Door Dirk Rochtus – www.doorbraak.be .
Waarom Angela Merkel de armen opende voor honderdduizenden vluchtelingen, is voer voor heel wat discussie. Koesteren de Duitsers, bij monde van de bondskanselier, schuldgevoelens door het onheil dat de nazi's hebben aangericht ? Halen ze zich het leed van de miljoenen landgenoten voor de geest die in 1945 verdreven werden uit de toenmalige oostelijke gebieden van Duitsland ? Of is het omdat hun denken en handelen net als dat van domineesdochter Merkel 'calvinistisch van oorsprong' is, zoals de Nederlandse publicist Paul Scheffer meent ? Die 'calvinistische' Duitsers zouden na hun begrotingsethiek ook hun Gesinnungsethik, een gewetensethiek, opleggen aan Europa. Al is calvinistisch misschien niet het juiste woord, je moet eigenlijk van Lutheraans spreken. De Reformatie, zoals die in Duitsland het begin van het protestantisme inluidde, is immers het werk van Maarten Luther (1483-1546). Els Snick, docente Duits aan de Universiteit Gent, kroop in de pen om de uitspraak van Scheffer te ontzenuwen. In de voetsporen van schrijver Joseph Roth reisde ze door Duitsland en vroeg ze de mensen 'wat het voor hen betekent om Duitser te zijn en hoe ze zich door buitenlanders bekeken voelen.'
Na vele gesprekken met gewone Duitsers luidt haar conclusie dat de religie er niet toe doet. Ze vindt het overigens al te gek dat de mensen in het overwegend katholieke zuiden van Duitsland 'het calvinisme als oorzaak van hun (vermeende) spaarzaamheid en (dus) rijkdom [zouden] zien.'Snick heeft een punt : Duitsland kent geen eenvormige identiteit, je kunt de Duitsers niet op één leest schoeien, laat staan de protestantse. Bovendien heeft de opname van miljoenen Duitse Heimatvertriebene na 1945 de strikte regionale en geestelijke scheiding tussen katholieken en protestanten doen verwateren. Op het grondgebied van de voormalige DDR – in de volksmond 'Oost-Duitsland' genaamd – vind je naar verhouding meer atheïsten en agnostici dan in de rest van Duitsland. Daar heeft het marxisme-leninisme van de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED) wel voor gezorgd.
Toch heeft Luther de Duitse natie gekneed. Hij deed dat op een dubbele manier. Enerzijds vervulde hij als voorvechter van het vrije denken een vooruitstrevende rol, zoals dichter Heinrich Heine (1797-1856) opmerkte : 'Dadurch entstand in Deutschland die sogenannte Geistesfreiheit oder, wie man sie ebenfalls nennt, die Denkfreiheit' (Daardoor ontstond in Duitsland de zogenaamde geestelijke vrijheid of, zoals men ze ook noemt, de vrijheid van denken). Verschillende studies hebben aangetoond dat honderden Duitse denkers en dichters als domineeskinderen opgegroeid zijn met een vrije lectuur en interpretatie van de Bijbel. De Franse germanist Robert Minder drukte het zo uit : „Ohne Pfarrhaus, oder zumindest einen lutherischen Hintergrund, sind auch die Größten : ein Leibniz, ein Bach, ein Goethe nicht zu verstehen" (Zonder het domineeshuis of op zijn minst een Lutheraanse achtergrond vallen ook de grootsten – een Leibniz, een Bach, een Goethe – niet te begrijpen.'
Anderzijds werd Luther gerecupereerd als geestelijk natiebouwer. Vele Duitse historici bejubelden Luther als de man die Duitsland van het juk van de katholieke kerk bevrijdde en zo cultureel deed breken met Rome als verzinnebeelding van de romaanse wereld. Duitse nationalisten roemden hem als Führer der Nation (Treitschke). Het protestantisme was zowat de 'staatsgodsdienst' van Pruisen dat in 1871 het Duitse keizerrijk oprichtte en dan domineerde. Otto von Bismarck, rijkskanselier en tegelijk eerste minister van Pruisen, ontketende in de jaren '80 van de 19de eeuw een 'Kulturkampf' tegen de katholieke Kerk in Duitsland en viseerde daarmee tegelijk ook de katholieke Polen die in de toenmalige 'Ostgebiete' leefden. In de strijd tegen erfvijand Frankrijk zag de historicus Heinrich von Treitschke (1834-1896) in Luther 'allezeit unser sicherster Grenzhüter'. De protestantse theoloog Paul Althaus (1888-1966) noemde Luther in de zware jaren van de Eerste Wereldoorlog de 'heimelijke keizer van de Duitsers'. Naar aanleiding van de vierhonderdste verjaardag van de 'Thesenanschlag' - het moment waarop Luther in 1517 zijn kritische stellingen bevestigde aan de deur van de slotkerk van Wittenberg – droegen feestelijke publicaties titels als 'Deutschlands Schwert durch Luther geweiht' ('het zwaard van Duitsland gewijd door Luther').
De socioloog Max Weber (1864-1920) legde in zijn beroemde werk Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus uit 1904-05 het verband tussen het protestantisme – met zijn ethiek van werken en sparen – en de opkomst en het succes van het kapitalisme. Dan had hij het niet alleen over Duitsland, maar ook over Nederland en de Angelsaksische wereld. Vandaag de dag is het delicaat om te spreken over de 'protestantse geest' van de Duitsers, omdat het de vroegere verwevenheid van protestantisme en Duits nationalisme zou oproepen. Maar Weber publiceerde zijn bevindingen lang voor het Duitse nationalisme ontspoorde in twee wereldoorlogen. Ondanks zijn vrijgevochtenheid kon het protestantisme niet verhinderen dat de nazi's de Duitse natie misbruikten als instrument voor de verwerkelijking van hun imperialistische dromen. Toch was er een strekking binnen de protestantse kerk die op 31 mei 1934 – toen Adolf Hitler al zestien maanden aan de macht was – in haar 'Theologische verklaring van Barmen' de totalitaire aanspraken van de staat verwierp.
De invloed van het protestantisme als geesteshouding is niet meer zo sterk. De bevolking in de Bondsrepubliek van na de Tweede Wereldoorlog was uit alle windstreken komen aanwaaien. In het politieke establishment domineerden figuren met een Rijnlands-katholieke achtergrond, zoals bondskanselier Konrad Adenauer die tekende voor de 'Westbindung van de jonge Bondsrepubliek in de Westerse waardengemeenschap. Toch leeft er nog iets van die oude 'protestantse geest' in het maatschappelijke engagement, in de debatcultuur en in de vreugde die vele Duitsers scheppen in het geschreven en gesproken woord. Of ze zichzelf religieus geïnspireerd voelen of niet, is daarbij van minder belang. Maar de wereld willen ze verbeteren en veranderen. Daarvan legde Merkel als dochter van een dominee getuigenis af met haar 'Willkommenskultur'.
Foto’s : © Reporters.
Natie van wereldverbeteraars Merkel zond vluchtelingen een ‘open invitation’. Heeft het te maken met haar protestantse inborst, de drang om de wereld te verbeteren ? Door Dirk Rochtus – www.doorbraak.be . Waarom Angela Merkel de armen opende voor honderdduizenden vluchtelingen, is voer voor heel wat discussie. Koesteren de Duitsers, bijLees verder
Regio HEKLA Het is nog niet definitief dat de lokale politieposten van Kontich, Lint en Hove, verhuizen naar de site ‘Romeo’, de vroegere rijkswachtkazerne aan het kruispunt van de Duffelsesteenweg met de Koningin Astridlaan (N1) in Kontich. Nochtans was dat de intentie van sommige gemeenten van de politiezone HEKLA. Lees verder
Lezing Hans Bruyninckx, directeur Europees Milieuagentschap MORTSEL Klimaatverandering, milieurandvoorwaarden, biodiversiteit, CO2, ecosysteemdiensten, draagkracht, energiebesparing, broeikasgassen, …Het zijn helaas begrippen die we bijna dagelijks in de media horen. Als burger denk je misschien dat dit allemaal zaken zijn die zich ‘ver van je bed’ afspelen. Nochtans dragen we allen – inwoners,Lees verder
Auteur Jos Vandeloo is gisteren op 90-jarige leeftijd overleden in zijn woning in Mortsel aan de Boechoutselei. De schrijver genoot heel wat bekendheid en zijn werken, waaronder ‘Het Gevaar’ en ‘De Muur’, waren vroeger zelfs verplichte leeslectuur in de scholen. “Vorige maand werd hij als ereburger nog gehuldigd in hetLees verder
Op de laatste Hovese gemeenteraad van maandag 28 september jl. stond de goedkeuring op de agenda van de samenwerkingsovereenkomst tussen de stad Mortsel, de gemeente Hove, de gemeente Edegem en de gemeente Borsbeek. De vier gemeenten hebben een principeovereenkomst getekend over de bouw – tegen einde 2018 – van eenLees verder
HET PRIMAAT VAN DE GOEDE SFEER De Linkebeekse demarche van Liesbeth Homans zal de sfeer in de federale regering inderdaad geen goed doen. Et alors ? Door Daniël Walraeve – www.doorbraak.be . Technisch valt er weining in te brengen tegen de Linkebeekse beslissing van Vlaams minister Liesbeth Homans (N-VA). De carrouselLees verder
Paus Franciscus is een bevrijdingstheoloog, een marxistisch-katholiek zeg maar. En dus bakt hij zoete broodjes met Castro-Cuba. Door Theo Lansloot – www.doorbraak.be . Argentijnse jezuïeten die de bevrijdingstheologie aanhingen, speelden al een funeste rol in El Salvador (zie Doorbraak 25.10.2014). Zij maakten van Mgr. Romero, aartsbisschop van San Salvador, de bevrijdingstheoloog dieLees verder
Openbare Omroep niet tevreden met kwart miljard Een overheidsdotatie van 250 miljoen euro betekent het ‘einde van de VRT’ ? Stop toch met dat melodramatische zelfbeklag. Door Klaas Cobbaut – www.doorbraak.be . Arme Sven Gatz. De belaagde minister van Cultuur en Media wordt deze week voorgesteld als doodgraver van deLees verder
HOVE Laat je conditie testen en verbeter ze in negen weken. Benieuwd hoe het gesteld is met jouw conditie ? Het FIT-team van de provincie Antwerpen komt in het najaar langs in Hove. Dit team van specialisten brengt aan de hand van twee verschillende testen je conditie in beeld. GedurendeLees verder
Ondanks de concurentie uit de gemeente Boechout kon de “7 miles sportparkloop” in de gemeente Hove rekenen op heel wat sportievelingen en toeschouwers achter de sporthal Weyninckhoven in het sportpark. Meer dan 250 lopers met toch ook heel wat kinderen kwamen er onder een stralend herfstzonnetje genieten van deze jaarlijkseLees verder