Door Karl Drabbe – www.doorbraak.be
14 juni 1846. 384 heren van stand verzamelen in de Gotische Zaal van het Brusselse stadhuis. Ze zijn er op uitnodiging van de Alliance Libérale, een Brusselse club van vooral sociale liberalen, zoals je die vooral in de grote steden vond. In de centrumsteden en op het platteland was het liberalisme eerder sociaal-conservatief, zoals Els Witte dat benoemt. Zoals ook vele grote industriëlen dat waren. En hoewel de meesten belijdend katholiek, zagen ze liever een duidelijke scheiding tussen Kerk en Staat. De hoogdagen van het unionisme, het monsterverbond tussen ‘liberalen’ en de Rooms-Katholieke Kerk met zijn ‘conservatieve’ vertegenwoordigers in het parlement waren definitief voorbij.
Het congres dat op die 14e juni plaatsvond, staat geboekstaafd als het officiële startschot van de Liberale Partij van België. Eerder al waren er liberale kiesverenigingen in meerdere districten. In België werd toen gestemd volgens het uni-nominale meerderheidsstelsel, zoals dat vandaag nog in het Verenigd Koninkrijk geldt voor de algemene verkiezingen. En er bestond zoiets als cijnskiesrecht. Slechts 46.000 inwoners hadden stemrecht. Die groep uitbreiden, was het belangrijkste smeer tussen de verschillende liberale strekkingen die 14e juni in het Brusselse stadhuis.
Het unionisme – het genoemde monsterverbond dat aan de basis lag van België – zagen de vele liberalen stilaan als voorbijgestreefd. Clerus en adel – zeker op het platteland – maakten er handig misbruik van om hun macht lokaal te doen gelden in het nochtans zo liberale België. Stedelijke, industriële en handelsbelangen verdienden meer aandacht, en de burgerlijke samenleving moest loskomen van de greep van de Katholieke Kerk.
In dat laatste zie je meteen de hand van de steeds meer gepolitiseerde vrijmetselarij. Na de Franse Revolutie en de aanhechting van de Zuidelijke Nederlanden bij Frankrijk, ontstond er in onze gewesten – naar Frans voorbeeld – een adogmatische vrijmetselarij, die antitheïstisch en antiklerikaal was. In de jaren 1840 verdwenen de laatste gelovige katholieken uit dit Grootoosten en belendende percelen. Van daaruit kregen de liberale kiesverenigingen vorm, die op de eerste plaats vrijzinnig waren.
De oude orangisten, die zich stilaan neerlegden bij de jonge Belgische staat, doctrinaire liberalen (sociaal-conservatieven) die vooral – en enkel – de vrije markt wilden laten spelen, en radicale liberalen (sociaal-progressieven) die oor hadden voor de noden van de steeds groter wordende groep arbeiders, sloegen de handen in elkaar. Hun verzet tegen de invloed en de macht van de kerk was groter dan hun onderlinge tegengestelde belangen. Er kwam dan ook geen vervolg op dit ‘stichtingscongres’. De Brusselse l'Alliance nam in feite politiek het voortouw, tot die te ‘radicaal’ werd, te progressief voor de rest van de hogere burgerij.
En met succes. In 1847 zijn er verkiezingen waar voor het eerst ‘partijen’ opkomen. De Liberalen - officieel de Confédération générale du libéralisme en Belgique - halen de meerderheid en vormen de eerste homogene regering van België. Het unionisme wordt – hoewel tijdelijk – ten grave gedragen. Leopold I, die nog graag de autocratische vorst speelde, zag dit met lede ogen gebeuren. Charles Rogier werd de premier van het eerste homogene liberale kabinet. Onder invloed van de Februari-revolutie in Frankrijk (dat zelfs een vrijwilligerslegioen stuurde naar België om er naar Frans voorbeeld een ‘democratische republiek’ van te maken; ze werden echter gestopt in het Waalse grensdorpje Risquons-Tout), voerde de regering een voor die tijd progressief beleid. Ondermeer het kiezerscorps werd uitgebreid met 71 procent tot … 79.000 kiezers. Radicale liberalen kregen op die manier de wind in de zeilen. Ook al door de afschaffing van het zegelrecht, een belasting op gedrukte media. Nu die taks was weggevallen konden er meer ‘linkse’ liberalen – en een heel speelveld links daarvan – het woord voeren met pamfletten, kranten en tijdschriften. Resultaat was opnieuw een verkiezingsoverwinning in 1848.
De Liberale Partij richtte zich steeds meer op de belangen van de stedelijke burgerij. Kiezers waren notarissen, advocaten, groothandelaars, bankiers, grondeigenaars, industriëlen. Hoewel velen nog praktiserend katholiek, allen verbonden in hun strijd voor een neutrale openbare ruimte. Het zou later leiden tot een Schoolstrijd en bijbehorende Kulturkampf van bibliotheken tot begraafplaatsen. Het zou er ook toe leiden dat de partij de zetelende elite zou bedienen, en die sprak Frans (tenzij met de keukenmeid).
Pas in 1867 ontstaat in de schoot van de liberale beweging een Liberale Vlaemsche Bond. En in dat jaar verschijnt ook het eerste nummer van de krant Volksbelang, dat vandaag nog steeds verschijnt als maandblad van het Liberaal Vlaams Verbond (LVV). Maar halfweg de 19e eeuw is er vooral onbegrip voor flaminganten in de liberale beweging. In de Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging lees ik : '... dat de liberale partij van de 19e eeuw een anti-Vlaamse stempel droeg'. Ook al schreeuwt de redactie van Het Volksbelang uit dat ‘de liberale partij in Vlaanderen Vlaams zal zijn of niet zijn’. Die traditie heeft de partij lang verdergezet. Laatste unitaire partij, die nog met tricolores naar de kiezer trok en in een veel later stadium nog de naam ‘Pest voor Vlaanderen’ kreeg …
Maar dat is een andere geschiedenis.
Foto’s © Reporters.
BELGISCH BLAUW Door Karl Drabbe – www.doorbraak.be Open Vld mag 170 kaarsjes uitblazen. Als ze dat echt wil, natuurlijk. 14 juni 1846. 384 heren van stand verzamelen in de Gotische Zaal van het Brusselse stadhuis. Ze zijn er op uitnodiging van de Alliance Libérale, een Brusselse club van vooral sociale liberalen,Lees verder
Johan Sanctorum over mei ’68, Vlaams kaviaarsocialisme en waarom links bij ons zo ongeloofwaardig is. Door Johan Sanctorum – www.doorbraak.be . In brede kringen leeft het idee dat de ‘Vlaamse grondstroom’ van socialisme niets moet weten. Dat is een misverstand. Ten eerste omdat die grondstroom an sich een mystificatie is,Lees verder
De lokale politie HEKLA steekt een tandje bij met het nieuw fietsteam DELTA REGIO De lokale politie HEKLA is verantwoordelijk voor de basispolitiezorg van de gemeenten Hove, Edegem, Kontich, Lint en Aartselaar. Ze wil op een professionele wijze met haar partners samenwerken voor een veilige en leefbare omgeving voor wieLees verder
Dinsdag 21 juni 2016 Havenbezoek ‘Haven in bedrijvigheid’ ‘Haven in Bedrijvigheid’ toont je de Antwerpse haven in volle activiteit. Je komt tijdens een boeiende havenrondrit met een havengids op verschillende bedrijfsterreinen in de Antwerpse haven en ontdekt er hoe onder meer koffie, cacao, bananen en staal op hun bestemming terechtkomen.Lees verder
REGIO De vzw ‘With love by Ferre’ presenteerde in Bar4 van Mortsel een nieuwe Antwerpse gin. Per verkochte fles gaat 10 euro naar de inkleding van ziekenhuiskamers voor kinderen. De initiatiefnemers zijn de ouders van de 6-jarige Ferre Grignard uit Kontich, die vorig jaar zijn strijd tegen kanker verloor. “OndanksLees verder
Interessante cijfers over gevangenen, een mediagenieke framing ? Niet als het van het Vlaams Belang komt. Door Pieter Bauwens – www.doorbraak.be . Siegfried Bracke is boos. De Nationale Bank van België geeft een rapport vrij met een redelijk positieve evaluatie van het beleid van de regering Michel en dat haaltLees verder
De provincie Antwerpen zet in op snel, efficiënt en digitaal afleveren van milieuvergunningen van klasse 1. Aanvragers kunnen sinds kort bijlagen bij een dossier digitaal bezorgen, wat 10.000 vellen papier minder betekent. De provincie richt zich zo volop op innovatief en duurzaam ondernemen. Bovendien is ze koploper bij het digitaalLees verder
Info en tips Woensdag 22 juni 2016, 14.00u., Dienstencentrum “Ten Hove”, René Verbeecklaan 3 Hove. Inkom is gratis. Wanneer je zorgt voor iemand die ziek is of voor iemand met een beperking, kortom wanneer je mantelzorger bent, geef je het beste van jezelf. Want je wil het vooral heel goedLees verder
Nu zaterdag 18 juni 2016 kan U komen genieten van een topmeeting op de vernieuwde atletiekpiste in het Vic Covelierstadion in de gemeente Edegem. Deze meeting is gestoffeerd met geldprijzen en bonussen en is de ‘officiële’ (her)openingsmeeting, nadat onze vernieuwde accommodatie officieel reeds werd geopend op zaterdag 21 mei, inLees verder
Zondag 19 juni 2016 Deurne, zaal Atrium, Jan Welterslaan, naast Bosuilstadion van FC Antwerp. Van 10.00u. tot 18.00u. Info en reservatie tel. 0485 / 60.23.18. – stijlvollement@hotmail.com . Zaterdag 2 + zondag 3 juli 2016 Olen Centrum, Teunenberg Boerenkrijglaan. Standhouders vanaf 6.00u., 2 euro/m. binnen en 1 euro/m. buiten wagenLees verder