www.landvanreyen.eu

Wat is het het Regionaal Landschap Rivierenland – RLRL vzw

Sinds voorjaar 2021 is de stad Mortsel, maar ook nog andere gemeenten van de Zuidrand (waaronder het district Borsbeek) toegetreden tot de streekorganisatie “het Regionaal Landschap Rivierenland – RLRL vzw”. RLRL coördineert het beheer van een groot deel van de Koude Beekvallei, een taak die eerder bij provincie Antwerpen (Dienst Integraal Waterbeleid – DIW) lag. Intussen is RLRL uitgegroeid tot de centrale beheerpartner voor gronden in de Koude Beekvallei van het district Borsbeek, stad Mortsel, Kempens Landschap, provincie Antwerpen en gemeente Hove.

Meer info over de geschiedenis en de loop van de Koude Beek en het beheer om de vallei in stand te houden en te versterken en de toegankelijkheid van het gebied te waarborgen kan je vinden in de oktober 2025 en januari 2026 edities van ons ledenblad De Rietvink.
Meer info :

Natuurpunt bekommerd zich naast natuur ook over het landschap en zijn biodiversiteit.

In het memorandum 2024-2029 van Natuurpunt Land van Reyen kern Mortsel, opgemaakt n.a.v. de gemeenteraadsverkiezingen (https://www.natuurpunt.be/system/files/2024-09/Mortsel.pdf) lees je al onze natuureisen.
Onze eisen liggen dan ook in het verlengde van de missie (doelstellingen) van onze Vlaamse organisatie (https://www.natuurpunt.be/dit-is-natuurpunt/missie-visie-van-natuurpunt): “…. We beschermen en ontwikkelen stadsnatuur en stadsbossen en komen op voor meer natuur in het landbouwgebied. We ijveren voor een mooi en natuurlijk platteland, waar een einde is gekomen aan de versnippering van de open ruimte, de alarmerende achteruitgang van de soortenrijkdom en het verlies aan landschappelijk erfgoed. …. ”.

kinderen vangen vissen in de Koude beek

Toch merken we regelmatig dat er bouwingrepen gebeuren in het landschap in Mortsel/Boechout. Soms zijn ze tijdelijk van aard zoals enkele jaren geleden de illegale opslagplaats van (puin-)materiaal door infrastructuurwerken aan de spoorlijn (Infrabel).
Maar soms laten ze een permanent litteken achter in het landschap waarvan we er enkele hieronder vermelden :

  1. In het recente verleden werd in het open(-sport-)landschap, waarop een RUP van toepassing is, door de Stad Mortsel (beheer door Autonoom GemeenteBedrijf – AGB) overdekte padelvelden aangelegd waarvan de hoge witte koepels naast de fiets-o-strade Lier-Antwerpen het open landschap verminken. Het was jammer dat noch de GECORO noch de kwaliteitskamer hierbij betrokken zijn geweest.
  2. Naast de overkapping van de padelvelden, werden ook verdere verharding(en) van de ondergrond (stabilisé) gerealiseerd o.a. voor de aanleg van het nieuwe baseballveld enkele jaren geleden, … . We vinden het jammer, nu de baseball-club van Mortsel er niet meer is, dat deze velden nog sporadisch worden gebruikt. Als Natuurpunt vinden we dat dit open-landschapsgebied beter voor natuurontwikkeling had gediend.
  3. In het voorjaar van 2025 werd door Boechout een regularisatie-aanvraag voor de ophoging (en uitgravingen) van valleigebied door een particulier die een landbouwperceel aankocht, ook terecht geweigerd. Voor deze grondophogingen van aangevoerde arme grond verspreid over ca. 3 ha groot terrein … werd in het najaar nog een proces-verbaal door IGEAN, die de handhaving doet in opdracht van Boechout, opgesteld. Zo werden inmiddels de ophopingen en uitgravingen (wadi’s) hersteld op het landbouwperceel, maar ligt de grond nu op het naast gelegen bouwperceel ( stand nov. 2025)
  4. We vragen verder ook in het valleigebied (in Boechout) een bouwstop via de opmaak van een nieuw RUP (tussen Grensscheidingsbeek/Koude Beek) zodat dergelijke zaken zich niet meer kunnen voordoen.
  5. Bovendien heeft de ongebreidelde uitbreiding van de veestapel tussen 2007-2021 (van 138 naar 464 melkkoeien : provinciale databank) tot gevolg gehad dat het gebied nu hoofdzakelijk door maisteelt wordt gedomineerd … met dus een forse vermindering van de biodiversiteit en een bijkomende vermesting.
  6. Deze zomer (2025) werd gelukkig een omgevingsvergunningaanvraag (regularisatie) voor drainage van de landbouwpercelen die vlak naast de Fortloop en Fort 3 (EU-habitatrichtlijngebied) liggen, geweigerd. Zelfs één van de landbouwpercelen is in eigendom van Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Terwijl Aquafin met zijn vernieuwde zuiveringsinstallatie (RWZI op de grens Boechout/Mortsel) stroomopwaarts op de Koude Beek inspanningen doet om ook het fosfaatgehalte (in haar effluent) te verminderen, zou de uitgereden drijfmest in het voorjaar (op het maisperceel) bij niet-weigering zomaar kunnen (weg-)draineren in de Fortloop.

Plannen en voornemens

Aan de Fortloop werden in 2014 nog belangrijke investeringen gedaan door de Provincie en Aquafin in het kader van een vertraagde afloop/afvoer. Natuurpunt vraagt dat ieder betrokken partij zijn verantwoordelijkheid zou opnemen m.b.t. waterhuishouding, agro-biodiversiteit en oeverbeheer op deze landbouwpercelen. Misschien moeten de afstandsregels voor bemesten en gebruik van pesticiden van percelen die aan waterlopen grenzen, nog eens in herinnering worden gebracht bij de betrokken beheerder(s).

In oktober 2025 werd door de gemeenteraad van Mortel beslist om een samenwerkingsovereenkomst met BOS+ aan te gaan en zo de bebossingsindex, die nu zeer laag is in Mortsel, een duwtje in de rug te geven. Een potentieel perceel, eigendom van de stad, dat hiervoor volgens het schepencollege in aanmerking komt is de paardenweide (< 0,7 ha) die grenst aan de Koude Beek en die nu nog een min of meer open landschap vormt, maar weliswaar omzoomd is door grote bomen (en knotwilgen) – zie schermafbeelding Google-Earth hieronder.
Schermafbeelding Google Earth paardenweide

foto (c) Google

Men heeft de intentie om van deze ruimte een publiek en toegankelijk landschapsparkje te maken dat aansluit bij het Frijthout in Hove en in het brongebied van de Koude Beek ligt. Dit perceel ligt in een goedgekeurd RUP-Koude Beek (Mortsel). De gemeenteraad gaf er in 2012 de bestemming aan ‘als een zone voor landschapspark en zone voor buurtpark’ (categorie: overig groen, gemengd open ruimte gebied, art. 2 & 3). Voor de stedenbouwkundige voorschriften: zie website Mortsel.

Hopelijk wordt de GECORO (kwaliteitskamer) en/of Milieuraad nog betrokken bij de concrete uitwerking en invulling ervan zodat dit alles oordeelkundig verloopt conform natuurherstel en de bescherming landschappen en conform het RUP-Koude Beek (2012) en de acties uit het Gemeentelijk NatuurOntwikkelingsPlan – GNOP (1996)

Samen werken aan de toekomst

Het valleigebied in Mortsel en Boechout is een waardevolle open ruimte met grote betekenis voor natuur, water en beleving. De voorbije jaren zijn er verschillende ontwikkelingen geweest die een impact hebben gehad op dit landschap. Zo waren er infrastructuurwerken en nieuwe sportvoorzieningen, maar ook wijzigingen in landbouwgebruik.
Deze gebeurtenissen maken duidelijk dat het belangrijk is om steeds oog te hebben voor de balans tussen ontwikkeling en natuurbehoud. In het verleden hebben sommige ingrepen geleid tot verlies aan openheid, biodiversiteit en natuurlijke waterhuishouding. Denk bijvoorbeeld aan de bijkomende verharding bij sportterreinen of intensievere landbouwpraktijken. Dergelijke effecten zijn vaak on-omkeerbaar en vragen dus om extra zorg bij toekomstige beslissingen.

Tegelijkertijd zien we ook positieve signalen. Zo konden ondoordachte grondophogingen in de vallei net op tijd vermeden worden waardoor verdere afbreuk aan het valleilandschap zich niet verder voortzette. Dit toont aan dat alertheid en samenwerking tussen lokale besturen, landbouwers, natuurorganisaties en andere partners wel degelijk tot resultaat kan leiden. Herstel en versterking van biodiversiteit, door natuurzones uit te breiden, ecologische landbouw en doordachte en overkoepelende beheervoering in de vallei te stimuleren. Verbetering van waterkwaliteit en -beheer, in lijn met bestaande wetgeving rond bemesting, drainage en oeverbeheer. Behoud van open ruimte, door afspraken in ruimtelijke plannen consequent uit te voeren.

We nodigen alle betrokken partijen uit om, vanuit wederzijds begrip, samen werk te maken van een robuust en natuurvriendelijk valleigebied. Alleen met een breed draagvlak kunnen we dit unieke landschap behouden én laten floreren, zelfs in een dichtbebouwde regio.

Bronnen

foto’s (c) Gazet van Hove.