door Pieter Van Berkel in 't Pallieterke .
In een van de eerste scènes van ‘The Death of Stalin’, de zowel ijzingwekkende als hilarische politieke satire van Armando Iannucci, dwingt de communistische dictator zijn knechtjes Chroesjtsjov, Malenkov, Beria en Molotov om na een avondje stevig doorzakken een Amerikaanse cowboyfilm te kijken. “Tijd voor een cowboyfilm”, verklaart Stalin. “Wie zit er in mijn ‘posse’ ?” Zijn kornuiten lijken er niet veel zin in te hebben – blijkbaar hebben ze de film in kwestie al zo vaak gezien dat ze perfect elke gebeurtenis kunnen voorspellen, maar ze binden gedwee in, want tegen Stalin zeg je geen ‘neen’.
Grappig, maar zulke dingen gebeurden echt. De secretaris-generaal van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie zou zijn ondergeschikten soms diep in de nacht opbellen om westerns te kijken. Iosif Vissarionovitsj Dzjoegasjvili, beter bekend als Jozef Stalin, was niet zomaar een filmliefhebber : geen enkele andere wereldleider zou zich persoonlijk zo bemoeien met – en zo zijn stempel drukken op – de toen nog jonge kunstvorm.
Al snel na de Oktoberrevolutie zagen de bolsjewieken het enorme potentieel van het medium in. Film was al behoorlijk populair bij de bevolking van het voormalige Russische tsarenrijk en Vladimir Lenin zag het als hét middel om de mensen te onderwijzen in het communisme en hen de successen van de nieuwe ideologie te tonen. Bovenal moest de cinema dienen voor agitatie : politieke opruiing.
De bekendste figuur uit deze vroege periode, de jaren ’20, was ongetwijfeld Sergej Eisenstein. De filmregisseur was een pionier op het vlak van filmtheorie en montage, de aaneenschakeling van beelden die ervoor zorgt dat een scène meer is dan de som van zijn delen. Overal ter wereld staan regisseurs ook vandaag nog in het krijt bij Eisenstein.
Tegenwoordig wordt de filmmaker vooral herinnerd om zijn stille films, ‘revolutionaire epossen’ als ‘Staking’ (1925), ‘Pantserkruiser Potjomkin’ (1925) en ‘Oktober’ (1928). Potjomkin wordt nog altijd tot een van de beste – en zeker een van de invloedrijkste – films aller tijden gerekend. Welke filmliefhebber kent de beroemde ‘trappenscène’ niet, waarin een moeder tijdens de revolutie van 1905 in de Oekraïense havenstad Odessa wordt neergeschoten en de kinderwagen met haar baby van de trappen dondert ? Tal van bekende en minder bekende filmmakers zouden in de daaropvolgende eeuw hommages aan de scène in hun films verstoppen.
Te midden van de collectivisering, hongersnoden, repressie en zijn machtsconsolidatie van de late jaren ’20 en vroege jaren ’30 ontdekte Stalin pas echt het potentieel van het medium. Terwijl de economie gecentraliseerd werd onder de staat, gebeurde hetzelfde met film en andere kunsten. Innovaties, zoals geluid, deden hun intrede en werden snel omarmd.
Filmmakers zoals Eisenstein gingen op studiereis naar Hollywood. De Sovjets hadden in die jaren een bijzondere kijk op de States, een mix van bewondering en vijandschap. Hun aartsvijanden waren voor 1941 niet Amerika of Duitsland, maar het Verenigd Koninkrijk – de ‘duistere macht achter alle kapitalisten en fascisten’ – en ‘hun schoothond’ Polen. In navolging van Hollywood en de Cinecittà van Mussolini in Rome, wilden de Russen ook een ‘Hollywood aan de Zwarte Zee’ oprichten, maar het idee kwam nooit van de grond.
Met geluid en grotere staatscontrole deed een nieuw soort film zijn intrede. Weg met de ‘elitaire’ avant-gardistische montage van de jaren ’20, maar welkom aan toegankelijke producties voor de massa. ‘Socialistisch realisme’ zette de toon als officiële kunststroming. Gewone mensen moesten centraal staan in de verhalen en ook de slechteriken werden genuanceerder, zij het getoond door een marxistische lens, neergezet.
Een bekend voorbeeld is de oorlogsfilm ‘Tsjapajev’ (1934), over de gelijknamige rode bevelhebber in de Russische Burgeroorlog. Het is tevens de favoriete film van Vladimir Poetin. De appel valt niet ver van de boom, want Stalin zou de film niet minder dan 38 keer bekijken in zijn recent ingerichte persoonlijke bioscoop in het Kremlin.
In die bioscoop zou hij niet alleen met zijn vrienden, familie of ondergeschikten de ene na de andere film bekijken, hij kreeg er ook de eerste, ruwe versies van nieuwe films te zien, persoonlijk voorgesteld door de regisseurs. Stalin ging zich bovendien actief bemoeien, als geen andere wereldleider, met de inhoud van de films : “Deze scène en de muziek zijn erg goed (een adjectief dat hij zelden gebruikte in een andere context) !” of “Deze scène moet eruit !” of “De motieven van deze slechterik zijn niet echt overtuigend”.
Een ander genre dat in die jaren zijn intrede zou doen, was dat van de (muzikale) komedie. Niemand bleek in dit genre invloedrijker dan Grigori Aleksandrov, een leerling van Eisenstein die hem vergezelde op zijn studiereis naar Los Angeles. Zijn ‘Vrolijke Jongens’ (1934), met jazzmuzikant Leonid Oetjosov en Ljoebov Orlova – de vrouw van Aleksandrov en het Russische antwoord op Marlène Dietrich – in de hoofdrollen, bleek een monstersucces en de liedjes uit de films zouden klassiekers worden in de Sovjet-Unie. Hoewel heel wat elitaire zuurpruimen komedie en vertier niet stichtelijk vonden binnen hun marxistisch denkkader, sprak Stalin zijn persoonlijke steun uit voor het genre.
Aleksandrovs volgende muzikale komedie, ‘Circus’ (1936), bleek eveneens een succes en was een van de persoonlijke lievelingsfilms van Stalin. De film gaat over een blanke Amerikaanse circusartieste die met haar zwarte kind (de vader wordt gelyncht) wordt weggejaagd uit de Verenigde Staten. Ze treedt in dienst bij een de Duitse circusdirecteur die veel weg heeft van Hitler en de moeder en het kind uitbuit. Haar leven is een hel, tot ze optreedt in de Sovjet-Unie, waar er van racisme geen sprake is en zij met open armen ontvangen worden. Een kusscène tussen het zwarte kind en een Russisch meisje werd evenwel uit de film geknipt.
foto's (c) Wikimedia Commons.
door Pieter Van Berkel in ’t Pallieterke . Collage uit het propagandamagzine ‘SSSR na strojke’ uit januari 1938, de film die geprojecteerd wordt, is ‘Tsjapajev’ . In een van de eerste scènes van ‘The Death of Stalin’, de zowel ijzingwekkende als hilarische politieke satire van Armando Iannucci, dwingt de communistischeLees verder
door Guus van Betten in ’t Pallieterke . De grenzen van iemands taal zijn ook de grenzen van iemands wereld, wist Wittgenstein. Men hoeft echter geen geleerde te zijn om te snappen dat een gebrekkige kennis van het Nederlands een nefast effect heeft op de schoolresultaten. Toch zijn er ookLees verder
Van donderdag 27 tot en met zondag 30 juli vindt op het Molenveld Sfinks Mixed plaats, hét gratis festival voor wereldmuziek. Laat je meevoeren door optredens van artiesten van over de hele wereld. Geniet van kleurrijke parades, de speciale Kidz Village voor de kleintjes, de levendige wereldmarkt en zoveel meer. HetLees verder
Aan het begin en einde van de schooluren ontstaat er telkens een chaotische situatie op het pleintje in de Onderwijsstraat. Nu is dat een grote vlakte in asfalt waar geparkeerd, gekeerd en gestationeerd wordt, terwijl voetgangers en fietsers de school trachten te bereiken. Op vraag van het oudercomité en deLees verder
door Marc Van den Broeck – www.urania.be . Tijdens de zomervakantie organiseert Volkssterrenwacht Urania op donderdagavond van 21.00 tot 23.00 uur een gratis kijkmoment met sterrenkijker op het dakterras van het MAS (Museum aan de Stroom) in Antwerpen. Deze kijkavond gaat enkel door bij opklaringen en/of helder weer. Op de Uraniawebsite kan jeLees verder
door PAL NWS Op een twintigtal (katholieke) scholen in Vlaanderen moeten leerlingen vandaag nog een schooluniform dragen. In het Gemeenschapsonderwijs (GO!) daarentegen is het verdwenen omwille van de kostprijs. Bent u voorstander van een uniformplicht op school ? De discussie over het schooluniform laaide begin dit jaar weer op nadat deLees verder
Onze lokale politie HEKLA heeft daarnet een Facebookbericht gepost met daarop beelden van vermoedelijke inbrekers.We proberen zoveel mogelijk mensen te bereiken, met het oog op het herkennen van deze personen. Dit is de link naar ons bericht : https://www.facebook.com/politiehekla/posts/pfbid0LBiQEyeXxYUmSyr3f5qSWJZz8AyvqBh2J6HMFbxb567A6tmo7cB9KzBcARQxTNvZl?notif_id=1690270634485228¬if_t=feedback_reaction_generic&ref=notif. Met vriendelijke groeten, Team communicatie Directie beleid, communicatie en rekrutering (BCR)Lees verder
VIER DAGEN GRATIS GENIETEN IN BOECHOUT ! van 27 tot en met 30 juli 2023. Ontdek het toonaangevende en gratis toegankelijke Sfinks Mixed muziekfestival ! In juli verandert Boechout in een bruisende smeltkroes van diverse culturen en betoverende muziek. Laat je vier dagen lang meevoeren door adembenemende optredens van artiestenLees verder
Hoe onze politici de kluit jarenlang belazerden door Filip Michiels – www.doorbraak.be . Vier miljard euro staatssteun : dat fenomenaal hoge bedrag haalde Bpost op tien jaar tijd binnen, grotendeels via subsidies voor de bedeling van kranten en tijdschriften. In een bij momenten verbijsterend boek onthullen journalisten Wouter Verschelden enLees verder
door Anton Schelfaut in ’t Pallieterke . De voorbije weken werd in de media druk gespeculeerd over een mogelijke terugkeer van Lijst Dedecker (LDD), maar die comeback zou volgens Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken een vergissing zijn. “Als Jean-Marie het écht goed voorheeft met de Vlaming en hem een anderLees verder