www.doorbraak.be - door Emmanuel Waegemans .
Uwe Wittstock, Februari 1933 De winter van de literatuur, Uitgeverij Cossee, 272 blz., ISBN9789464520484, € 29.99 .
Koop dit boek op doorbraakboeken.be
Februari 1933 van Uwe Wittstock is een bestseller in Duitsland. Het boek behandelt één maand in de geschiedenis van Duitsland : februari 1933, een dramatische maand. In de loop van vier weken en twee dagen veranderde een rechtsstaat in ‘een heerschappij van geweld zonder scrupules’, een maand waarin nog nooit zo veel schrijvers en kunstenaars in zo korte tijd hun land verlieten. De verandering die in Duitsland plaatsgreep met het aan de macht komen van Hitler, was zo ingrijpend dat vele carrières van intellectuelen tot een einde kwamen en dat velen spoorloos verdwenen of voorgoed uitgeschreven waren.
Sommigen hebben geluk en kunnen net voor de verkondiging van de ‘noodwetten tot bescherming van volk en staat’ het land verlaten. Die noodwetten stelden iedereen buiten de wet die lid is van de SPD of KPD, iedereen die linkse sympathieën heeft, iedereen die niet achter Hitler zijn bewind staat. Georg Grosz is zo een door de nazi’s gehate figuur – schilder, tekenaar, karikaturist – die alles wat voor de nazi’s heilig is, belachelijk maakt. Had hij in maart nog in Duitsland vertoefd, was hij zonder enige twijfel een vogel voor de kat geweest, maar op 12 januari vertrekt hij met zijn vrouw naar Amerika om er te gaan doceren. Puur toeval heeft hem gered.
De meeste door de nazi’s als ‘Kulturbolschewisten’ uitgescholden contra’s vertrekken, al dan niet met vooruitzichten op een leven in een vreemd land
Carl von Ossietzky, vijand nummer één van de nazi’s, gelooft in zijn missie en weigert te vertrekken. In april 1933 komt hij in een concentratiekamp terecht, waar hij er fysiek onderdoor gaat. Hij krijgt in 1936 de Nobelprijs voor de vrede, maar begeeft het in 1938 aan de martelingen. De meeste door de nazi’s als ‘Kulturbolschewisten’ uitgescholden contra’s vertrekken, al dan niet met vooruitzichten op een leven in een vreemd land. Sommigen blijven, soms omdat ze geen geld hebben om in elders een nieuw bestaan uit te bouwen, soms uit overtuiging, omdat ze tot de laatste snik willen blijven vechten tegen de bruinhemden. Weinigen zullen het heelhuids overleven. De meesten vluchten naar Zwitserland en Oostenrijk, waar ze hopen met hun Duits nog toneel en cabaret te kunnen brengen of hun boeken te kunnen blijven uitgeven, maar ook Frankrijk is een geliefd land voor bannelingen. In Nederland publiceert Querido werk van Duitse exil-auteurs.
De grote taboenaam in Hitlers Duitsland is natuurlijk die van de Manns : Thomas (de vader), Heinrich (de broer), Klaus en Erika (zoon en dochter), alle vier tegenstanders van de nieuwe kanselier en alle vier gedwongen emigranten. Thomas Mann heeft het geluk in het buitenland te zitten, dit belet hem terug te keren naar Duitsland, waar de nationaalsocialisten een Bartholomeusnacht plannen : de nazi’s hebben zwarte lijsten aangelegd van allen die gearresteerd en of vermoord moeten worden. Alfred Döblin, de gehate auteur van de bestseller Berlin Alexanderplatz, vertrekt in 1933 naar Parijs. Onder de schrijvers zitten ook veel realisten die goed beseffen dat hoogontwikkelde, beschaafde mensen een doorn in het oog zijn van het nazigepeupel en die liever in ballingschap gaan dan martelaar te worden. Zo iemand is Bertolt Brecht.
De vreugde van Goebbels kan niet op : de brand in de Rijksdag verkopen ze als een landelijk voorbereide staatsgreep tegen de nazi’s
Het hoogtepunt in Hitlers afrekening met zijn tegenstanders is de brand in de Rijksdag op maandag 27 januari 1933. Voor tijdgenoten is het duidelijk dat de brand het werk is van de nazi’s, het voorwendsel om af te rekenen met de gevreesde tegenkracht KPD, maar officieel is hij aangestoken door een geschifte Nederlander – Marinus van der Lubbe die ook nog toegegeven zou hebben dat hij communist was. De vreugde van Goebbels kan niet op : de brand in de Rijksdag verkopen ze als een landelijk voorbereide staatsgreep tegen de nazi’s. Ze reageren furieus : ‘Nu is er geen erbarmen meer. Wie ons in de weg loopt, wordt neergemaaid… Ook tegenover sociaaldemocraten geen pardon meer.’ Nu is de rechtsstaat definitief afgeschaft.
Door de noodwetten kunnen socialisten en communisten en andere criticasters nu geen reclame meer maken voor de verkiezingen van 5 maart. De uitslag is nipt : de nazi’s halen samen met de Deutschnationale 52%, de SPD 18% en de KPD 12% (samen 31%). Dat is geen gering succes voor de tegenstanders, maar de nazi’s halen de meerderheid. Later pas is veel gediscussieerd over de medeverantwoordelijkheid van Stalin in de overwinning van Hitler : hij verbood via de Komintern het samengaan, de coalitie van communisten (KPD) en socialisten (SPD), die elkaar domweg op bevel van Moskou bleven bestrijden in plaats van samen in een sterk eenheidsfront op te treden tegen Hitler.
Beschamend is dat de studenten door de NSDAP niet aangezet worden tot die boekverbranding, maar op eigen initiatief handelen
De 7de maart 1933 vindt de eerste boekverbranding plaats in Dresden. Boeken worden uit de rekken gesleurd, op straat gegooid en in brand gestoken. Op 10 mei organiseert de Deutsche Studentenschaft de grote boekverbranding in Berlijn en in 21 andere Duitse universiteitssteden. Beschamend is dat de studenten door de NSDAP niet aangezet worden tot die boekverbranding, maar op eigen initiatief handelen.
Joseph Goebbels wordt rijksminister voor Volksaufklärung en Propaganda en richt de Reichskulturkammer in. Iedereen in Duitsland die wil schrijven, publiceren, schilderen, films maken, enzovoort, moet lid van de kamer worden. Daarmee heeft Goebbels een systeem van totale politieke censuur in het leven geroepen. Voor velen beginnen de ‘eenzame jaren van binnenlandse emigratie’.
Het boek van Wittstock leest als een detective, spannend, je valt van de ene verbazing, van de ene gruwel in de andere. De auteur reconstrueert dag voor dag wat gebeurd is in die maand die de geschiedenis van Duitsland en (helaas ook) de wereld grondig veranderd heeft. Het boek toont aan dat veel intellectuelen zich niet hebben laten ringeloren, verzet gepleegd of het land verlaten hebben, niet gebogen zijn voor de verleidingen van het nieuwe regime, dat velen niet gezwicht zijn voor het populisme van de nieuwe machthebbers.
De voorspelling van Heinrich Heine zal weldra uitkomen : ‘Waar men boeken verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen’
De voorspelling van Heinrich Heine zal weldra uitkomen : ‘Waar men boeken verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen’. Het boek van Wittstock is een nuttig, maar pijnlijk boek dat je niet kunt laten liggen als je belangstelling hebt voor Duitsland en moderne geschiedenis.
Schrikbarend zijn ook de parallellen met wat de laatste tijd in Rusland gebeurt. Honderdduizenden goedopgeleide mensen hebben het land verlaten : schrijvers, cineasten, radio- en tv-makers, theatermakers, docenten… Hopelijk niet voor altijd.
Februari 1933 is tot 20 februari ons boek van de week : tijdelijk tegen een voordeelprijs in onze webwinkel.
Prof. Emmanuel Waegemans in emeritus hoogleraar aan de KU Leuven. Hij bestudeert o.a. de Russische emigratie, de Russisch-Nederlands-Belgische betrekkingen en de Russische literatuur.
Foto's (c) Gazet van Hove & Wikipedia.
www.doorbraak.be – door Emmanuel Waegemans . Uwe Wittstock, Februari 1933 De winter van de literatuur, Uitgeverij Cossee, 272 blz., ISBN9789464520484, € 29.99 . Koop dit boek op doorbraakboeken.be Februari 1933 van Uwe Wittstock is een bestseller in Duitsland. Het boek behandelt één maand in de geschiedenis van Duitsland : februariLees verder
Raadslid Diederik Vandendriessche (HB) vroeg op de laatste gemeenteraad welk budget er ter beschikking staat om de verschillende doelstellingen van de organisatie-audit te realiseren ? “Ik ben tevreden dat het tot stand is gekomen. Dit geeft een stand van zaken van de gemeente. Er wordt een remediering voorgesteld. Het M-teamLees verder
François van Gehuchten schreef een boeiend boek over de Boerenkrijg. Een Vlaamse verzetstragedie onder een Franse bezetting die tienduizenden levens kostte INTERVIEW – door Luc Pauwels – www.doorbraak.be . Gisteravond ging Het verhaal van Vlaanderen over de Boerenkrijg. Het perfect gedocumenteerde en rijk geïllustreerde boek De Boerenkrijg in de Nederlanden. Liever de kogel of de guillotine vanLees verder
Ons land kreunt onder een nieuwe asielcrisis. We zijn het putje van het Europese bad. De situatie in de Paleizenstraat, waar honderden asielzoekers en illegalen op elkaar zitten gepakt, wordt met de dag schrijnender. “We moeten het probleem bij de bron aanpakken. Europa moet een hek bouwen, de asielprocedure buitenLees verder
zondag 19 februari 2023 – van 14.00u. tot 16.30u. ingang Fort 7, Legerstraat 40 in 2610 Wilrijk Fort 7 is het meest volledig bewaarde van de nog resterende forten van de 19de-eeuwse verdedigingsgordel van Antwerpen, en is zowel beschermd bouwkundig erfgoed als een natuurreservaat van meer dan 30 hectare in beheer van Natuurpunt. HetLees verder
door Marc Van den Broeck – www.urania.be . Tijdens de krokusvakantie organiseert Volkssterrenwacht Urania op donderdagavond 23 februari van 19.00u. tot 21.00u. een gratis kijkmoment met sterrenkijker op het dakterras van het MAS of het “Museum aan de Stroom” in Antwerpen. De kijkavond gaat enkel door bij opklaringen en/of helder weer. AlsLees verder
Gemeente Hove Zitting van dinsdag 31 januari 2023 – 20.00u. In zaal “Da Capo”, Lintsesteenweg 1A in 2540 Hove. Raadslid Dave Vandenberghe (pH7) was verontschuldigd. De gemeenteraad keurde de notulen van de vorige zitting éénparig goed. De gemeenteraad neemt kennis van het aanbrengen van de kantmelding bij het ingetrokken besluitLees verder
door Julien Borremans in ’t Pallieterke . België vormt niet alleen budgettair een tikkende tijdbom, ook de ontsporing van de loonkloof met de ons omringende landen hangt als een zwaard van Damocles boven de schatkist. Maar de grootste bedreiging vormt ongetwijfeld de immense economische kloof tussen Vlaanderen en Wallonië, dieLees verder
De VSV lanceert met ‘Focus op de weg’ een nieuwe campagne tegen afleiding achter het stuur. En daar vragen wij in onze politiezone HEKLA ook opnieuw aandacht voor. Dat kan heel eenvoudig met het nieuwe geheugensteuntje “1, 2, 3, FOCUS!”. Want een veilige rit begint met een goede voorbereiding. DoorloopLees verder
zaterdag 18 februari 2023 – 18.30u. tot 22.00u., Franciscuszaal, Groenstraat 46 in Mortsel Gezellig samenzijn waar je kennis kan maken met het reilen en zeilen van de afdeling Iedereen die begaan is met Natuurpunt wordt verwacht, jong of oud, nieuw lid of oude rot. Jij komt toch ook naar onsLees verder