Door Johan Sanctorum – www.doorbraak.be .
Door de kordate tussenkomst, een week geleden, van een handvol reizigers kon op de sneltrein van Amsterdam naar Parijs een bloedbad vermeden worden, - dat staat vast. Maar de foto van premier Hollande, parmantig poserend en toch ook wel wat potsierlijk hangend tussen de vier helden, stemt tot nadere reflectie en verdere analyse van het gebeuren.
Ach, wat is nu eigenlijk de verdienste van de Franse president, behalve dat hij mee op de foto staat ? Geen enkele natuurlijk, het zijn niet zijn diensten die de schutter ontwapenden. Evenmin die van Charles Michel trouwens, die duidelijk verzocht werd om zich op de achtergrond te houden, ten einde de Hollande-show niet te bederven. François en Michel, de twee clowns van de dag.
Het feit op zich daarentegen dat treinreizigers zich spontaan keren tegen iemand die met een kalashnikov rondloopt en daar duidelijk iets mee van plan is, vind ik wél betekenisvol. Dit is nieuw, en wijst op een kentering in de geesten.
Wie de status van het collectief bewustzijn wil meten, moet het openbaar vervoer nemen : mensen willen doorgaans niét betrokken worden in spanningssituaties. We kennen allemaal de verhalen van agressie op tram, trein of bus, waarbij reizigers door hm... nu ja, meestal allochtone jongeren worden getreiterd, en iedereen angstvallig de andere kant uitkijkt. Dit is dus tamelijk ongezien, en ik schat het in als een positieve spin-off van heel het terrorismeverhaal : het feit dat mensen niet wegkijken of weglopen, maar het gevaar te lijf gaan, zelfs ongewapend.
Er bestaat nog wat onduidelijkheid over wat zich precies afspeelde in die wagon 12 van de sneltrein Amsterdam-Brussel-Parijs. Wel weten we ondertussen dat het ceremoniële Hollande-plaatje niet compleet is. De foto toont, rondom de president geschaard, van links naar rechts de Brit Chris Norman, de Amerikaanse student Anthony Sadler, en de twee VS-militairen Spencer Stone en Alek Skarlatos. Vóór dit ‘heldenviertal’ echter de schutter kon ontwapenen, had ene Mark Moogalian, een Frans-Amerikaanse docent Engels van Armeense afkomst, zich al op de terrorist gegooid, waardoor de twee militairen bruusk uit hun dutje werden gehaald. Van ‘wereldvreemde’ professors denken we dat ze zich vooral afzijdig willen houden in zo’n situatie. Quod non.
En de echte knuppel in het hoenderhok werd, zo bleek achteraf, gegooid door de 28-jarige Fransman Damien A. die naar het toilet moest, de weg van de gewapende Ayoub el-Khazzani kruiste en hem probeerde te vloeren. Twee gewone burgers dus, helemaal geen professionele vechtjassen.
De twee die buiten beeld bleven zouden alsnog ook een decoratie krijgen, maar dat is van weinig belang. Laatstgenoemde Damien wil zelfs helemaal anoniem blijven. Kern van de zaak is, dat er ‘iets’ veranderd is in het collectieve gedrag rond een dreiging, en dat dit verhaal een nieuw groepspsychologisch paradigma kan losmaken. Het is namelijk veel rationeler en er zullen meer overlevenden zijn als iedereen zich op een schutter gooit, dan dat iedereen wegvlucht of met het hoofd in de schoot blijft zitten. Deze strategische evidentie van collectief zelfbehoud doorkruist de essentie van het terrorisme, dat speculeert op angst, verlamming, paranoia en massapsychose. Het trauma van Utøya is voorbij.
We moeten hier vooral niet teveel heroïsme cultiveren, en doen alsof dit een uitzonderlijke daad van moed en zelfopoffering is. Ik zie nu al de scenaristen in hun pen schieten voor een B-film over de Thalys-helden. Neen, ik wed erop dat het tijdperk van de verbijstering gepasseerd is, en dat mensen, ook heel ‘gewone’ mensen, de klik zullen maken dat aanval de beste verdediging is in zo’n situatie. De actieve reflex zal steeds meer voorkomen, het vluchten of wegkijken steeds minder.
Dit is geen pleidooi voor een algemene herbewapening zoals in de VS, tenzij dan een morele herbewapening. Vermits de dreiging ons allen treft, moet de groep ook leren wegdenken uit de passiviteit van de massa. Een massa blijft inert of panisch, een groep ageert vanuit de impuls van alerte enkelingen. Een zelfverdedigingscursus voor iedereen, eventueel op school gebracht, is zo nuttig als een EHBO-cursus.
Het zal niet altijd goed aflopen, er zullen nog doden vallen. Toch is het tijdperk van de nieuwe weerbaarheid slecht nieuws voor het moslimterrorisme, dat Allah de kant ziet kiezen van een ongewapende, ongelovige 51-jarige professor. Pikant detail : de man wou in eerste instantie zijn vrouw afschermen. Ook dat is een positieve spin-off van het (on)veiligheidsprobleem : een groter beschermingsinstinct ten opzichte van onze naasten. Haast biologisch, zoals een kattin tussen haar jongen en de belager gaat staan. Lone wolves zijn gewaarschuwd : er zijn geen lammeren meer.
Achter het heldenepos zit een ander verhaal, en daarachter nog een, enzovoort, en uiteindelijk komen we uit bij de antiheld en de anonieme medereiziger die simpelweg zijn voet tussen de loop van de geschiedenis steekt. De foto is nooit compleet, en dat is goed. Het verplicht ons om verder te kijken dan onze neus lang is.
Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.
Foto’s © Reporters.
Geen stoere militairen, maar twee gewone burgers – niet op de foto – namen het eerste initiatief om de Thalys-schutter te stoppen. Door Johan Sanctorum – www.doorbraak.be . Door de kordate tussenkomst, een week geleden, van een handvol reizigers kon op de sneltrein van Amsterdam naar Parijs een bloedbad vermeden worden, – datLees verder
HOVE Hierbij een overzicht van het nieuwe aanbod voor het najaar 2015. Weer nieuwe uitdagingen om je vrije momenten betekenis te geven. Voor inschrijvingen surf je even naar de website. Beginners Cursussen voor echte beginners die een persoonlijke begeleiding en een praktische aanpak op prijs stellen. Ze leren het humanistischLees verder
De Edegemse ‘burgervader’ Koen Metsu (N-VA) trouwde afgelopen weekeinde met zijn vriendin Jasmien Van de Poel zowel voor de wet als voor de kerk in zijn gemeente. Er was steeds een massa volk aanwezig. Alles begon vrijdagnamiddag in het oude gemeentehuis aan het Gemeenteplein. Burgemeester Koen Metsu werd er doorLees verder
Verschillende initiatieven rond toegankelijkheid eerstelijnszorg De toenemende zorgvragen en de verwachte tekorten in het aanbod zijn een grote uitdaging voor de toekomst. De provincie Antwerpen neemt verschillende concrete en innovatieve initiatieven die rekening houden met het veranderend zorglandschap. In Turnhout wordt een eerste TEJO werking (therapeutische begeleiding voor jongeren)Lees verder
Wim VAN GELDER verteller van het Lierse volksleven Donderdag 3 september 2015 – 20.00u. “Huis van de Mens” Begijnhofstraat, 4 in 2500 Lier Toegang : 3 €/1 € (leden) – één consumptie inbegrepen Let wel : iedereen is welkom, maar enkel vooraf inschrijven geeft zekerheid op een plaats ! Info :Lees verder
FORT Europa is niet echt een fort. Jan Becaus maakt een overzicht van de asielcrisis in Europa. Door Jan Becaus – www.doorbraak.be . Een fort is volgens Van Dale een ‘gesloten, aan alle zijden verdedigbaar, duurzaam vestingwerk’, ‘geen woonplaats zijnde”, voegt de ‘Dikke’ er nog archaïsch aan toe. Als we die definitieLees verder
Alles begon reeds in de namiddag met het opstellen van de kramen in het gemeentecentrum. De hoofdas werd afgesloten en een alternatieve route werd in het leven geroepen. Even was er wat opschudding omdat een aantal wagens onrechtmatig geparkeerd stonden in de Lambrechtslei en de bussen van De Lijn moeilijkLees verder
Van 1931 tot 1933 vond in Europa één van de meest omvangrijke genocides van de moderne geschiedenis plaats. Die genocide raakte bekend onder de Oekraïense naam Holodomor. Het woord ‘holod’ betekent honger en ‘domor’ staat voor het doden en uitroeien. Die volkerenmoord was het gevolg van een kunstmatig veroorzaakte hongersnood,Lees verder
Praten met Peter Velle, Vlaamse ex-moslim en jihadistenwatcher Naar schatting zijn er vandaag 600 Belgen die als jihadstrijder in Syrië of Irak oorlog aan het voeren zijn. En er blijven er van bij ons vertrekken, naar verluidt minder dan vroeger, maar toch. Veel minder aandacht gaat naar de autochtone jongeren die zichLees verder
HOVE/ Kontich 37ste Vredewijkfeesten Vrijdag 18 september : ‘Musica con tapa’ vanaf 20 uur. Zaterdag 19 september : springkastelenfestival (van 14.00 tot 18.00 uur), open ringsteekkampioenschap op de fiets en Spaans eetfestijn (van 18 tot 19.30 uur). Open ringsteekkampioenschap op de fiets 2015 Tijdens de Vredewijkfeesten wordt een groot ringsteekkampioenschapLees verder