Dr. Jan van de Beek is een Nederlands wiskundige en cultureel antropoloog. Hij studeerde af op een proefschrift over de kosten en baten van migratie in Nederland. Momenteel werkt hij aan een uitgebreid en gedetailleerd rapport dat in januari moet uitkomen. Hij is dus zeer beslagen in de materie en kan gelijkaardige rapporten goed analyseren. Bij het aanschouwen van het rapport over de economische impact van de immigratie van de Nationale Bank van België (NBB) moest hij even de wenkbrauwen fronsen.
Verschil in leeftijdsopbouw
Dr. Jan van de Beek : ‘Het eerste wat me opviel was dat ze stellen dat de tweede generatie meer oplevert dan de autochtonen. Ze zeggen er wel bij dat dit komt doordat de leeftijdsopbouw verschillend is. Indien je het zo formuleert is dat wel waar. Daar staat dus geen leugen. Maar je krijgt wel een zwaar vertekend beeld. Je weet ook dat de kranten dit soort uitspraken gaan uitlichten. Je krijgt zo dus een vertekend beeld en dat vind ik best wel kwalijk. Dat mag je de journalisten misschien niet euvel duiden, maar ze zouden toch hun werk iets grondiger kunnen doen, ook al gaat het om een complexe materie.’
‘Die uitspraak over de tweede generatie is gebaseerd op een momentopname’, constateert van de Beek. ‘De standaardmanier om zo een vertekend beeld te voorkomen is internationaal erkend en werkt met generatierekening. Je maakt een profiel voor alle leeftijdscategorieën, met inachtname van de sterftekansen. Zo tracht je te achterhalen wat iemand per levensjaar gaat opleveren en kosten aan de schatkist. Die grafieken zijn ook terug te vinden in het rapport en dat betekent dat de mensen van de NBB de data hebben om deze methode uit te voeren. Ze bespreken die methode zelfs, maar passen haar niet toe, vanwege te grote onzekerheden rond benodigde aannames over bijvoorbeeld de rekenrente.’
‘Die onzekerheden zijn er inderdaad, maar die zijn verre te verkiezen boven de omkering van feiten die je uit de huidige NBB-presentatie kunt afleiden. Je krijgt met die generatierekeningbenadering namelijk wél een goed beeld over de onderlinge verschillen en verhoudingen tussen groepen.’
Verschil van € 150 000 tot € 200 000
Van de Beek ging met het materiaal uit het rapport aan de slag en maakte gebruik van de internationaal aanvaarde methode. ‘Op die manier krijg je een aardige inschatting van wat die tweede generatie gaat kosten over het leven. Dan zie je dat het over een fors bedrag gaat : bij de tweede generatie kom je uit op een bedrag van € 229 560 als nettokost, terwijl de autochtonen uitkomen op € 12 201. Dat is een verschil van € 217 359 en dat is tegengesteld aan wat de NBB laat uitschijnen in haar woorden.’
‘Nu is het bij generatierekening gebruikelijk om de bedragen contant te maken tegen een bepaalde rekenrente. Wanneer je dat doet tegen één percent, kom je uiteindelijk uit op een verschil van € 146 447, hetgeen nog steeds een fors verschil is.’
Niet-EU-migratie op één hoop
Volgens van de Beek zitten er nog addertjes onder het gras. ‘Ik wil ook even kwijt dat me opvalt dat alle migratie van buiten de EU op één hoop wordt gegooid, ondanks het feit dat dit over een zeer diverse groep gaat. Je hebt namelijk een groot verschil tussen migranten. Landen met een grotere welvaart en goede opleidingsmogelijkheden, zoals de VS, Japan, Indië of Korea, leveren totaal andere profielen aan dan landen uit Noord- en Sub-Sahara-Afrika of het Midden-Oosten. Wanneer je die groepen uiteen trekt, kom je op nog veel grotere — soms echt rampzalige — verschillen uit.’
‘Maar los daarvan kan ik niet anders dan concluderen dat de NBB beschikt over alle data en kennis om een generatierekening te presenteren naar internationale wetenschappelijke standaarden, maar dat ze dit verzuimt te doen. Ze presenteert de resultaten onprofessioneel en misleidend positief.’
Waarom deze misleidende resultaten ? 
‘Ik heb vragen bij het waarom van deze presentatie’, vervolgt van de Beek. ‘Ik kan niet in het hoofd kijken van de mensen bij de NBB, maar ik ben tijdens het maken van mijn proefschrift wel op een aantal factoren gestoten die bepalend zijn bij de redactie van rapporten over deze gevoelige materie. De moeilijkheid bij het onderzoeken van kosten en baten van immigratie zit hem niet alleen in de rekensommen an sich, maar ook in de politieke en normatieve belemmeringen. Wat ik tijdens mijn werk in Nederland mocht constateren was dat er steeds “moral reading” optreedt. Men beoordeelt de kennis dan niet op het waarheidsgehalte, maar op de mogelijke politieke, morele en sociale gevolgen.’
Drie argumenten ontkracht
In het proefschrift van van de Beek komen drie normatieve argumenten naar boven. ‘Je mag geen financiële waarde op de mens kleven, je mag niet doen aan “victim blaming” en je mag extreemrechts niet in de kaart spelen. Het eerste argument slaat eigenlijk nergens op. We doen dit namelijk de hele tijd. Gezondheidseconomen berekenen de waarde van mensen om een optimale besteding van de gezondheidsbudgetten uit te dokteren. Verkeersveiligheidsdeskundigen doen iets gelijkaardigs. Je plaatst niet overal vangrails, maar enkel daar waar die een bepaald resultaat gaan opleveren, bijvoorbeeld.’
‘Bij het tweede argument ga je ervan uit dat de migrant een slachtoffer is. Meer bepaald een slachtoffer van discriminatie. Het is echter door dit soort onderzoek neutraal en objectief te voeren dat je een inkijk krijgt in de achtergronden van discriminatie. Je komt dan bijvoorbeeld uit bij verschillen in opleidingsniveau. Met die resultaten kan je dan aan de slag om een beleid te voeren dat gericht op verbetering inzet.’
‘Het derde argument snijdt evenmin hout, naar mijn mening. Het is net door dit soort informatie achter te houden en te negeren dat je economische onderklassen creëert die steeds meer gelijk vallen met etnische en religieuze breuklijnen. Ik denk dat wanneer je — zoals bij klassieke migratielanden — het nationaal belang laat prevaleren, je extreemrechts net minder in de kaart speelt. Wanneer je dat niet doet creëer je etnische onderklassen en wakker je etnische tegenstellingen aan. Je krijgt dus een pervers omgekeerd effect.’
Nationaal belang laten prevaleren
Van de Beek wijst op de taboes die bij ons leven, en het verschil met klassieke immigratielanden. ‘In landen waar men een traditie heeft van immigratie, zie je dat dit helemaal anders aangepakt wordt. Ik verwijs dan graag naar Canada, de VS, Australië, maar ook wel Zwitserland, Koeweit of Israël. Daar bekijkt men migratie als een kans en niet als iets dat hen overkomt en dat ze dan moeten trachten te kanaliseren. Ze gaan daar eerder taboeloos aan de slag met dit soort informatie en richten hun beleid daarop. Ook hebben ze geen schroom om het algemeen nationaal belang voorop te stellen en krijgen zo een beter gecontroleerde instroom die goed is afgestemd op hun eigen noden. Ze sturen aan op goede arbeidsmarktprestaties en deelname. Daarvoor is de economische kennis die je uit onze studies kan puren, onontbeerlijk.’
‘Bij ons moet ik concluderen dat de politici liever niet weten wat de netto-kosten zijn van immigratie. De internationale verdragen zorgen ervoor dat het sturen van migratie komt met een hoge politieke en diplomatieke kost.’
Brandend huis
Van de Beek stelt dat de netto-kost van migratie altijd vasthangt aan ons sociale zekerheidssysteem. Dat verliezen politici uit het oog. ‘Onze sociale zekerheid is gebaseerd op het verzekeringsprincipe. Dat werkt natuurlijk met uitsluiting : je kan geen brandend huis verzekeren tegen brand. Wij hebben dat principe helemaal uit het oog verloren. We laten ongeselecteerd mensen binnen die enkel terugvallen op ons sociaal verzekeringssysteem zonder bij te dragen. Daardoor ondermijnen we ons systeem en wordt het van binnenuit uitgehold.’
‘We moeten ons meer gaan oriënteren zoals de landen die wel met de economische data aan de slag gaan. De analyse van de fiscale nettobijdragen is een goede indicator voor het succes van bepaalde groepen. Op basis daarvan kan je een beleid uitstippelen dat garant staat voor een goede integratie. En die leidt dan weer tot een harmonieuzere samenleving zonder tegenstellingen waar extreemrechts op kan kapitaliseren.’
