door Guido Moons - www.doorbraak.be
Blijkbaar zijn er toch enkele hoofdstukken uit die oorlogsgeschiedenis waarover men van officiële kant het liefst in alle talen zwijgt.
De post verlaten in het zicht van de vijand
Op zondag 17 mei zal het precies dag op dag 100 jaar geleden zijn dat in een weide aan de Boterweg te Oostvleteren de 22 jarige Henri Reyns, soldaat bij het 1ste regiment karabiniers werd terechtgesteld wegens ‘het verlaten van zijn post in het zicht van de vijand’ of anders gezegd: Reyns kreeg de kogel omdat hij deserteur was. Hij zou trouwens de laatste Belgische soldaat zijn die het leven liet aan de executiepaal. In totaal zijn er tijdens de eerste wereldoorlog in het Belgisch leger 11 soldaten veroordeeld tot de dood met de kogel: negen van hen wegens desertie en twee wegens ‘doodslag op een meerdere’. Dat tragische dossier lag jarenlang stof te vergaren.
De eerlijkheid gebiedt te vermelden dat er in het verleden geregeld tussenkomsten waren in het parlement (vanuit verschillende partijen) om een humaan gebaar te stellen en deze tragische bladzijde eindelijk om te draaien. Die vragen bleven onbeantwoord en behalve een beperkt aantal familieleden leken bitter weinig mensen interesse te hebben voor dit vergeten en verzwegen stuk oorlogsgeschiedenis.
Daar kwam pas verandering toen Jacques Maes, emeritus eerste advocaat-generaal bij het militaire gerecht en gewezen docent militair straf- en tuchtrecht aan de koninklijke militaire school in het historische vaktijdschrift ‘Bijdragen tot de Eigentijdse Geschiedenis’ een studie publiceerde over het krijgsgerecht en de executies tijdens W. O.I. Daarin had hij het o. a. over ‘aantasting van de rechtsgang’, ‘misbruiken’ en jawel, ook over ‘wetsverkrachting’.
Grote publieke en mediabelangstelling kwam er pas volop in 2008 toen de Brugse historicus en uitgever (uitgeverij De klaproos) Siegfried Debaeke zijn boek De dood met de kogel. Elf arme drommels ten onrechte gefusilleerd ? publiceerde. Het is de grote verdienste van Debaeke dat hij met een helder, overzichtelijk en degelijk uitgegeven boek de publieke opinie in Vlaanderen wakker heeft geschud en de aandacht heeft weten te vestigen op dit (bewust) vergeten stuk oorlogsgeschiedenis. Die publicatie leidde tot een oproep, einde 2013, aan de vooravond van de honderdste verjaardag van W.O.I. Debaeke vroeg samen met twee families van terechtgestelde soldaten (Alphonse Gielen en Paul Vandenbosch) in een duidelijke en emotionele oproep aan de Belgische staat om voor de 9 veroordeelden wegens desertie ‘een gebaar van eerherstel te stellen’. Tot op de dag van vandaag blijft deze oproep zonder gevolg. Dit in tegenstelling tot vergelijkbare gevallen in Nieuw-Zeeland, Groot-Brittanië, Canada, Frankrijk en Ierland. Wil België dat dit dossier voor eeuwig en drie dagen een vergeten hoofdstuk uit de Groote Oorlog blijft ?
Bij het uitbreken van de oorlog diende het 1ste regiment karabiniers, waarbij Reyns soldaat was, in de zogenaamde ‘onneembare’ forten van Luik. De zware Duitse kanonnen schoten binnen de kortste keren deze reputatie letterlijk aan flarden. Gevolg: een zware slachting onder de soldaten die de forten bemanden. Reyns werd gewond, maar moet ook een zwaar psychisch trauma opgelopen hebben. Hij wordt gedurende drie maanden verzorgd in een militair hospitaal en wordt daarna nog een maand tewerkgesteld in een militair depot nabij Calais. Wanneer hij dan opnieuw wordt goedgekeurd voor de dienst vindt hij zijn eenheid terug in de regio Pollinkhove-Oostvleteren.
Na enkele dagen trekt hij met zijn eenheid naar de voorste linies en wordt daar met zijn makkers geconfronteerd met een zware aanval van de Duitsers. Reyns en zijn medesoldaten slagen erin om tot viermaal toe de Duitse aanval af te slaan. Maar die vierde aanval moet een bloedige en verschrikkelijke zaak geweest zijn: waarschijnlijk beschikten noch de karabiniers noch hun Duitse aanvallers over voldoende kogels en werd het een lijf-aan-lijfgevecht met de bajonet op het geweer. Reyns’ regiment leed zware verliezen, hijzelf kwam heelhuids uit die strijd maar moet opnieuw een zwaar psychisch trauma verwerken.
Gedurende de daarop volgende dagen en weken weigert Reyns, wanneer zijn eenheid naar de voorste linies moet, mee te gaan. Hij zoekt geen excuses en zegt eerlijk aan zijn oversten waarop het staat. Tot vier maal toe weigert hij naar het front te trekken. Dat blijft natuurlijk niet zonder gevolg en Reyns wordt opgesloten in het cachot om vervolgens op 10 mei 1915 voor de krijgsauditeur te verschijnen op beschuldiging van ‘desertie in het zicht van de vijand’. De beschuldigde ontkent de hem ten laste gelegde feiten niet. Maar wat volgt is op zijn zachtst gezegd hallucinant en hemeltergend. De eenvoudige fabrieksarbeider, die amper kon lezen of schrijven, besefte nauwelijks wat er met hem gebeurde. Want nietegenstaande de krijgsauditeur hem bij het begin van het verhoor had gevraagd in welke taal hij wenste ondervraagd en gevonnist te worden en Reyns uiteraard koos voor het Nederlands verliepen de verschillende verhoren en zittingen in het Frans. Ook aan het IJzerfront gold in die dagen : ‘Et pour les flamands la même chose !’.
Wat Henri Reyns op dat moment echter onmogelijk kon weten is dat de opperbevelhebber van de zesde legerdivisie, generaal-majoor De Ceuninck enkele weken voordien een brief had geschreven naar koning Albert. De Ceuninck had geruchten opgevangen over een toenemend aantal vaandelvluchtigen en die stoorden hem mateloos. Hij had daarvoor zelf een ‘doortastende’ oplossing bedacht. ‘Wanneer ik twee of drie voorbeelden per regiment kan stellen zal die epidemie compleet de kop ingedrukt zijn.’ Zo liet De Ceuninck zonder omwegen weten dat hij er uitgesproken voorstander van was deserteurs voor het vuurpeloton te brengen. Meteen maakte hij de vorst ook duidelijk dat hij beter geen genade verleende aan deze ‘voorbeelden’. Vier dagen na het eerste verhoor werd Reyns door de krijgsraad ter dood veroordeeld. Een genadeverzoek gericht aan de koning werd door de vorst negatief beantwoord.
De executie werd voltrokken op maandag 17 mei om negen uur in de ochtend op een weide gelegen aan de Boterweg, op enkele honderden meters van het dorpscentrum van Oostvleteren. Terwijl enkele compagnies andere soldaten toekeken (het ging er immers om anderen te ontmoedigen nog dienst te weigeren) vormden twaalf karabiniers uit Reyns’ regiment het executiepeloton en vuurden het dodelijke salvo af. Hoewel! De meesten hadden bewust naast de geblinddoekte Reyns geschoten uit protest tegen de gang van zaken. Uiteindelijk moest de adjudant die het vuurpeloton leidde Reyns met een genadeschot uit zijn lijden verlossen.
Onmiddellijk na de executie ontstond er zwaar tumult onder de manschappen, die het blijkbaar totaal oneens waren met de gang van zaken. Het protest was zo scherp en hevig dat de legerleiding inzag dat de gestelde ‘voorbeelden’ (Paul Vandenbosch ook 1ste regiment karabiniers, geëxecuteerd dertien dagen voor Reyns en Reyns zelf) van De Ceuninck toch niet zo ’n goed idee waren. Twee dagen na Reyns’ executie volgde een legerorder dat van die dag af dienstweigeraars naar een strafcompagnie zouden worden gestuurd (in Cézambre en Auvours).
Op zondag 17 mei a.s. organiseren de Vlaamse Volksbeweging (V.V.B.) en het Verbond VOS een sobere en serene herdenking van de bevolen moord op Henri Reyns. Dag op dag 100 jaar na de executie en op de plaats van de terechtstelling (een weide aan de Boterweg te Oostvleteren) willen beide organisaties met deze eenvoudige plechtigheid het schuldig stilzwijgen van de overheid aanklagen en de sociale achteruitstelling van de Vlaamse soldaat toen (cfr. een rechtsgang waar de beschuldigde niets van begreep) onder de aandacht brengen. Na 100 jaar is het meer dan nodig dat ‘een schuldig zwijgen’ doorbroken wordt een gebaar van verontschuldiging of eerherstel is méér dan op zijn plaats anders dient het Belgisch herdenken van W.O. I tot niets. Reyns en zijn lotgenoten mogen niet langer sociale paria’s blijven.
Foto's © VVB, Reporters
Voor verdere inlichtingen : www.vvb.org of tel. 03 / 366 18 50.
Henri Reyns 100 jaar geleden geëxecuteerd door Guido Moons – www.doorbraak.be Blijkbaar zijn er toch enkele hoofdstukken uit die oorlogsgeschiedenis waarover men van officiële kant het liefst in alle talen zwijgt. De post verlaten in het zicht van de vijand Op zondag 17 mei zal het precies dag op dag 100Lees verder
Hopelijk breekt het regionalistische succes de linkse geesten open door Tom Garcia – www.doorbraak.be . De conservatieve Tories van David Cameron hebben de verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk gewonnen. De vraag is echter hoe verenigd dat koninkrijk nog wel is. Cameron beloofde immers al meer autonomie voor de deelstaten alsLees verder
Vrijdag 22 mei 2015 Petanque en kubbspel Org. OKRA Hove, D.C. “Ten Hove”, René Verbeecklaan 3 Hove. Aanvang : 14.00u. Meer info tel. 03 / 455 35 68. Sporteldag brengt Hovese senioren samen Op de Sporteldag heeft de gemeente Hove voor de vijftigplussers een leuke sportdag in petto. UitLees verder
Het OCMW van Hove zoekt een JOBSTUDENT VERZORGENDE VOOR DE DIENST GEZINSZORG (M/V) voor de maand juli. Solliciteren (per brief of per mail) kan t.e.m. 1 juni 2015 t.a.v. OCMW Hove, Sven Willaert, Esdoorn 4A in 2540 Hove, e-mail : sw@ocmwhove.be of tel. 03 / 460 10 80. Kandidaten dienen te voldoen aanLees verder
‘WE MOETEN INZETTEN OP GEMEENSCHAPSVORMING’ Door Harry De Paepe – www.doorbraak.be . Doorbraak woonde een socialistische avond met John Crombez bij. Ergens te velde in een kleine Oost-Vlaamse gemeente sprak John Crombez op 7 mei 2015, kandidaat-voorzitter voor de sp.a, de lokale achterban toe. Crombez toonde zich een geduldige en minzameLees verder
Woensdag 29 april 2015, 20.00u., O.C. “De Markgraaf”. Er waren maar 10 aanwezigen, dus was men niet gemachtigd om rechtsgeldig te vergaderen wegens het geringe aantal aanwezigen. Er is een probleem i.v.m. de redactie van de verslagen van de raad. Een aantal ambtenaren zijn een tijdje ziek geweest en anderenLees verder
Om de ‘federale cultuur’ nieuw leven in te blazen, hoef je geen noten te kennen. Door Johan Sanctorum – www.doorbraak.be . Soms kijkt men bij het noteren van een nieuwsitem spontaan naar de kalender : is 1 april echt al voorbij ? Die reflex overkwam me ook toen bekend raakteLees verder
‘Auditeur Raad van State oordeelt dat het reparatie-GRUP Afbakening Haven van Antwerpen onwettig is’ Door Harry De Paepe – www.doorbraak.be . Doel2020 laat weten dat de auditeur bij de Raad van State het GRUP Afbakening Haven van Antwerpen ‘met de grond gelijk maakt’. Vorige week maandag (04 mei 2015)Lees verder
VAB en Test-Aankoop onderzochten samen of de Park and Rides rond Antwerpen al dan niet goed functioneren. Wat blijkt ? Een pendelaar verliest zelfs tijd wanneer hij zijn auto aan de rand van de stad achterlaat. Het idee achter een Park and Rides (P+R) is nobel. Door grote parkingsLees verder
HOVE – Mortsel Er is nieuws in het dossier over de mogelijke bouw van een metershoge zendmast aan de Groenstraat, gelegen in de put tussen de twee spoorwegen. Sedert enkele dagen hangt er aan de straatzijde van de Groenstraat, op het T-kruispunt met de Jordaenslei terug een aanplakbrief met deLees verder