door Wannes Neukermans in ’t Pallieterke .
In ons land wonen er zo’n 40.000 Joden. Het overgrote deel – zo’n 20.000 – woont in Antwerpen. Lang niet allemaal zijn het orthodoxe joden met hoeden, pruiken en keppeltjes. De wijk waarin de gemeenschap woont, Joods Antwerpen, is na onder andere de buurten in New York, Londen en Jeruzalem een van de grootste gemeenschappen ter wereld. Ook in Brussel is er een kleinere Joodse gemeenschap.
De synagogen, Joodse restaurants en winkels en aparte wijken geven veel Joden de kans om in het hartje van Antwerpen te wonen en toch amper in contact te komen met andere gemeenschappen. De gemeenschap woont dan wel in de Antwerpse Diamantwijk, toch is het een fabel dat de Joden een monopolie hebben op de diamanthandel. Er waren vroeger weliswaar veel Joden betrokken bij de handel in edelstenen, maar de jongste jaren komt de sector meer in handen van Indiase zakenmannen. Heel wat Joodse kinderen gaan naar hun eigen scholen.
De grootste is de Jesode Hatora Beth-Jacob in de Lange Van Ruusbroeckstraat in Antwerpen. Deze scholen volgen de leerplannen van de Vlaamse Gemeenschap, maar daarnaast krijgen leerlingen ook uitgebreid godsdienstonderwijs en onderwijs in de Hebreeuwse taal.
‘Jeruzalem van het Noorden’
De Joodse gemeenschap is vrij gesloten. Dat werd ook duidelijk tijdens de coronacrisis. Toen het land volledig in lockdown was, werden in ‘het Jeruzalem van het Noorden’ verschillende feesten met vaak meer dan 50 mensen stilgelegd. Burgemeester Bart De Wever had toen moeite met het aanpakken van die crisissen.
95 procent van de gezinnen voedt hun kinderen volgens de traditionele joodse waarden op, waarin hun god de belangrijkste rol speelt. In tegenstelling tot bij andere bevolkingsgroepen is vooral religie, eerder dan etnie, de meest verbindende factor. Een groot deel van de Joodse gemeenschap kiest ook duidelijk de kant van Israël in het conflict tussen Israël en Palestina.
Ook in Brussel is er een Joodse gemeenschap, al is die veel discreter. Geen typisch Joodse buurten en veel minder orthodoxe joden op straat. Dat is omdat het – volgens Joodse mensen zelf – beter is om bepaalde symbolen in Brussel niet te dragen. Bovendien gaat het daar vaak over Marokkaanse joden. De gemeenschap zou ook steeds kleiner worden en steeds meer joodse Brusselaars zouden richting Israël vertrekken.
Kansen en uitdagingen
De Joodse gemeenschap staat relatief op zichzelf en daardoor komen er wel eens problemen van als er moet omgegaan worden met andere gemeenschappen. Binnen de ultraorthodoxe gemeenschap blijft de omgang met andere religies en geslachten soms een probleem.
Zo ontstond er in 2018 ophef toen de chassidische jood Aron Berger, die kandidaat-gemeenteraadslid was voor cd&v, de hand van een vrouw weigerde te schudden. Hij trok zijn kandidatuur in, al bleek achteraf dat dat niet de enige reden was. Zo zou hij enkele jaren voordien 28.500 euro ontvreemd hebben van een oude zieke man.
Integratie en veiligheid
Daarnaast was er enkele jaren geleden een relletje toen tijdens Aalst Carnaval spottende praalwagens opdoken over de Joodse gemeenschap. Onmiddellijk werd er onder andere via Joods Actueel opgeroepen om Aalst Carnaval te verbieden, te boycotten. Uiteindelijk werd het carnaval van de lijst met Immaterieel Erfgoed van Unesco gehaald.
Die gevoeligheid voor satire komt vanuit een diepgeworteld onveiligheidsgevoel binnen de Joodse gemeenschap, na eeuwenlange onderdrukkingen, verplichte volksverhuizingen en vooral de Holocaust. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er vanuit Brussel en Antwerpen veel Joden gedeporteerd.
Die onveiligheid is er vandaag soms nog steeds. Zo werden er de afgelopen weken, sinds de escalatie van het conflict tussen Israël en Gaza, enkele aanvallen op Joden geregistreerd. In Ieper werden twee Joodse mensen aangevallen door een jongeman die pro-Palestijnse leuzes riep. Ook in Antwerpen werden verschillende schermutselingen geregistreerd. “We zien nu al dat Hamas-sympathisanten demonstreren en dat er sprake is van pesterijen, verbale agressie…”, reageerde N-VA-Kamerlid Michael Freilich. Hij hoopt dat de federale overheid inspanningen doet om de gemeenschap te beveiligen. Vorige week ontving premier Alexander De Croo vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap. Daarin werd gezegd dat de situatie op de voet gevolgd wordt door OCAD. Er werd één 25-jarige uit Keerbergen opgepakt, die online de Joodse gemeenschap had bedreigd.
Op zaterdag 24 mei 2014 kwamen vier mensen om het leven toen Mehdi Nemmouche het Joods Museum binnenstapte en begon te schieten. In de periode na die aanslag werden er verschillende Joodse evenementen afgelast, omdat de overheid een hoger dreigingsniveau afkondigde. De Joodse wijken in Antwerpen kregen toen ook bewaking van het leger.
“Ook in Brussel is er een kleinere Joodse gemeenschap”
Politiek
In het Antwerpse werd in het vorige decennium openlijk gestreden voor de Joodse stem. Er is geen sprake van “de Joodse stem”. Toch is het een hulpmiddel om een Jood op de lijst te staan hebben. Denk aan de Joodse voormalige VLD-schepen André Gantman, die intussen gemeenteraadslid is voor N-VA. Ook rabbijn Aaron Malinsky, bestuurslid van de grootste Joodse gemeenschap in Antwerpen, kwam in 2006 op voor SP.A. Hij raakte toen niet verkozen. Nadien trok cd&v in 2018 nog eens aan zijn mouw, uiteindelijk zonder succes. Zoals hierboven al vermeld, verliep het met die andere Jood op de cd&v-lijst, Aron Berger, nog slechter. Berger had binnen de gemeenschap een stemmenkanon kunnen zijn. “Iedereen hier had op hem gestemd”, klonk het toen.
De chassidische joden gaan vaak bewust niet stemmen en dus gaat het om nog geen tienduizend stemmen. Waarom politici hen dan het hof maken, legde Aaron Malinsky ooit uit in De Standaard: “Het gaat om invloedrijke kiezers. Heel wat Joden oefenen eerbiedwaardige beroepen uit en hebben veel sympathisanten, al mag je het echt niet vergelijken met een Joodse lobby zoals die in de VS bestaat.”
Daarom zette N-VA fel in op de banden met de Joodse gemeenschap. Eerst was er schepen Ludo Van Campenhout die zorgde voor een betere beveiliging van de synagogen. Hij werd binnen de Joodse gemeenschap “onze goede vriend Ludo” genoemd. Nadien stapte Michael Freilich ook over van de journalistiek bij Joods Actueel naar N-VA.
Intussen werkt de Joodse gemeenschap in Antwerpen ook samen met het stadsbestuur, bijvoorbeeld om toerisme te promoten. Zo worden er stadswandelingen in de buurt georganiseerd, kunnen mensen gidsen boeken en is er een infopunt voor de Joodse gemeenschap.
“Veel Joden voelen die onveiligheid vandaag nog steeds”
foto’s (c) Gazet van Hove.