Guus Luijters is er toch een nieuwe invalshoek te vinden : ‘Hoe de Joodse bevolking met de tram uit Amsterdam werd gehaald.’ In een van de laatste deportatietrams, op 8 augustus 1944, zat Anne Frank met haar familie.
Het Amsterdamse trambedrijf, in 1943 omgevormd tot Gemeentevervoerbedrijf vervoerde Joodse Amsterdammers naar het treinstation. De auteurs nemen dat de gewone werknemers niet kwalijk
Het Amsterdamse trambedrijf, in 1943 omgevormd tot Gemeentevervoerbedrijf (GVB) vervoerde Joodse Amsterdammers naar het treinstation. De auteurs nemen dat de gewone werknemers niet kwalijk. Als laagopgeleide en slecht betaalde arbeiders waren die niet in de positie om te onderhandelen met hun bovenbazen, en al helemaal niet met de Duitse bezetter. Maar het steekt de auteurs dat het bedrijf haar betrokkenheid vastlegde in 23 facturen. Een daarvan was niet betaald, en werd later zelfs nog opgeëist.
In Verdwenen stad willen de auteurs de betrokkenheid van het trambedrijf vastleggen. Een hoofdstuk gaat over de facturen. Twintig overlevenden en ooggetuigen doen hun verhaal. De ‘schuldige plekken’ waar Joodse Amsterdammers werden opgesloten, bijeengedreven en weggevoerd worden aangewezen.
De auteurs lijkt het vooral dwars te zitten dat er geen fysieke herinneringen meer zijn aan de Joodse wijk die Amsterdam eeuwenlang had. In de ‘Hongerwinter’ van 1944-1945 werd het hout uit de huizen gehaald om op te stoken. Het definitieve sloopwerk vond plaats in de jaren zestig, om plaats te maken voor de Stopera en de aanleg van de metro en van de IJtunnel.
Het woord vooraf is ondertekend juli 2023. De auteurs konden de aanval van Hamas van 7 oktober en het daaropvolgende conflict in Gaza dus niet voorzien. Die gebeurtenissen waren aanleiding voor een aantal antisemitische incidenten in Nederland. Toen in maart in Amsterdam het Nationaal Holocaustmuseum werd geopend, werd geprotesteerd tegen de aanwezigheid van de Israëlische president. Het toeval wil dat op de dag dat deze bespreking werd ingestuurd, in de straat om de hoek een struikelsteen werd geplaatst.
In Nederland wordt de Februaristaking van 1941 beschouwd als een van de weinige protesten tegen de Jodenvervolging. Het initiatief kwam van de Communistische Partij van Nederland (CPN).
De auteurs kraken een harde noot. Zij wijzen erop dat de communisten de Duitse bezetters, vanwege het Molotov-Ribbentroppakt, eerst niet als vijand zagen. In juni 1940 schreef CPN-leider Paul de Groot in een artikel dat het Brits-Frans imperialisme schuldig was aan de oorlog : ‘Herstel van de vrede en de vriendschap met het Duitse volk is de eerste stap die het Nederlandse volk kan en moet doen, in het belang van het herstel van de algemene vrede.’ Vandaag zijn er ook partijen die het conflict in Oekraïne wijten aan de NAVO en dat in Gaza aan het Amerikaanse imperialisme…
Pieter de Jonge is historicus. Hij publiceert regelmatig op www.historiek.net en is Nederland-correspondent voor Doorbraak.be.
foto's (c) Gazet van Hove .
door Pieter de Jonge – www.doorbraak.be . Titel Verdwenen stad Subtitel Hoe de Joodse bevolking met de tram uit Amsterdam werd gehaald Auteur Willy Lindwer Uitgever Pelckmans uitgevers ISBN 9789463822893 Onze beoordeling Aantal bladzijden 256 Prijs € 23,95 Het was een tragedie van onvoorstelbare omvang : tussen juli 1942 en septemberLees verder
Om 20.00 uur in zaal “Da Capo”, Lintsesteenweg 1A in Hove. Gemeenteraad P.1. Notulen 24 juni 2025P.2. Kantmelding vernietiging besluitP.3. Mandatarissen – verhindering burgemeesterP.4. Politiezone HEKLA – bijdrage 2025 P.5. Aankoop extra aandelen woonmaatschappij ThuisrandP.6. Actualisering ledenbijdrage Regionaal LandschapP.7. Subsidieverdeling ouderenverenigingen 2025 na advies OuderenadviesraadP.8. Kerkfabriek Sint-Jozef – meerjarenplan 2026-2031P.9.Lees verder
(c) vzw Knooppunt Delta In een samenleving die zichzelf voortdurend bezweert dat iedereen gelijk is, dat leiderschap achterhaald is en dat hiërarchie iets verdachts is, klinkt het haast anachronistisch : we hebben een elite nodig. En niet zomaar een elite, maar een gevormde, bewuste en moreel verankerde bovenlaag die richtingLees verder
maandag 22 september / 20.00u. – 22.00u. Maurits Vande Reyde (1985) heeft al een stukje geschiedenis achter de rug bij de Open-VLD. Hij was jongerenvoorzitter, schepen in Diest en kandidaat-voorzitter in 2024. Met zijn economische achtergrond probeerde hij de Open-VLD in een meer liberale richting te sturen. In 2024 werd hij ookLees verder
Zin in avontuur, wetenschap en technologie ? Deze herfstvakantie staat in het teken van ontdekken, experimenteren en plezier maken ! Ontdek hieronder alles over het STEM-kamp en het wetenschapskamp, en schrijf je tijdig in via onze webshop ! STEM-kamp (27-28-29 oktober) Tijdens deze driedaagse krijg je een halve dag STEM-workshops op basisLees verder
Wie zijn ze en hoe vergaarden ze hun fortuin ? Paperback / softback € 24,99 incl. btw. Bestel nu. Meer over dit boek Wie zijn de 100 rijkste Belgen ? Hoe kwamen ze aan hun fortuin ? Hoeveel bedraagt hun vermogen ? En hoe zijn ze als mens ? In ditLees verder
In 2024 schreef de politie in heel het land meer dan 7,6 miljoen snelheidsboetes uit. Een goede 17.000 Vlamingen reden zo snel dat ze werden doorverwezen naar de politierechtbank. Elke dag registreert de politie gemiddeld bijna 21.000 verkeersovertredingen in heel ons land, bleek vorige week uit nieuwe statistieken. 9,2 miljoenLees verder
door Lode Goukens in ’t Pallieterke . Weet u wat volgens mij misschien wel de belangrijkste bijdrage van sociale media zoals X aan de vrije meningsuiting is ? Het toenemende gebrek aan fatsoen van de groen-linkse gebruikers. Wie de reacties op sociale media na de politieke moord op Charlie KirkLees verder
Als huurder of verhuurder heb je soms problemen met je huurwoning die je niet zelf kan oplossen. Het meldpunt huurproblemen kan je hierbij helpen. Het gaat over zaken zoals achterstal met het betalen van de huur, overlast, een conflict over onderhoud … Wacht niet te lang om een probleem te melden !Lees verder
Hove Om de werking van de Thuishaven te blijven verzekeren en verder uit te bouwen worden er verschillende acties georganiseerd. Jullie steun wordt enorm geapprecieerd. Onze eerstvolgende actie dit jaar is ons reuze mosselfestijn op zaterdag 11 oktober ! Inschrijven is mogelijk tot 2 oktober. Zoals elk jaar kan je weerLees verder