Een ouverture
ACTA SANCTORUM - door Johan Sanctorum - www.doorbraak.be .
Ook tijden de ‘bevrijding’ van Europa in 1945 trokken bezopen Russische horden door Oost-Pruisen en lieten daar een bloedspoor achter van moorden onder de burgerbevolking, plunderingen, verkrachtingen, massa-executies, kortom alles wat men vandaag als ‘oorlogsmisdaden’ kwalificeert. Ze werden daartoe aangemoedigd door hun oversten, die dezelfde instructies van hogerhand kregen. Heel die hiërarchische ketting creëert wat filosofe Hannah Arendt (1906-1975) ‘de banaliteit van het kwaad’ noemde. De soldaten die huizen plunderen en burgers die ze op de weg tegenkomen, gewoon neerschieten, zijn brave huisvaders die thuis een traan wegpinken bij de kerstboom, een streepje romantische muziek of een TV-soap.
De leugenmachine, met behulp van gezagsgetrouwe media, maakt van de bevolking zombies. Het kan dus echt : 140 miljoen Russen in het gareel laten lopen
Die militairen doen hun plicht. Ze hebben ook niet gevraagd om die oorlog die in het vaderland niet eens een oorlog mag genoemd worden. Ze willen vooral niet in zo’n zak thuis komen. Heel gewone mensen dus. De militaire logica vraagt gehoorzaamheid en op insubordinatie staat de kogel. De propaganda doet haar werk, de ontmenselijking van de vijand is een absolute must in de oorlogsvoering. De leugenmachine, met behulp van gezagsgetrouwe media, maakt van de bevolking zombies. Het kan dus echt : 140 miljoen Russen in het gareel laten lopen. Tolstoi of niet.
Hoe dichter we in de machtscenakels terecht komen, hoe groter de verantwoordelijkheid, zou je zeggen. Dat klopt, maar hier hebben we te maken met een tunnelvisie en het motto dat verliezen geen optie is. Dus neemt de ideologie het helemaal over van de rede, en is zelfs elke nederlaag een aansporing om nog meer kanonnenvlees en middelen in te zetten, nog minder waarde aan een mensenleven te hechten. De oorlogspsychologie wil dat de realiteit van het front steeds minder doordringt bij diegenen die aan de knoppen zitten, de strategen en hoge piefen.
Helemaal bovenaan staat een dictator, gevangen in zijn eigen logica, die muren van het grote gelijk rond zich heeft opgetrokken waardoor niemand hem zelfs maar durft tegen te spreken. De grootste zielenpoot in het verhaal heet Vladimir Poetin. Ooit, ooit, wordt dit nog wel het onderwerp van een komische film of een soap, maar in afwachting sterven er jonge mannen in de fleur van hun bestaan, vrouwen, ouderen en kinderen, worden er complete steden tot puin gereduceerd.
We hebben dus met een zelfrollende machine te maken, een oorlogsmachine, waarin mensen verbeesten en Tolstoi even moet wachten tot na de vijandelijkheden. Overdrijf ook de eruditie van de gemiddelde Rus niet : cultureel erfgoed wil niet zeggen dat iedereen deze cultuur tot zich neemt. Erger nog : al deze schrijvers en componisten uit het verleden kunnen heel gemakkelijk ingezet worden in een nationalistische parade en uiteindelijk zelfs in de oorlogspropaganda.
Dat brengt ons naadloos bij het tweede aspect van de vraag aan het begin van deze column. Nadat de Russische luchtmacht in 2015 een aantal Syrische steden waaronder Aleppo met de grond had gelijk gemaakt, inclusief scholen en ziekenhuizen, liet Vladimir Poetin een concert uitvoeren op de heroverde ruïnes van Palmyra. Dirigent was de trouwste Poetin-lakei, Valery Gergiev, die vandaag in Europa nergens meer welkom is.
Vladimir Poetin portretteert zichzelf als de redder van de Christelijke beschaving – hierin nog steeds gesteund door een aantal malloten in onze contreien
Men moet zich realiseren met welk cynisme zo’n cultureel evenement, genaamd ‘Gebed voor Palmyra’ wordt opgezet, in een land, door een jarenlange burgeroorlog uiteen gereten. Maar Vladimir Poetin portretteert zichzelf als de redder van de Christelijke beschaving – hierin nog steeds gesteund door een aantal malloten in onze contreien – en gebruikt cultuur als een soort scherm dat hem volledig dekt en carte blanche geeft, om het even hoeveel vrouwen en kinderen er vallen. Met de orthodoxe kerk als dubbelzinnige bondgenoot.
Dat is niet meer de banaliteit van het kwaad, maar de subtiliteit ervan. Op het programma stond muziek van J.S. Bach (jawel, dezelfde), Sergei Prokofiev, en een Poetin-beschermeling van het eerste uur, componist Rodion Shchedrin. Op Bach heb ik zelfs geen commentaar. Maar Sergei Prokofiev behoort tot de generatie van Russische componisten die op eieren moesten lopen om Stalin niet te bruuskeren en in Siberië te eindigen. Aanvankelijk heel gematigd en voorzichtig, viel hij toch ten prooi aan de tweede grote zuivering, met als gevolg een beroepsverbod en quasi-hongerdood.
De Russische kunstenaars hebben een grote traditie in de omgang met dictators. Ook voor collega’s van Prokofiev, zoals Dimitri Sjostakovitsj, was het dansen op een slappe koord. Laatstgenoemde kreeg het van de censuur zwaar te verduren, zeker bij de creatie van zijn opera ‘Lady Macbeth uit het district Mtsensk’ die zich deels in een soort goelag afspeelt. Stalin was not amused.
De Sovjetcensuur was gewoon een voortzetting van de censuur in de tsarentijd, waarin bijvoorbeeld componist Nikolaj Rimski-Korsakov allerlei toeren moest uithalen en af en toe wel de grenzen opzocht. Zo mocht zijn satirische opera ‘De Gouden Haan’ (1908), waarin de tsaar himself te kakken werd gezet, niet opgevoerd worden, ook al liet hij in een epiloog een astroloog aan het publiek meedelen dat ‘elke overeenkomst met de realiteit toevallig is’.
Zijn orkestouverture ‘Een groot Russisch Paasfeest’ (1888) was, zoals hij nadien in zijn autobiografie bevestigde, een ode aan het heidens lenteritueel (dat later door Stravinski in diens Sacre zou hernomen worden), maar hij lardeerde het met thema’s uit de orthodoxe Paasliturgie, om het voor de tsaar en zijn gevolg verteerbaar te maken. Censuur leidt tot een apart soort creativiteit.
Heel deze geschiedenis van spanning tussen kunst en politieke macht verhindert een bloeddorstige tiran als Vladimir Poetin dus niet om zich als minnaar van de schone kunsten te doen gelden en deze artiesten allemaal te recupereren tot iconen van de nationale trots. Pas in de jaren ’70 van vorige eeuw worden de maskers afgegooid en ontstaat zoiets als een dissidente kunstenaar/intellectueel die uitdrukkelijk de dictatuur op de korrel neemt. Schrijver Aleksandr Solzjenitsyn werd voor zijn fameuze Goelag Archipel gearresteerd, maar verkreeg de genade om zijn biezen te mogen pakken naar het westen.
Af en toe vangen we eens een geluid op van eenzame dwarsliggers – opmerkelijk : dikwijls vrouwen
Deze genade is de tegenstanders van Poetin niet meer gegund. Men ‘verdwijnt’ gewoon, of wordt naar een werkkamp in Siberië gestuurd. Het leger dat vandaag Oekraïne terroriseert, is het instrument van een repressie die deze van Stalin evenaart. Af en toe vangen we eens een geluid op van eenzame dwarsliggers – opmerkelijk : dikwijls vrouwen. Een journaliste die tijdens een nieuwsuitzending opeens door het beeld loopt met een bord ‘Stop de oorlog, geloof de propaganda niet !’, of een kunstenares die in de supermarkt de prijskaartjes vervangt door anti-oorlogsboodschappen. Kamikaze-oefeningen zijn het, chapeau. Wij als gemakkelijke critici van ons regime en onze media worden er stil van.
Ondertussen gaat de oorlog door en overspoelt het leed dagelijks het TV-scherm. De Paasklokken zijn bommenwerpers geworden, de eieren – symbool van vruchtbaarheid, nieuw leven, creativiteit, geluk – vacuümbommen, vooral bedoeld om te doden. Vergevingsgezind als ik ben wens ik Vladimir Poetin een écht Paasei toe, een Ferrero-ei made in Belgium dat hem zoveel buikloop bezorgt dat heel het Kremlin door een fatale stank overwalmd wordt. Van een ouverture gesproken, waarin een klein land groot kan zijn. Op naar de feesttafel.
Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.
Foto's (c) Gazet van Hove.
Een ouverture ACTA SANCTORUM – door Johan Sanctorum – www.doorbraak.be . Ook tijden de ‘bevrijding’ van Europa in 1945 trokken bezopen Russische horden door Oost-Pruisen en lieten daar een bloedspoor achter van moorden onder de burgerbevolking, plunderingen, verkrachtingen, massa-executies, kortom alles wat men vandaag als ‘oorlogsmisdaden’ kwalificeert. Ze werden daartoe aangemoedigd doorLees verder
In de schaduw van den Steenen Molen en (hopelijk) onder een mooie avondzon vinden in mei en juni opnieuw voorstellingen plaats in het openluchttheater op het Wiebelplein. De ticketverkoop start op maandag 21 maart om 18.00 uur. Bestellen kan via www.boechout.be/vooruit of op de vrijetijdsdienst. Er staat heel wat moois op hetLees verder
Op 24 februari viel Rusland Oekraïne aan. Ook in ons dorp was de ontzetting groot. Daags na de inval werden onze diensten bestookt met e-mails en telefoontjes van dorpsbewoners. “Wat kan ik doen om te helpen ?”, luidde de strekking van vele vragen. In een mum van tijd verscheen erLees verder
door Karl Van Camp in ’t Pallieterke . Terwijl de economische problemen zich opstapelen en de gewone man in de straat nog nauwelijks zijn rekeningen betaald krijgt, is Vooruit bevallen van een superidee. De socialisten zijn immers vooruitdenkende mensen die begaan zijn met de noden van de mensen die hetLees verder
Vlaams minister van Wonen Matthias Diependaele zette vorig jaar het licht op groen voor buitenlands eigendomsonderzoek in heel Vlaanderen. “Sociale verhuurders konden een onderzoek starten naar sociale huurders waarvan ze vermoeden dat ze een eigendom in het buitenland bezitten, en dus geen recht hebben op een sociale woning”, licht ministerLees verder
door Anton Schelfaut in palnws.be . De Brusselse PS gaat tegen een verbod op onverdoofd slachten stemmen. Dat weet Le Soir. In afwachting van een partijstandpunt had de partij nochtans verklaard dat de keuze aan de individuele parlementsleden zou worden overgelaten. N-VA-Kamerlid Theo Francken en Brussels senator Bob De BrabandereLees verder
Zitting van dinsdag 26 april 2022 – 20.00u. zaal “Da Capo”, Lintsesteenweg 1A 2540 Hove Openbare zitting P.1. Notulen 29/03/2022 De gemeenteraad keurt de notulen van de vorige zitting goed. P.2. Ontslag gemeenteraadslid De gemeenteraad neemt kennis van het ontslag van de heer Kevin Michiels als raadslid. P.3. Installatie opvolgerLees verder
door Redactie Politiek ’t Pallieterke . Een toertocht maken door Oost-Europa, in verhouding massa’s Belgisch geld pompen in Oekraïne, enkel nog lange interviews geven als het over EU en NAVO gaat : premier Alexander De Croo (Open Vld) is zijn internationale carrière aan het voorbereiden. Het is meer dan ooitLees verder
door Belga in palnws.be . De federale overheid stelt jaarlijks zo’n 335 federale ambtenaren ter beschikking van de provinciegouverneurs. De Waalse gouverneurs stellen er bijna dubbel zoveel tewerk als de Vlaamse, blijkt nu. Dat valt af te leiden uit het antwoord dat Vlaams Belang-Kamerlid en – voorzitter Tom Van GriekenLees verder
Jobdag Lier Heb jij het in je om postbode te worden ? Kom op vrijdag 29 april naar de jobdag in Lier en ontdek de jobs van Bpost. Plaats van afspraak : bpost, Industriestraat 13 in 2500 Lier. Je voldoet aan deze 4 voorwaarden ? je spreekt vlot Nederlands jeLees verder