door Pieter Van Berkel in 't Pallieterke .
Bestaat God ? Gelovigen antwoorden bevestigend op die vraag door zich onder meer op hun geloof (what’s in a name ?) te beroepen, of op een persoonlijke ervaring of openbaring. Of ze kunnen naar de autoriteit van een heilig boek of een geestelijke wijzen. Doorheen de eeuwen hebben tal van slimme koppen (de slimsten van hun tijd) echter ook een beroep gedaan op wetenschap, filosofie en logica om het bestaan van een hogere macht te bewijzen. Heel wat van die pogingen zijn doorslaggevend geweest in de geschiedenis van de wetenschap… en sommige blijken zelfs vandaag moeilijk te ontkrachten.
Reeds in de oudheid, nog voor de grote monotheïstische abrahamistische religies Europa en het Midden-Oosten zouden domineren, zagen Griekse filosofen een complex en rationeel universum om zich heen. Een universum waarin alles zijn plaats en functie had, als een grote klok met allerlei radertjes. Zo’n universum moest wel een doel en een oorsprong hebben. Dat is althans hoe veel Griekse wijsgeren erover dachten.
Een concept dat eeuwen later enorm invloedrijk zou blijken, is dat van de ‘onbewogen beweger’, zoals voorgesteld door Aristoteles. Aangezien het universum en de dingen daarin aan beweging en verandering onderhevig waren, moest er een ‘oorzaak’ zijn die dat zelf niet was : de onbewogen beweger of onveranderde veranderaar.
Het woord ‘oorzaak’ kan voor verwarring zorgen. Een ietwat onjuiste opvatting over wat er in deze context precies mee bedoeld wordt, zorgt ervoor dat sommige godsbewijzen voor heel wat leken net onlogisch, simplistisch, onnozel of makkelijk te ontkrachten lijken.
Misschien denk je bij het woord ‘oorzaak’ aan jouw arm die een bal aan het rollen brengt of een brandende sigaret die in een plas benzine valt en een tankstation doet ontploffen – dingen die je opeenvolgend op een tijdsas kan plaatsen : dingen waarvan de oorzaak eerder en het gevolg later gebeuren.
Dat is niet de invulling die Aristoteles en de latere filosofen die bij hem in het krijt stonden eraan gaven. Deze ‘oorzaak’ is niet per definitie tijdsgebonden. In de aristotelische filosofie is de ‘oorzaak’ meer iets als een ‘verklaring’ of een ‘verantwoordelijkheid’ of ‘reden’; datgene dat ervoor zorgt dat iets (iets) is.
In de christelijke wereld vond er in de middeleeuwse universiteiten en kloosterordes een hernieuwde erkenning plaats voor de werken van Aristoteles. De aanhangers van deze filosofische school of onderwijsmethode, de scholastiek, probeerden de aristotelische filosofie te verzoenen met de christelijke theologie. Deze middeleeuwse scholastiek, meer nog dan de Griekse filosofen die toen ‘herontdekt’ werden of de latere Verlichting, vormde het fundament van de moderne wetenschap.
De figuur die als geen ander de scholastieke traditie belichaamt, is de 13de-eeuwse Italiaanse filosoof Thomas van Aquino. Uit zijn Summa Theologiae kennen we de ‘Quinque viae’ (vijf wegen), een van de bekendste en invloedrijkste godsbewijzen. Al wilde Thomas het zelf geen ‘bewijzen’ noemen, hij zag die eerder als argumenten voor het bestaan van God.
Vooral de eerste drie ‘wegen’ kregen doorheen de eeuwen veel aandacht. Schatplichtig aan Aristoteles, stelt Thomas dat er een oorzaak moet zijn van alle verandering, een eerste beweger (God). Er zou eveneens een eerste oorzaak van alle oorzaken (in de aristotelische zin) moeten zijn (God). Aangezien iets niet uit niets kan ontstaan, moet er bovendien iets zijn dat altijd was (God). Samengevat zou je de eerste drie wegen kunnen interpreteren als een opvatting van God als diegene die realiteit, het universum en de wetten daarin in stand houdt. Niet per se als iemand die de bal aan het rollen brengt (dat misschien ook), maar vooral als iemand die de bal doet draaien op zijn vingertop.
Aan Thomas ging Anselmus van Canterbury vooraf, de grondlegger van de scholastiek. Hij vatte God op als datgene “groter dan hetwelk niets gedacht kan worden”, “aliquid quo nihil maius cogitari possit”, het allerhoogste en volmaaktste wezen dat denkbaar is. Aangezien iets wat niet bestaat niet volmaakt is, moet God wel bestaan, zo redeneert Anselmus, schatplichtiger aan Plato dan aan Aristoteles, in de 11de eeuw.
Verschillende grote filosofen en wetenschappers, zoals René Descartes en Baruch de Spinoza, volgden in de voetsporen van Anselmus en voerden gelijkaardige bewijzen aan. Voor heel wat 21ste-eeuwse lezers lijkt zoiets op het eerste gezicht makkelijk te doorprikken. Het is niet omdat je je iets kan voorstellen, dat dit daarom echt bestaat, toch? Dat is ook hoe de Duitse verlichtingsfilosoof Immanuel Kant er ongeveer over dacht.
Toch blijft het bijzonder moeilijk om een speld tussen het godsbewijs van Anselmus te krijgen. De Amerikaanse Oostenrijker Kurt Gödel was een van de belangrijkste wiskundigen van de 20ste eeuw. Met zijn onvolledigheidsstellingen leek hij te bewijzen dat we nooit in staat zullen zijn te bewijzen dat wiskunde consistent is. Gödel ging daarnaast met behulp van de modale logica aan de slag met de versie van het godsbewijs van Anselmus, die door de Duitse wiskundige Gottfried Wilhelm von Leibniz werd ontwikkeld en… het leek sluitend te zijn. Wordt ongetwijfeld vervolgd.
foto's (c) Gazet van Hove.
door Pieter Van Berkel in ’t Pallieterke . Bestaat God ? Gelovigen antwoorden bevestigend op die vraag door zich onder meer op hun geloof (what’s in a name ?) te beroepen, of op een persoonlijke ervaring of openbaring. Of ze kunnen naar de autoriteit van een heilig boek of eenLees verder
door Jurgen Ceder in ’t Pallieterke . Vriendschappelijk gesproken zou ik het hem afraden. Jean-Marie Dedecker kan nu met opgeheven hoofd de politiek verlaten. 25 jaar lang is hij als vrijbuiter door de politiek getrokken en heeft daar zijn sporen nagelaten. Zijn reputatie als man die graag zijn ongezouten meningLees verder
door Wannes Neukermans in ’t Pallieterke . Nooit eerder kwam de regering-De Croo dichter bij een val dan door de Iraanse visakwestie en de gevangenenruil rond Olivier Vandecasteele. Het zorgde ervoor dat Darya Safai (48) haar rol als oppositielid (N-VA) moest spelen op een thema dat haar als Iraanse naLees verder
Het Vlaams Parlement keurde vandaag een nieuw voorstel van decreet goed met bijkomende initiatieven om het lerarentekort aan te pakken. “De maatregelen moeten het huidige lerarenkorps waarderen en de aantrekkelijkheid van het beroep verhogen. Daarnaast zetten we in op flexibele maatregelen die de drempel naar het beroep verlagen. Ook gevenLees verder
De krant Het Laatste Nieuws onthulde dat bpost de huidige, nog steeds lopende, krantenconcessie uit 2016, binnenhaalde met voorkennis. Maar de interne bpost-audit maakt daar geen melding over. “Dit is een kapitale fout die ofwel manifeste onkunde etaleert ofwel kwade wil. De audit moet opnieuw worden uitgevoerd, ditmaal door eenLees verder
door Guus van Betten in ’t Pallieterke Genderfluïde personen kunnen opgelucht ademhalen. Minister van Justitie Van Quickenborne heeft namelijk een wetswijziging doorgevoerd waardoor de als onrechtvaardig bevonden transgenderwet aangepast wordt. Toch roept de wetswijziging ook heel wat vragen op. Transgenders kunnen sinds 2018 zonder medische attesten of ingrepen hun geslachtsregistratieLees verder
Het Vlaams Parlement stemt vandaag een decreet waarbij de HBO5-opleiding verpleegkunde wordt omgevormd naar de opleiding ‘basisverpleegkundige’. Die omvorming is nodig na een federale wetswijziging, waarbij het beroep van verpleegkundige door een advies van de Europese Unie wordt opgedeeld tussen ‘basisverpleegkundige’ enerzijds en ‘verpleegkundige verantwoordelijk voor de algemene zorg’ anderzijds.Lees verder
door Wannes Neukermans in ’t Pallieterke . Perslekken vanuit parketten zorgen er vaak voor dat mensen, hoewel ze nog niet veroordeeld zijn, al stevig geschaad worden in sterk gemediatiseerde zaken. Advocaat Joris Van Cauter legt in een interview (p. 10-11 ’t Pallieterke) uit hoe dat de zaak-Reuzegom geschaad heeft enLees verder
zaterdag 22 juli 2023 – 14.00u. – 16.30u. ingang Fort 7 , Legerstraat 40 in 2610 Wilrijk . In de zomer bezoeken we binnenruimtes van het fort die in de wintermaanden gereserveerd zijn voor vleermuizen. Indrukwekkend zijn de drie caponnières : bomvrije gebouwen met naast elkaar gelegen kanonkelders. Die namenLees verder
door Redactie Politiek ’t Pallieterke . De verkiezingen naderen en plots leggen Open Vld en cd&v een vertrouwde plaat op. De zelfverklaarde liberalen kijken economisch naar rechts, de christendemocraten ontdekken een Vlaamse reflex. Een klassieke campagnetruc, maar de kiezer trapt er niet meer in. Het heeft geen 24 uur geduurd.Lees verder