Het spook van de Koude Oorlog waart nog steeds door Europa. En de herinnering beïnvloedt de inschatting. Een gevolg is dat het Russische gevaar scherper gepercipieerd wordt dan de realiteit. Tegelijkertijd wordt de westerse rol in het internationale gebeuren overschat. En misschien wel het gevaarlijkste : het zorgt voor een zekere myopie ten aanzien van de échte risico’s die de wereldvrede bedreigen.
De verleiding om de gebeurtenissen van vandaag door de bril van gisteren te beoordelen, schuilt steeds om de hoek. Zo ziet de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier in de relatie met Rusland een situatie “vergelijkbaar met de Koude Oorlog”. Meer nog, “deze tijden zijn gevaarlijker”. En het moet gezegd dat er op het eerste zicht heel wat argumenten zijn om die stelling te staven. Prima facie…
Provocaties in lucht, land en op zee, harde retoriek, zeker aan Russische zijde, het komt inderdaad allemaal bekend voor. Maar als we het plaatje opentrekken, vallen vooral de verschillen met die decennia na de Tweede Wereldoorlog op. Dit is geen verhaal van machtsblokken, gescheiden door een IJzeren Gordijn en met elk hun respectievelijke invloedssferen.
Eerder is het een verhaal van een zwakke mogendheid die maar wat graag als sterk gepercipieerd wil worden, en een grootmacht die zich steeds meer van het internationale toneel afkeert en wiens greep op de gebeurtenissen verslapt. Grootspraak kan niet verhullen dat Rusland er economisch belabberd aan toe is. Het klopt dat hun leger een moderniseringsproces doorloopt waarvan op het terrein de vruchten geplukt kunnen worden, maar het economische draagvlak dat onontbeerlijk is voor elke grootmacht ontbreekt. Anders dan tijdens de Koude Oorlog heeft Rusland nauwelijks nog bondgenoten. De Syrische president Assad is er één van, maar dan van het type waarvoor een hoge prijs moet betaald worden. De Russische aanwezigheid in Syrië kost handenvol geld. Bovendien is het regime van Assad beter in het ontvangen van Russische wapens dan in het betalen ervan. Een beetje zoals Saddam Hoessein destijds; ook hij stond bekend voor de hoge openstaande rekeningen in Moskou. Machiavelli heeft zijn vaste stek in het Kremlin. En Poetin begrijpt dat het wel degelijk mogelijk is situaties op het terrein de facto te wijzigen. Alleen is dit tactiek en per definitie korte termijndenken. Of de ingeslagen weg strategisch iets zal opleveren, is nog maar de vraag.
Het maakt de situatie er niet minder gevaarlijk op. “Poetin heeft de honden uit de kennel gelaten, en die krijg je er niet zomaar terug in”, merkte een diplomaat onlangs in de coulissen op. Escalatie is een gevaar dat niet onderschat mag worden, maar precies omdat de situatie instabieler is dan tijdens de Koude Oorlog. In die zin heeft Steinmeier een punt, alleen omdat de context precies anders is dan tijdens de Koude Oorlog.
Is het westerse navelstaarderij die ervoor zorgt dat de grootste risico’s voor wereldvrede over het hoofd worden gezien ? Want die zijn er, vooral dan in het Verre Oosten. Voeg het Noord-Koreaanse kernprogramma toe aan de rivaliteiten in de Zuid-Chinese Zee, en je krijgt het plaatje van de échte bedreiging. Waar het er even naar uitzag dat een heuse Pax Americana kenmerkend zou zijn voor de wereld na de val van de Berlijnse Muur en implosie van de Sovjet-Unie, gelooft geen enkel ernstige waarnemer daar nog in. Verzwakt door de financiële crisis en mislukte militaire avonturen in het Midden-Oosten, hebben de VS een serieuze reputatieschade geleden. Washington schijnt ook niet te beseffen dat een status quo geen optie is. Er tekent zich een nieuw model af, of zou dat toch moeten doen. En hierin is de factor China cruciaal. Men kan zich ergeren aan Rusland, maar het is China, nu al goed voor 25 procent van het wereldwijde bbp, dat meer aandacht verdient. Hoe de val van Thucydides vermijden ? Dàt is de hamvraag waar het Westen mee bezig moet zijn.
“Wat oorlog onvermijdelijk maakte, was de groei van de Atheense macht en de angst die deze in Sparta veroorzaakte”, schreef de wijze man. De uitdrukking verwijst naar de opkomst van een nieuwe grootmacht en de reacties die deze veroorzaakt. De opmars van Duitsland in de 19de eeuw is er een treffend voorbeeld van. We weten ook waarin die ambitie uitgemond is. Wetenschappers van Harvard hebben 16 vergelijkbare situaties onderzocht; een onderzoek waarmee een tijdspanne van 500 jaar bestrijkt wordt. In 12 gevallen mondde dat in een gewapend treffen uit. “Gebaseerd op de recente geschiedenis, is oorlog tussen de VS en China de komende decennia niet alleen een mogelijkheid, maar ook waarschijnlijker dan aangenomen wordt”, merkte een vorser in The Atlantic op. Wat vooral wordt gevreesd, is dat een schijnbaar beheersbaar incident een escalerend effect heeft, een beetje zoals de kogel die de onfortuinlijke Franz-Ferdinand in 1914 trof. Onlangs verwees de Chinese leider Xi Jinping naar Thucydides. “Er is niet zoiets als de val van Thucydides”, zei hij, “maar als landen verkeerde strategische inschattingen maken, kunnen ze zo’n val wel zelf creëren.”
Michaël Vandamme
in
Foto's (c) Reporters.
De val van Thucydides Het spook van de Koude Oorlog waart nog steeds door Europa. En de herinnering beïnvloedt de inschatting. Een gevolg is dat het Russische gevaar scherper gepercipieerd wordt dan de realiteit. Tegelijkertijd wordt de westerse rol in het internationale gebeuren overschat. En misschien wel het gevaarlijkste :Lees verder
Het gemeentebestuur van Kontich organiseert een infoavond over BuurtinformatieNetwerken (BIN). Bewoners die interesse hebben om mee in te stappen in een BIN kunnen hierover informatie inwinnen op woensdag 26 oktober 2016 in zaal ‘Pronkenborg’ in Kontich-Kazerne. Start om 20.00 uur. Zaal ‘Pronkenborg’ vindt U in de Pronkenbergstraat 1A in Kontich-Kazerne.Lees verder
Ben je op zoek naar het ideale eindejaarsgeschenk ? Met lekkers uit eigen streek doe je iedereen een groot plezier. REGIO In de Zuidrand van Antwerpen zijn heel wat heerlijke streekproducten te ontdekken. Wat dacht je van hoeve-ijs uit Edegem of een biertje uit Borsbeek, honing uit Boechout, notenolie enLees verder
HOVE In de meerjarenplanning 2014-2019 is de heraanleg van de Leliestraat opgenomen. Waarschijnlijk zullen deze werken tijdens het jaar 2018 worden uitgevoerd. Een voorontwerp werd al opgemaakt door het ingenieursbureau Anteagroup. Het Hovese gemeentebestuur wilde graag ook de ideeën horen over deze toekomstige inrichting van de straat door de bewoners.Lees verder
Het vorig debat tussen Theo Francken en Filip Dewinter was een ongezien succes. Hiervoor danken de inrichters van de Debatclub naast de sprekers ook het talrijk opgekomen publiek. 85 deelnemers aan het diner, 400 aanwezigen in de zaal en 2.750 kijkers achter de computer, dat maken we niet iedere keerLees verder
Het Vlaams & Neutraal Ziekenfonds reageert op de besparingen in de gezondheidszorg. door Jürgen Constandt – www.doorbraak.be . De Belgische ziekenfondsen – lees : de unitaire landsbonden of nationale overkoepelingen van ziekenfondsen – verwerpen het budget gezondheidszorg voor 2017. Ze hebben natuurlijk gelijk dat de besparingen door de patiënten gevoeldLees verder
Het Buurtinformatienetwertk Broechem (kortweg BIN) organiseert naar aanleiding van de nationale actie ‘1-dag-niet‘ een preventiewandeling onder leiding van politiecommissaris Didier Billiet en voorzitter Benno Gekiere van het BIN Kenniscentrum. De BIN-leden en inwoners uit Broechem kijken samen door de ogen van een inbreker en wandelen door de 3 BIN’s :Lees verder
Vandeput regelt functionele tweetaligheid topambtenaren Ondanks de communautaire stilstand van de federale regering, kan N-VA toch een communautaire pluim op de hoed steken. door Pieter Bauwens – www.doorbraak.be . Na veertien jaar is de functionele tweetaligheid van de federale topambtenaren -eindelijk- geregeld. De ministerraad keurde donderdagmorgen 20 oktober 2016 hetLees verder
Het gemeentebestuur van Hove zegt meer en beter gebruik te willen maken van de sociale media. De gemeenteraad keurde daarover een nota goed. De oppositie lijkt niet onder de indruk.“Waar tot nu toe het gebruik van sociale media eerder experimenteel was, wil het gemeentebestuur die nu efficiënter gaan inzetten”, zegtLees verder
Maak je voor het eerst kennis met tuinieren en wil je graag aan de slag met enkele eenvoudig te kweken planten of ben je een doorwinterde tuinier die uit is op een bijzonder zaai-experiment ? Misschien wens je dit voorjaar eens wat variatie in je tuin of op je balkonLees verder