door Redactie Politiek ’t Pallieterke .
Over minder dan een jaar vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Meer dan vroeger lijkt het erop dat de resultaten bepaald zullen worden door nationale tendensen. Dat blijkt uit de lokale peilingen die recent werden uitgevoerd. Maar ook uit het feit dat de lokale verkiezingen een aantal maanden na een federale en Vlaamse stembusslag plaatsvinden.
Voor het eerst sinds decennia zullen de lokale en federale/Vlaamse verkiezingen in 2024 nauw met elkaar verbonden zijn. Een stembusslag in de lente en een lokale in de herfst van hetzelfde jaar : in 1994 had je eerst de Europese verkiezingen en daarna de gemeenteraadsverkiezingen maar er was geen sterk verband tussen beide. Ja, Guy Verhofstadt hoopte met zijn jonge partij VLD de rooms-rode regering Dehaene I in de problemen te brengen, maar dat mislukte. Wel was er in Wallonië sprake van een doorbraak van extreemrechts door de Agusta-schandalen en de nasleep van de moord op PS-icoon André Cools.
Het bleven weliswaar echt aparte verkiezingen. Volgend jaar is dat anders. Het is natuurlijk altijd zo dat men bij een lokale electorale strijd voor een deel surft op een nationale golf. In 2012 haalde de N-VA bij de gemeenteraadsverkiezingen een onverhoopt sterk resultaat. Een gevolg van de verkiezingsoverwinning van 2010, de 541 dagen regeringsvorming en de totstandkoming van de regering-Di Rupo zonder de grootste Vlaamse partij. De verankering van de Vlaams-nationalisten in de centrumsteden was een gevolg van de nationale populariteit van Bart De Wever. In 2018, bij de vorige lokale verkiezingen, was het resultaat een voorafspiegeling van de federale en Vlaamse verkiezingen van 2019. Het Vlaams Belang begon aan zijn heropstanding en de N-VA kreeg klappen. Bart De Wever en co probeerden het tij nog te keren door via het Marrakesh-pact uit de Zweedse coalitie te stappen, maar dat bleek geen slimme zet.
Bij een lokale electorale strijd surft men altijd voor een deel op een nationale golf
Vlaams Belang overal verankerd
Terug naar 2024. Straks is de band met de nationale uitslag veel groter, want de nationale tendens zal lokaal ook veel sterker doorwerken. Dat blijkt uit een peiling die het Nieuwsblad afnam een jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen. Niet alleen werden burgers bevraagd in Antwerpen en Gent, maar ook in andere centrumsteden als Brugge, Oostende, Hasselt, Leuven en Aalst.
We moeten hier weliswaar voorzichtig zijn, want relatief veel kiezers blijken nog onbeslist te zijn, vaak 20 tot zelfs 25 procent. Dat maakt dat de peilingen niet zo betrouwbaar zijn. Toch kunnen we een duidelijke tendens vaststellen. Het Vlaams Belang, dat het in de peilingen zeer goed doet, is zich ook lokaal aan het verankeren. Nochtans zijn de gemeenteraadsverkiezingen voor de radicaal-rechtse partij niet direct de gemakkelijkste stembusslag. De partij scoort overal vlot boven de 10 procent en is bijna overal de derde, tweede of zelfs eerste (Aalst en Turnhout) partij. Als signaal kan dat tellen. Vorige week voorspelde de Gentse politicoloog Carl Devos dat het cordon sanitaire op Vlaams niveau niet zal worden doorbroken, maar wel op lokaal vlak. Die voorspelling zal uitkomen, zij het niet in de centrumsteden. Daar zijn de traditionele partijen nog sterk genoeg om samen een coalitie te vormen.
De partij van Bart De Wever verliest lokaal veel van haar pluimen
N-VA onder druk
En opvallend daarbij : dat zou meer dan de voorbije jaren zonder de N-VA zijn. De partij van Bart De Wever verliest lokaal veel van haar pluimen. In Antwerpen duikt ze onder de 30 procent. Een coalitie met Vooruit en cd&v of Open Vld wordt nipt. Misschien zijn de vier partijen nodig. Pijnlijker is het in Hasselt, waar het tijdperk Steven Vandeput (N-VA) wel eens van korte duur zou kunnen zijn. Akkoord, er is sprake van 30 procent onbesliste kiezers, maar de voormalige minister van Defensie duikt met 13 procent naar de tweede plaats, voorafgegaan door een rood-groen kartel.
Al is het niet overal kommer en kwel voor de Vlaams-nationalisten. In Genk zou Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) het cd&v-bastion slopen. Alleen rijst de vraag of haar beleid ten aanzien van de landbouw de partij in de rest van Vlaanderen geen zware klappen zal toedienen. De vaststelling is dat de N-VA in grote steden niet meer kan meesurfen op de nationale golf, zoals dat in het verleden wel het geval was.
Voor de Gentse liberalen is N-VA een bende halve nazi’s, tot men er een coalitie mee moet vormen om de lokale macht veilig te stellen
Open Vld wordt lokaal irrelevant
En dat geldt nog des te meer voor Open Vld. Men wil die op Vlaams en federaal niveau niet meer, en dus ook niet lokaal. In Kortrijk (Van Quickenborne), Oostende (Tommelein) en Aalst (De Gucht) verschrompelt de partij gewoon. Zelfs de beslissing om zo weinig mogelijk onder eigen naam op te komen, helpt niet. In Mechelen houdt Bart Somers het hoofd boven water, maar dat is vooral dankzij de groene kartelpartner. In Gent draait de paarse gok van Mathias De Clercq niet zo goed uit. In die bobo-stad zijn de groenen op zich wellicht iets groter. Maar de huidige burgemeester kan misschien zijn vel redden door een coalitie aan te gaan met cd&v en zelfs N-VA. Voor de Gentse liberalen zijn de Vlaams-nationalisten een bende halve nazi’s, tot men er een coalitie mee moet vormen om de lokale macht veilig te stellen.
De situatie kan voor Open Vld zelfs nog verergeren na de verkiezingen van juni, net zoals die voor het Vlaams Belang kan verbeteren. Dat zit zo : de Vlamingen houden ervan om te kiezen voor winnaars. Welnu, als het Vlaams Belang bijvoorbeeld als nummer één uit de Vlaamse verkiezingen komt op 9 juni 2024, dan zal dat een bonus zijn die kan doorwerken tot in oktober voor de partij van Tom Van Grieken. Net zoals een pandoering voor pakweg de Vlaamse liberalen lokaal een gevolg krijgt. En dus wordt het ook voor de N-VA dan opletten geblazen.
foto’s (c) Gazet van Hove.