Door Karl Drabbe – www.doorbraak.be .
Syndicalisten en sociologen hebben nooit bij bosjes rondgelopen in de Vlaamse Beweging. Victor Leemans bundelde de drie eigenschappen. Hij was een Vlaams-nationalist, studeerde sociologie, en ijverde voor het samensmelten van de katholieke en de meer autoritair-Vlaamse syndicaten tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Leemans is het typische van de rechtse, nationaal denkende intellectueel, zoals het interbellum er wel meerdere voortbracht, maar slechts weinige in Vlaanderen. Hij stond met beide voeten in de Conservatieve Revolutie, en eindigde als senator voor de CVP en zelfs de eerste voorzitter van het Europees Parlement. Een opvallende carrière en toch is het zoeken naar biografische informatie te vergelijken met de spreekwoordelijke zoektocht naar een speld in een hooiberg.
Wijlen professor Piet Tommissen is decennia bezig geweest met de biografie van Victor Leemans. Of hij ooit tot schrijven is toegekomen, weet ik niet. Maar Leemans' naam viel in elk gesprek met Tommissen. Of er met het door hem verzamelde materiaal ooit een biografisch werk zal (kunnen) gemaakt worden, is maar de vraag.
Alvast Pieter Jan Verstraete - zowat de hofbiograaf van de Vlaamse Beweging uit interbellum en WO II - vond het zijn plicht om die leemte op te vullen. Want veel meer dan een lemma in de Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging was er niet. Met het 40 blz. tellende brochure hebben we nu iets meer over Leemans. Maar helaas nog veel te weinig.
Waarom helaas ? Enkele weken terug stelde Patrick Loobuyck - de godsdienstwetenschapper en filosoof van de UAntwerpen die het LEF-vak bedacht - de vraag op Twitter of er ook 'rechtse sociologen' zijn. De vraag sloeg op vandaag, als ik antwoordde dat alvast Lode Claes en Victor Leemans géén linkse jongens waren.
Lezing van Verstraetes ondertussen biografisch verschenen schets, leert dat ook dat weer met een flinke korrel zout moet genomen worden. Leemans publiceerde immers zijn eerste artikels in De Gids op Maatschappelijk Gebied, wat vandaag het studieblad is van de beweging.net (het vroegere ACW).
Leemans kwam van het Wase platteland (Stekene), werd onderwijzer en actief in de 'Jonge Wacht' en het Davidsfonds ginds. Als schrijver kon hij terecht in het nieuwe weekblad Jong Dietschland, in het interbellum een erg gezaghebbend leidend katholiek en Vlaams-nationalistisch blad met medewerkers als Cyriel Verschaeve en Maurits Geerardyn. In dat blad publiceerde Leemans over de Duitse en de Oostenrijkse corporatistische beweging en zette hij uiteen wat er in Duitsland en Italië allemaal aan het gebeuren was. Fascisme en nationaalsocialisme fascineerden hem in die mate dat hij die 'stelsels' wel moést beschrijven.
In de jaren 1930 ging Leemans in Berlijn en Münster sociologie studeren. Hij woonde volksmeetings van de NSDAP bij, zag Adolf Hitler spreken. Hij bracht er verslag over uit in De Standaard en - eens terug in Vlaanderen - voor allerlei verenigingen en in velerlei tijdschriften. Nationaalsocialisme kreeg in zijn ogen een plaats in het nationale Duitse socialisme, zoals decennia na hem socioloog J.A.A. Van Doorn dat ook schreef.
Leemans schreef over corporatisme, economie, socialisme, sociologie. Zijn Politieke sociologie is allicht zijn belangrijkste werk, dat ook een hele generatie jonge intellectuelen, vooral studenten aan de KU Leuven inspireerde. De Politieke Academie van het KVHV, waar Lode Claes een rol speelde, hing aan Leemans' lippen.
Na de oprichting in 1933 kon het VNV hem niet bekoren. Pas in 1936 zet hij een stap in de richting van die partij. 'Hij aanvaarde de leiding te willen nemen van de nieuw opgerichte Vlaamsche Arbeidsorde.' Nochtans grossierde het VNV allesbehalve in intellectuelen. Waarom dan die zet ? Verstraete speculeert: 'misschien zocht hij een vaste bron van inkomsten om zijn groeiend gezin te kunnen onderhouden.'
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij secretaris-generaal van Economische Zaken. Het zijn de secretarissen-generaal die de uitvoerende macht bevolken tijdens de oorlog. Leemans zat na verloop van tijd op één lijn met de Belgische economische elite die in België was gebleven tijdens de oorlog. Politici hadden België verlaten, de industriëlen voerden - conform de zogenaamde Galopin-doctrine - een accommodatiepolitiek, daarbij geholpen door een Leemans die in die functie veel verantwoordelijkheidszin aan de dag legde.
Dat laatste is dan ook de reden waarom hij aan de terreur van de straatrepressie kon ontkomen. Zijn echtgenote overleed in januari 1945 wel aan de mishandelingen. Maar Leemans en zijn kinderen werden nadien door de politie beschermd. Eén jaar gevangenisstraf was zijn deel. In mei 1948 werd hij 'door de krijgsraad definitief buiten vervolging gesteld'.
Nadien ging het snel. Opgepikt door de katholieke werkgeversvereniging Landelijk Algemeen Verbond van Christelijke Werkgevers, werd hij door de CVP binnengehaald als 'verruimer' met Vlaams-nationale collaboratieachtergrond om de CVP te helpen een absolute meerderheid te halen in 1949. De CVP misgunde de 'scheurmakers' van de Vlaamse Concentratie electoraal succes en plaatste daartoe onder andere Victor Leemans en Joz. Custers op de lijst. Leemans werd senator in 1949 en fractievoorzitter in de Senaat in 1964. In 1958 trok hij naar het Europees Parlement (dat toen nog niet rechtstreeks verkozen werd), waar hij het tot voorzitter schopte in 1965. Oud-weerstanders verslikten zich dat een 'volbloed nazi' voorzitter kon worden.
De Vlaams-nationalistische catacombenpers van de eerste naoorlogse dagen stak de draak met de 'overloper' en bedacht hem met koosnaampjes als 'De Grote Denker' en 'de filosoof van Stekene'. De filosoof schreef inderdaad na de oorlog studies over Kierkegaard en had een economische rubriek in De Standaard.
Over zijn denken en op de inhoud van zijn publicaties gaat Verstraete in deze bescheiden brochure niet in. Het zou nochtans een meerwaarde zijn voor de geschiedschrijving van de geesteswetenschappen in het interbellum in Vlaanderen. Over de revolutie van rechts is nog te weinig gepubliceerd. Olivier Boehme vermeldt hem zijdelings in zijn gelijknamige boek. Mark Van den Wijngaert beschrijft Leemans' rol als secretaris-generaal goed in Nood breekt wet. Het is wachten op de intellectuele biografie van Leemans.
Het boekje is te verkrijgen via overschrijving van 6,85 euro op rek. BE64462728679152 van Pieter Jan Verstraete; pieterjan.verstraete@skynet.be
Pieter Jan Verstraete, Victor Leemans Een biografische kennismaking, 40 blz. , 6.85 €, 2016.
Foto’s © Reporters.
Van nationaalsocialist tot Europees Parlementsvoorzitter. Filosoof en socioloog Victor Leemans was van vele markten thuis. Door Karl Drabbe – www.doorbraak.be . Syndicalisten en sociologen hebben nooit bij bosjes rondgelopen in de Vlaamse Beweging. Victor Leemans bundelde de drie eigenschappen. Hij was een Vlaams-nationalist, studeerde sociologie, en ijverde voor het samensmeltenLees verder
Beste, Naar aanleiding van de verhalendagen rond Gevaert op 22 mei en 5 juni in Mortsel zoekt Projectvereniging Azura vrijwillige medewerkers met verschillende functies. Zowel mensen die willen instaan voor het onthaal of de bemanning van de ‘bar’, als interviewers die in gesprek gaan met de bezoekers en hun verhalenLees verder
Resultaten van een Britse enquête Voor Trevor Phillips, van de Equality and Human Rights Commission (Britse gelijke kansencentrum), waren de resultaten verrassend. Door Miel Swillens – www.doorbraak.be In The Sunday Times van 10 april verscheen een interessant artikel van de hand van Trevor Phillips:What do British Muslims really think ? Phillips was lange tijd voorzitterLees verder
Hove Op vrijdag 15 april 2016 is er op volkssterrenwacht Urania een kijkavond. Bezoekers en Urania-leden kunnen dan bij helder weer door telescopen een blik werpen op o.a. de maan en de planeet Jupiter. De kijkavond start om 20u00. met een overzicht van wat er aan de hemel allemaal zichtbaarLees verder
De Belgisch-Palestijnse onderzoeker Montasser AlDe’emeh vertelt je alles over IS en de Syriëstrijders Donderdag 21 april 2016 | 20 uur Hotel “De Basiliek”, Trooststraat, Edegem-centrum Zijn reeds lang geplande lezing werd in november vorig jaar (na de aanslagen in Parijs) op vraag van burgemeester Koen Metsu uitgesteld. Nu werd intussen eenLees verder
Hove-Mortsel De werken aan de Wouwstraat zijn hun tweede week ingegaan. Deze week is het gedeelte van de ingang van Ritmica (kasteel Cappenberg) tot aan de Leliestraat aan de beurt. Er is nog plaatselijk verkeer mogelijk voor fietsers en voetgangers. De parking voor de woningen op grondgebied Hove is leegLees verder
Het debat over één Brusselse politiezone lijkt op een nieuw BHV waar Vlamingen en Franstaligen lijnrecht tegenover elkaar staan. Door Stijn Everaert – www.doorbraak.be . In de nasleep van de gruwelijke aanslagen te Brussel en Zaventem staken sommige, reeds lang ondergesneeuwde dossiers, de kop op. Een van deze “spookdossiers” isLees verder
Aartselaar heeft de titel van fairtradegemeente behaald. Dat wordt gevierd met een aantal activiteiten, waaronder een groot fairtradefeest in de maand mei. Al sinds 2013 probeert een trekkersgroep, bestaande uit vrijwilligers, de school en de gemeente, om Aartselaar de titel van fairtradegemeente te bezorgen. Schepen René Lauwers is trots datLees verder
Voor de heropstart van de Vlaamse Volksbeweging (V.V.B.) in Lier wordt een eminent spreker uitgenodigd. Op vrijdag 22 april e.k. om 20.00u. in de lokalen van het VNZ in Lier komt niemand minder dan journalist en ex-Europarlementslid Luckas Vander Taelen spreken over “Een kritische kijk op Brussel”. Wie Luckas eenLees verder
HOVE Academische zitting in “Da Capo”, Lintsesteensweg 1a donderdag 21 april om 20.00 uur stijlvolle muzikale omkadering : Chileense gitarist Fernando Gonzalez pianist Patrick Baert sopraan Christel De Meulder tenor Walter Wuyts Iedereen is welkom, maar om praktische redenen wordt de melding van uw aanwezigheid verwacht via cultuur@hove.be ofLees verder