Bij het afsluiten van onze werkgroep HEDERA in Hove hadden wij nog geld in kas. Daarvan hebben we onder ander voor iedere school in Hove een bijenhotel aangekocht in de uitvoering “didactisch” opbouw. Deze uitvoering is met glazen buisjes en geeft de mogelijkheid om in de privéwoning van de solitaire bijen binnen te loeren. Dit is een hotel met slechts één ster. Dit wil zeggen dat onze solitaire bijen een hotel met vijf sterren verdienen zoals verder zal blijken met als nadeel voor ons dat we daar niet kunnen binnen loeren.
Wij, ex HEDERA, hopen dat ons geld nuttig besteed wordt en dat het een bijdrage mag zijn om de wondere wereld van de natuur op een boeiende wijze te leren kennen, te beleven en te ondersteunen.
Deze korte nota is geen uitgebreide studie maar een leidraad om op gang te komen door ruw weg wat gegevens te verschaffen die algemeen zijn zonder op uitzonderingen in te gaan.
Door meer waarnemingen en studie worden de gegevens steeds meer verfijnd. Er zijn een 600 soorten bijen en wespen en een 130 soorten planten waarop bijen foerageren. Bijen bestuiven 70% van de planten en 30% van de landbouwgewassen.
Geen bestuiving: geen appelen, geen appelsap, geen appelmoes, geen appeltaart. GEEN ETEN !!!
In Vlaanderen zijn er ongeveer 350 soorten bijen waarvan:
Ze zijn warmteminnend en verkiezen een nestholte naar het zuiden gericht beschut tegen wind en regen. Liefst tegen een muur gericht naar het zuiden. Geen stengels van Japanse duizendknoop (zou giftig zijn?), geen glas of geen plastiekbuisjes want daar komt schimmel in.
Diameter van de gaten 2 à 12 mm. Meest gebruikt 3 à 8 mm. Diepte 10 à 20 cm. Hoe groter het insect hoe langer de holte mag zijn. Is de diepte te groot dan bouwen ze zelf wel een scheidingsmuurtje. De geboorde gaten moeten glad en zonder scheuren zijn zodat ze hun vleugels niet beschadigen door in en uit te kruipen.
Ieder soort kiest een afmeting in diameter naargelang zijn grootte. Enkele voorbeelden met in de laatste kolom de uitvlieg temperaturen. De actiefste temperatuur ligt tussen 18 en 25°C.
| Diameter gaten |
Soort |
Afmeting | Vliegt van → tot | °C |
| 3 à 4 mm |
Tronkenbij |
6 à 8 mm | mei → september | |
| 4 à 5.5 mm |
Rosse Metselbij |
8 à 13 | maart → juli. |
10 |
|
Blauwe Metselbij |
7 à 10 | april → augustus | ||
| 5,5 à 8 mm |
Gehoornde metselbij |
11 à 15 | maart → juli |
4 |
|
Behangersbij |
10 à 12 | mei → augustus | ||
|
Honingbij - koningin |
16 à 20 | |||
|
Werkster |
13 à 15 | Gans het jaar bij minimum |
10 |
|
|
Dar - mannetje |
14 à 17 | |||
|
Wormkruidbij |
8 à 9 | juli → september |
De honingbij heeft al gauw een temperatuur nodig van 10°C om uit te vliegen. Zij zoekt op alle planten stuifmeel en nectar en bevrucht zo de bezochte planten. Niet altijd! Honingbijen durven de bloemen vaak beroven van hun nectar zonder de meeldraden aan te raken en een zeer klein percentage bloemen bestuiven Wanneer ze moeilijk bij de nectar kan, durft ze wel in de zijkant van de bloem een gaatje te bijten en zo de nectar te oogsten zonder de bloem te bestuiven.
Bloeiende planten over het ganse jaar zijn voor haar van levensbelang. Deze planten zijn door het huidige landbouwbeleid verdwenen en vervangen door grote velden maïs. De voedingswaarde van deze maïs is voor de bijen zo laag dat ze meer energie steken in het verzamelen van de voeding dan dat de energie van de plant opbrengt. Door op deze planten te oogsten sterven ze van honger.
Bovendien nemen ze residu op van de insecticiden (neonicotinoïdes) die ze benevelen waardoor ze geen oriëntatie meer hebben en hun nest niet meer terug vinden. De afstand die een honingbij kan afleggen zonder verloren te vliegen is 5 Km.
De solitaire bijen soms ook wel wilde bijen genoemd beperken de planten waarop zij vliegen. Dit zijn geen honigbijen die wild geworden zijn. Sommige bijen gaan zelfs zover dat ze slechts op één soort plant vliegen. Omdat solitaire bijen vooral stuifmeel verzamelen en nectar alleen gebruiken voor eigen energievoorziening zijn het veel betere bestuivers dan de honingbij. Solitaire bijen halen 97 % op gebied van bestuiving. Eén solitaire bij doet het werk van 120 werksters van de honingbij.
De nectar die ze zelf nodig hebben om in leven te blijven halen ze meestal van een andere plant dan deze waarop ze stuifmeel oogsten. Zijn deze waardplanten niet in de onmiddellijke omgeving beschikbaar dan zal je ze niet op haar uitverkoren planten vliegen hoe groot ook dat aanbod mag zijn.
De uitvliegperiode is ook afhankelijk van het weer en de temperatuur per soort bij. In voorgaande tabel was te zien dat de Gehoornde Metselbij al vliegt bij 4°C en in de periode dat het steenfruit in bloei staat waarop zij gespecialiseerd is. Ook de Rosse Metselbij is in deze periode van de partij. Zij heeft wel een temperatuur nodig van 10°C en zij is gespecialiseerd in steenfruit (perzik), pitvruchten (kersen) en aardbei.
De wormbij is gelukkig nog niet te zien in maart, dat is normaal, ze kan nu niets komen doen. Haar waardplanten zoals het boerenwormkruid staan eerst in juli in bloei.
Zoals we een koekoek hebben bij de vogels, die zijn eieren in een andermans nest legt, hebben we ook koekoeksbijen bij deze insecten. Zij eten de eieren van de gastvrouw op of leggen hun eieren in het nest. Zoals bij de koekoek komen deze eieren vroeger uit en worden door de gastvrouw gevoed.
De vliegafstand is over kleinere afstand dan de honigbij. Deze is afhankelijk van de grootte van het insect en bedraagt 300 à 500 m. Met deze gegevens moeten de beroepstelers rekening houden bij het inplanten van het bijenhotel.
De meest voorkomende op ons hotel zijn De Rosse-, De Gehoornde-, en de Blauwe metselbij. De aanwezige soorten hangen af van de soorten bloeiende planten in de omgeving.
Resultaat van het tellen van de bezoekers op een boomgaard van 1 Ha met appel en peer uitgevoerd door een onderzoek ploeg in Nederland.
Bij het bestuiven van appel, peer, (en ook pruim en kers) zijn de toppers :vooral Grasbij, Meidoorn zandbij, Roodgatje en bij appel Goudpunt zandbij en bij peer Aard- en Veldhommel. Allemaal soorten die ondergronds wonen.
Volgens de tellers zouden er ook meer Rosse en Gehoornde Metselbijen voorkomen indien er nestgelegenheid was. Volgens dezelfde ploeg zouden er voor de bestuiving van 1 Ha met solitaire bijen een 500 tal vrouwtjes voorhanden moeten zijn. Vooral de groep van de Metselbijen komt hiervoor in aanmerking. Als de bestuiving met honingbijen zou gebeuren zouden er ongeveer 30.000 voorhanden moeten zijn. Ter info, een bijenkast bevat 60.000 à 80.000 bijen.
Op welke manier verzamelen ze stuifmeel voor transport:
Een voorbeeld : Bij de Slobkousbijen worden in de vlucht pollen en olie overgebracht op de borstels van de achterpoten. Deze soort heeft zich gespecialiseerd op wederik. Deze soort levert alleen pollen en olie die in de vochtige ondergrondse cellen worden opgeslagen samen met een weinig nectar. Voor eigen energie moeten ze andere planten in de buurt hebben die nectar leveren anders komen ze niet naar de wederik.
Hoe is het wederzijds gedrag van honingbijen en solitaire bijen? Er zijn op sommige plaatsen gedragsveranderingen vastgesteld op gebied van voedselconcurrentie. Of dit tot het uitsterven van soorten leidt is nog niet aangetoond. Hiervoor is een studie over meerdere jaren nodig. In afwachting is het advies om terughoudend te zijn met het plaatsen van bijenkasten in natuurgebieden.
Beide geslachten hebben facetogen; ocelli vormen een driehoek, 2 paar vleugels en 2-3 cubitaalcellen (in de vleugels). Vrouwtjes hebben een angel, een verzamelapparaat om stuifmeel te verzamelen. Ze hebben 12 antenneleden en het achterlijf bestaat uit 6 segmenten. Mannetjes hebben geen angel, geen verzamelapparaat voor stuifmeel ,zijn kleiner en slanker. Ze hebben 13 antenneleden en 7 achterlijfssegmenten.
Vijanden: chemie vooral de incecticiden (neonicotinoïdes van Bayer), wespbijen (smalband-, roodharige-), koekoeksbijen (kegelbijen, tubebijen), parasieten zoals waaiervleugelige, bonte specht en de mens die de diversiteit van planten verstoort.
Als het vrouwtje een geschikte nestholte gevonden heeft wordt de eventuele rommel opgeruimd en een wand dicht gemaakt. (Metselbijen hebben liever een nieuw nest). Het vrouwtje beslist of het een cel wordt voor een mannetje (onbevrucht eitje) of een vrouwtje dat meer ruimte krijgt (bevrucht eitje), meet de lengte af en bouwt een drempeltje. Deze ruimte wordt dan volledig of gedeeltelijk opgevuld met een hoeveelheid stuifmeel tot aan de drempel. In de meeste gevallen enkel met stuifmeel, soms met een weinig nectar. Als het ook nectar aanvoert dan kruipt het eerst vooruit in de holte, braakt de nectar uit, kruipt terug naar buiten om dan achteruit terug te kruipen en het stuifmeel met de poten uit de buikharen te kloppen. Is de ruimte voldoende gevuld dan kruipt ze achteruit in de holte en legt een eitje op de voedselvoorraad. Op de drempel wordt er dan met modder, speeksel en plantenmateriaal een wand gebouwd en zo is de eerste cel af. Daarna wordt alles herhaald tot de ruimte volgebouwd is met cellen. In de eerste cellen worden bevruchte eitjes afgezet (vrouwtjes) in de laatste cellen worden er onbevruchte eitjes gelegd (mannetjes), de aller laatste cel is leeg. Dit is om de predatoren de indruk te geven dat er daar niets te vinden is. Deze laatste cel wordt afgesloten met een stevige mengeling van speeksel met modder, plantenmateriaal of zand om het broed goed te beschermen.
In de cellen ontwikkelen de eitjes (+/- 10 d) zich tot larven die zich voeden met het stuifmeel. Zodra het stuifmeel op is (+/- 3 w) spinnen de meeste soorten een cocon. Daarin (vanaf 2 weken) gaan ze over van larve naar pop en vervolgens tot volwassen bij. Deze gedaante verwisseling duurt bij de meeste soorten een paar maanden. Sommige soorten overwinteren als pop, andere als volwassen bij. Het jaar daarop komen de bijen uit hun nest, op een tijdstip dat afhankelijk is van de soort.
Eerst komen de mannetjes naar buiten (2 weken vooraf). Deze wachten bij de nestplek tot de vrouwtjes naar buiten komen die dan meteen bevrucht worden. Een paar weken later sterven de mannetjes.
De vrouwtjes beginnen meteen aan hun werk. Ze moeten hun haasten want ze zijn maar 4 à 6 weken actief en dan sterven ze. Het zijn vooral hun vleugels die afslijten en hun verplaatsing onmogelijk maken. Hun jongen worden geboren als wezen. Sommige soorten hebben twee generaties per jaar.
Hoe weten de bijen in welke richting ze de cellen moeten verlaten? Ik weet het niet maar uit waarnemingen in glazenbuisjes merk ik dat de larve begint te eten vanaf de uitgang omdat daar het eitje gelegd is. Al etend kruipt ze in de andere richting. Als alles op is draait ze haar om in de richting van de uitgang (misschien om te zien of daar nog eten ligt). Alles is opgegeten en zo ligt ze in de goede richting om te verpoppen. Zou dat de juiste redenering zijn?
Het is over duidelijk dat het ganse jaar door een verscheidenheid van bloeiende planten moet ter beschikking zijn om de bijen in leven te houden opdat wij ook in leven zouden blijven.
Meer informatie over bijen is op volgende websites te vinden:
Auteur: Wim Van Deynze
Foto's : (c) Reporters.
Bij het afsluiten van onze werkgroep HEDERA in Hove hadden wij nog geld in kas. Daarvan hebben we onder ander voor iedere school in Hove een bijenhotel aangekocht in de uitvoering “didactisch” opbouw. Deze uitvoering is met glazen buisjes en geeft de mogelijkheid om in de privéwoning van de solitaireLees verder
Interview met Bart De Valck Niet in woorden, laat staan in daden. Dat typeert de Franstalige federale ‘loyaliteit’. In Brussel en De Zes blijven schendingen van de taalwet schering en inslag. Dag en nacht, door weer en wind legt TAK de vinger op de wonde. Bart De Valck maakte onsLees verder
Veel inwoners van de Vogeltjeswijk stelden zich vragen bij de ietwat geheimzinnige acties in de straten. Met groene en oranje spuitbussen werden her en der markeringen aangebracht. Een woordje uitleg is dus zeker op zijn plaats. Water-Link, de vroegere Antwerpse Waterwerken (AWW), plant de vernieuwing van het volledige waterleidingnet inLees verder
We kennen Marion van San als een gedegen onderzoekster die haar taken ernstig neemt en recht op haar doel afgaat, ongeacht wat anderen er ook mogen van denken. De bekende criminologe werd de voorbije weken herhaaldelijk om advies gevraagd in de strijd tegen de radicalisering van jonge moslims en hunLees verder
Deze week smulden de milieukabouters van Regina Pacis van lekkere groenten uit de mini-moestuin: Salade – radijsjes – peterselie !!! Het begon allemaal met wat planken en een beetje grond. We plantten en zaaiden… We verzorgen en vertroetelden onze piepkleine plantjes en zaailingetjes. Eerst kwam het zonnetje en dan de regen en toen …. ToenLees verder
Herinneringen André Denys: volks, liberaal, volksliberaal. Terecht besteden pers en politiek veel aandacht aan het plotse overlijden van de zieke André Denys. Gevierd gouverneur van Oost-Vlaanderen. Gerespecteerd parlementariër en geroemd debater. Over zijn sportieve prestaties als ‘coureur’ hebben we het hier niet. Daarover leest u elders meer. Terecht vallen persLees verder
Op de laatste zitting van de Hovese gemeenteraad was er een actie van een 12-tal leden van de Hovese jeugdraad. Ze kwamen tijdens het vragenhalfuurtje voor het publiek protesteren tegen een zinsnede in een interview dat burgemeester Koen Volckaerts (N-VA) gaf aan Gazet van Antwerpen op datum van de weekenduitgaveLees verder
Het minste dat je kan vaststellen is dat debatten over mediakritiek vaak meer verwarring stichten dan uitsluitsel geven over de al dan niet tanende kwaliteit van ‘dé journalistiek’. Vertegenwoordigers van ‘dé kwaliteitsmedia’ zijn er doorgaans rotsvast van overtuigd dat het prima loopt met de journalistieke kwaliteit in Vlaanderen. ‘Die is nogLees verder
Alle kinderen van 4 tot 9 jaar kunnen komen mee luisteren naar de bijzonder mooie sprookjesvertellingen die er geregeld “in leve lijve” worden verteld in het Sprookjeshuis aan de Kapelstraat 6, vlak naast de Sint-Laurentiuskerk. Vanaf dit seizoen vertelt men 1,5 uur in plaats van 1 uur. Tijdens het schooljaarLees verder
Op donderdag 16 mei worden de personeelsleden van de gemeente Hove door de Adviesraad voor Ontwikkelingssamenwerking (AROS) getrakteerd op een pakketje met (h)eerlijke lekkernijen. Met deze actie laat de gemeente Hove weten dat zij FairTrade ernstig neemt én dat zij ernaar streeft om het label ‘FairTradeGemeente’ te behalen. Het initiatiefLees verder