In de nadagen van de terreuraanslag manifesteert zich de lelijkheid en de leugen, vooral in het politieke landschap. Bedenkelijk is het, de koorddanserij van de macht, de charades van het quasi-ontslag van betrokken ministers. De overleving van het politiek establishment én misschien wel van het Belgische regime staan op het spel, dus mag Machiavelli bovengehaald worden.
Maar daarnaast ontstaat een soort spontane schoonheid in het verwerkingsproces vanuit het volk zelf. Een proces dat, wie weet, toch bewustzijn en inzicht voortbrengt. En ik heb het dan niét alleen over de kaarsjes en de krijttekeningen aan de Brusselse Beurs maar ook, jawel, over de signalen van woede en het 'genoeg-is-genoeg'-gevoel. De vijfhonderd ‘hooligans’ die eensklaps opdoken aan die Beurs mogen dan wel door burgemeester Mayeur (PS) als uitschot verwenst worden, ze verwoorden wat velen van ons denken en voelen : we zitten collectief gekneld tussen een incompetente overheid die solt met de veiligheid van haar burgers, én een broeihaard van islamo-fascisme, gevolg van een decennia lang pamperbeleid.
Waar oppositiepartijen al lang niet meer toe in staat zijn, kunnen voetbalsupportersverenigingen dus wel : het grote buikgevoel demonstreren, rauw, ongekuist, confronterend. Ook dat is ‘schoonheid’, maar dan van een ander soort dan de kleffe esthetiek van de weldenkendheid die ons vandaag wordt opgedrongen. Op straat de 9de symfonie van Beethoven spelen met de hymne 'Alle Menschen werden Brüder' mag, moet misschien zelfs, maar dan wel met de wetenschap in het achterhoofd dat één bepaalde religie/ideologie allerminst achter die bekende verzen van Schiller staat. Niet alles is verenigbaar, niet alles kan met alles worden verbonden. Soms moet er ook wel eens een kaart worden getrokken.
In dat opzicht verwacht ik ook van intellectuelen en kunstenaars een signaal dat méér inhoudt dan het kleffe discours van ‘verbondenheid en sereniteit’. Als de jihad onze cultuur wil wegvegen door de angst te veralgemenen en het collectief bewustzijn te domineren, dan moeten nu, vandaag, cultuurdragers opstaan om met sterke gebaren de Verlichtingsideologie te onderlijnen die hen het recht van onbelemmerde expressie geeft. Geen ‘neutrale’, filantropische vis-noch-vlees-boodschappen, maar sterke prikkels om dat half-verdoofde collectief bewustzijn terug te re-animeren.
Zo zijn er die fameuze tekeningen van Gentenaar Benoît van Innis die het geteisterde metrostation Maalbeek sierden. Dikwijls keken ze me tijdens de halte aan : eenvoudige, haast kinderlijke gezichten in graffitistijl. Men kan zich afvragen of het toeval is dat net dit ‘artistieke’ metrostation door de terroristen met een bezoek werd vereerd, want de islam houdt niet van uitgebeeld leven en beschouwt kunst op zich als entartet. Vergeten we niet dat de Islamitische Staat onlangs een totaalverbod op muziek instelde.
De metrotekeningen van Benoît werden wereldnieuws, waarbij de kunstenaar zich haastte om een politiek-correcte boodschap mee te geven : we zijn allemaal mensen, we moeten stoppen met te polariseren, "kunst, liefde en schoonheid is het enige antwoord op deze nonsens en miserie."
Schoonheid, inderdaad. Liefde, absoluut. Maar schoonheid is niet vrijblijvend en liefde is een werkwoord, en ook deze metrokunst is minder onschuldig dan ze lijkt, ook al gaat het ‘maar’ om rudimentair getekende gezichten op een witte muur. Benoît is wel degelijk, zoals elke westerse kunstenaar, ‘decadent’, bekeken dan vanuit de ogen van een religieuze fanaticus. En hij kan daar maar beter voor uit komen.
Ook zijn kunst komt immers voort uit een lange Europese traditie van beeldspraak die via de renaissance in een versnelling kwam en ergens in onze barokperiode culmineerde. Het gaat om een taal die niet alleen de werkelijkheid representeert maar hem ook voor een stuk substitueert. Dat is gevaarlijk en uiteindelijk godslasterlijk.
Zelfs een kind van vijf dat een tekening maakt, beseft dat intuïtief : het ‘herschept’ de wereld met een potlood. De getekende boom verwijst naar een echte, maar ook naar een imaginaire verdubbeling die een ‘andere’ boom toont : de zijne. Heel die spanning tussen figuratief en non-figuratief, reëel en sur-reëel, is bij ons ontploft tot een veelheid van universums die een gelovige moslim furieus maakt, maar die bijvoorbeeld ook bij ons door het protestantisme werd bestreden als blasfemie en bijgeloof.
De aanslag was dus ook ergens een beeldenstorm. Moeten we nu, om de lieve vrede, dan maar alle kunst vernietigen, of achter dikke gordijnen verstoppen, uit vrees dat ze zou choqueren ? Terug naar de grijze, kille metrostations ? Neen dus, net niet : laat 22 maart ook het startpunt zijn van een culturele renaissance die overmoedig en radicaal de zinnelijkheid van onze cultuur uitdraagt, tegen de cultus van de dood.
Ik pleit voor een nieuwe barok : een strijdbare, radicale, uitbundige artistieke affirmatie van het leven in al zijn vormen, als een fuck-you gebaar tegen de engelen des doods. Beveiligingsscenario’s en metaaldetectors zijn nodig, maar daarmee alleen redden we het niet. We hebben vooral ook veel muzikale, literaire, poëtische en picturale durf nodig, grote fresco’s in publieke ruimtes, geweldige collages, visionaire beeldtaal die duidelijk maakt voor welke cultuur wij staan, namelijk een van de vrijheid en de verbeelding.
Ik hoor vooralsnog geen Fabre, Delvoye of Tuymans daarvoor ondubbelzinnig opkomen, of bijvoorbeeld met een gemeenschappelijk charter de media aanspreken. Wachten ze tot de storm is overgewaaid om tot de orde van de dag over te gaan ? Misschien moet ook hier de impuls van de hooligans en het klootjesvolk komen. Daarom ook ga ik morgen de Brueghel-expositie in Brussel bezoeken, eventuele terroristen zijn verwittigd. Zwijgen en verdwijnen in de grijsheid is minder dan ooit aan de orde.
Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.
Foto’s © Gazet van Hove.
Na 22 maart verwachten wij van kunstenaars een sterker signaal dan clichés rond ‘sereniteit en verbondenheid’. In de nadagen van de terreuraanslag manifesteert zich de lelijkheid en de leugen, vooral in het politieke landschap. Bedenkelijk is het, de koorddanserij van de macht, de charades van het quasi-ontslag van betrokken ministers. DeLees verder
Dienstencentrum ‘Ten Hove’, René Verbeecklaan 3 Hove, maandag 18 april, 14.00u. Over Europa is al heel wat gezegd en geschreven. Je kan de televisie niet aanzetten of de Europese Unie is onderwerp van gesprek. Van Grexit tot Brexit. En dan hebben we het nog niet over de vluchtelingencrisis die onsLees verder
Biodiversiteit is gelukkig dichtbij : kom op 28 en 29 mei de fauna en flora in provinciaal groendomein Vrieselhof, Ranst, ontdekken. Zondag vieren we ‘Dag van het Park’ met een heus provinciaalnatuurfeest. Laat je onderdompelen in de soortenrijkdom van dit uniek gebied en ontdek samen met je vrienden of gezinLees verder
Stad Mortsel organiseert haar jaarlijkse planten(ruil)beurs op zaterdag 16 april 2016 van 13.00u. tot 17.00u. in de shelter in Fort 4 (toegang via de inkom aan de Fortstraat 100). Iedereen krijgt een gratis standplaats om zelfgekweekte plantjes tegen een vriendenprijs te verkopen of te ruilen. De plantenruilbeurs is geen commerciëleLees verder
Oproer is in wezen de taal van hen die niet gehoord worden. Door Tom Van Grieken – www.doorbraak.be . Afgelopen weekend kwamen een paar honderd ‘casuals’ van diverse voetbalclubs samen aan het Beursgebouw in Brussel om daar hun afkeer van IS luidkeels te laten horen. Een goede zaak, zou men denken. AlleenLees verder
Zaterdagavond 7 mei 2016 Een warme quiz Hou zaterdagavond 7 mei 2016 vanaf 19.00u. stipt vrij voor onze lokale Rerum Novarum-viering in O.C. “De Markgraaf”, Kapelstraat 8 in Hove. Bewegingspunt Hove kiest voor een laagdrempelige activiteit : een warme quiz over armoede en sociale uitsluiting, … ook in Hove. MetLees verder
17 april in Hoeve Dieseghem MORTSEL Tentoonstelling : Schildercreaties op eieren en wenskaarten Lieve Van Looveren, echtgenote van natuurgids Molenbeekvallei Jef Haverals uit Vremde, stelt een vijfentwintigtal beschilderde eieren van ganzen en zwanen tentoon tijdens de Opendeurdag van Natuurpunt Land van Reyen in Hoeve Dieseghem op zondag 17 april 2016.Lees verder
Toespraak burgemeester Erik Broeckx n.a.l.v. de herdenking van “5 april” – uitgave 2016 Mortsel-Dorp, begraafplaats “Voor de 73ste maal worden hier bloemen neergelegd. Generatie na generatie staat Mortsel even stil op deze heilige plek. De datum 5 april 1943 staat diep gegrift in het collectief geheugen van de Mortselaar. 73Lees verder
Op zaterdag 16 april 2016 om 20.00u. organiseert Mortsel Dorp concerten het laatste concert van het lopende seizoen in de Sint-Benedictuskerk in Mortsel Dorp. Op het programma staan het trio Los Del Tré met prachtige Spaanse muziek en daarbij zal Clarissa Wedding zorgen voor heerlijke Flamenco. Los Del Tré ontstondLees verder
Cultuur in Vlaanderen mag vooral niet te Vlaams zijn, of betrekking hebben op Vlaanderen. door Jan Van de Casteele – www.doorbraak.be . De Vlaamse cultuursector is ‘te blank en te mannelijk’ en wie zich aan die zonde bevlekt, krijgt geen of minder centen. En wie zegt dat ? De ‘experten’Lees verder