COLUMN – door Johan Sanctorum – www.doorbraak.be .
Sportvrouwen waarvan de lichaamsvormen niet mogen getoond worden, waar slaat dat op ? foto © EBU Sport/Doorbraak
‘Toch wel een knappe vent, die Lionel Messi’, zuchtte mijn vriendin tijdens de match Engeland-Argentinië, waar het testosteron zowat van het tv-scherm spatte. Ik gun het haar, voetbal is uiteindelijk entertainment. En met Messi als rivaal kan ik leven. Maar is het wel de bedoeling dat sportwedstrijden op televisie, al dan niet bewust, lichamen attractief in beeld brengen, waardoor sommigen afgeleid worden van de prestaties en het scorebord ? En wat betekent dat voor de huiselijke vrede ? Een ideaal onderwerp voor de pruimentijd.
Zopas heeft de koepel van Europese publieke omroepen EBU een aantal richtlijnen opgesteld om vrouwelijke atleten in beeld te brengen. Dat moet ‘respectvol’ en ‘niet-seksualiserend’ gebeuren. Een loopster die haar achterwerk verheft wanneer ze in de startblokken staat : niet filmen, enkel close-up van de voeten. Goed voor de fabrikanten van sportschoenen. Een polsstokspringster in volle actie die vanaf de grond in beeld wordt gebracht : niet OK, want de kans is groot dat dat ‘weinig flatterende beelden zou opleveren’. Maakt ze een fosburyflop – dat is springen met de rug naar de lat, in lighouding en benen open – moet de camera even naar het publiek draaien.
In ‘Rasing the bar – Guidelines for respectful media coverage in women’s athletics’ wordt dat allemaal gedetailleerd uit de doeken gedaan door de EBU, tevens organisator van het Eurovisiesongfestival, een evenement dat ik aan mij voorbij laat gaan wegens aanstootgevend onnozel.
Schaamtecultuur
Maar serieus : sportvrouwen waarvan de lichaamsvormen niet mogen getoond worden, waar slaat dat op ? En wat gaan we met de zwemsters doen ? Een boerkini aanpassen ? Meteen voelen we vanwaar de wind komt: de nieuwe preutsheid, binnen een bepaald soort feminisme bon ton, is niet helemaal vrij van pogingen om onze normen te harmoniseren met die van andere culturen waarin het tonen van het menselijk lichaam – vooral het vrouwelijke – taboe is.
Afgelopen vrijdag liet VRT-Terzake een paar atletes aan het woord over de kwestie. We worden er niet veel wijzer van, tenzij het feit dat ze hun rondingen liever niet aan de camera willen prijsgeven. Omwille van de ‘viezeriken’ op het internet. Mijn gevoel : deze dames hebben zich een probleem laten aanpraten door de achterhoede van de MeToo-beweging. Of erger.
Mijn gevoel: deze dames hebben zich een probleem laten aanpraten door de achterhoede van de MeToo-beweging. Of erger
In de Gentse Blaarmeersen – hét observatieterrein voor cultuursociologen – werd een paar jaar terug een vrouw door allochtone jongeren uitgescholden voor hoer omdat ze zonder bovenstuk het water in ging. De monokini dus, in de jaren 60 en 70 nog een symbool van de seksuele revolutie en dus verboden door de kerk, vandaag door het feminisme 2.0 gezien als ‘objectiverend’ ‘en ‘seksualiserend’. Het kan verkeren. Je ziet op het strand nauwelijks nog baadsters met enkel een broekje. Niet respectvol voor de aanwezige zwarte tentjes.
Ondertussen bij de gymnasten
Laten we even terugkeren naar de oorsprong van de atletiek : de Griekse gymnastiek, afgeleid van het woord gymnos, wat ‘naakt’ betekent. De Grieken bedreven sport effectief in hun blootje, als onderdeel van een cultuur waarin het lichaam een haast goddelijke status kreeg. Allemaal mannen weliswaar, de vrouwen moesten de was en de plas doen.
Hadden de Grieken, geobsedeerd door perfectie, camera’s en tv gekend, ze hadden misschien ook wel regels vastgelegd voor de juiste hoek. Hun vrijgevochten lichaamscultuur was er een van normen waaraan 99 procent van het mensdom níét beantwoordt. Begin maar al te meten : de grootte van uw hoofd moet exact 1/8 bedragen van de totale lichaamslengte. De beeldhouwers, vermoedelijk zelf dikbuiken of spichtige nerds, toonden op bestelling hoe het moest. De resultaten zijn vandaag nog in de musea te bezichtigen.
Hadden de oude Grieken, geobsedeerd door perfectie, camera’s en tv gekend, ze hadden misschien ook wel regels vastgelegd voor de juiste hoek
Het Olympische ideaal borduurt voort op dat macho-exhibitionisme, dat in de Spelen van Berlijn anno 1936 tot volle wasdom zouden komen. Daar greep de apotheose plaats van de (Arische) atleet-krijger, perfect in beeld gebracht via de ingreep van sluwe vrouwtjes als Leni Riefenstahl. Na die flirt met het fascisme was het tijd voor een goedmakingscampagne, en begon men Paralympics te organiseren voor mensen met een beperking, zoals dat omzwachteld heet. Boogschutters zonder armen, skiërs op één been en zo, met dezelfde ceremonieën als het origineel. Een politiek correct circus ter ontlasting van een dubieuze mythe.
Cherchez la femme
De echte breuk met die Olympische maakbaarheidsobsessie voltrekt zich pas aan het begin van de 21ste eeuw, en wel op maandag 18 september 2000, toen Ingeborg Marx tijdens de Olympische finale 105 kilo probeerde te heffen, en in haar broek plaste. In close-up kon heel de wereld het op het tapijt zien druppelen.
Nog jaren voorwerp van tooghumor, heeft dat ‘pipi-accident’ in feite een belangrijke desublimerende betekenis, in de zin van ‘Honni soit qui mal y pense’. Als je 105 kg wil duwen, gebeurt er wat met je lichaam. Wie er een probleem in ziet, moet zelf naar de dokter. Marx – verre familie van – maakte hier met één persende beweging een einde aan het misverstand dat er mooie en lelijke lichamen zijn, toonbare en te mijden houdingen, geoorloofde en foute camerastandpunten.
Als je 105 kg wil duwen, gebeurt er wat met je lichaam
Hoe fout die EBU-censuurcodex wel is, realiseren we ons als we veldrijdsters over de meet zien bollen, quasi onherkenbaar want helemaal onder het slijk. Regels voor smaakvolle beeldregie volstrekt overbodig. Maar echt: na de douche blijken daar vrolijke, zelfbewuste Hollandse meiden onder te zitten, die vrouwensport helemaal niet zien als iets dat zich op de catwalk afspeelt.
Na het remediëringstraject van Eddy Demarez met zijn foute grappen over de Belgian Cats, en Rode Duivelstrainer Rudi Garcia die door een verslaggever als racist werd gebrandmerkt omdat hij kritiek had op de tactiek van Senegal, zal de VRT-sportredactie zeker de aanbevelingen van de EBU grondig bestuderen. Bereid u voor op veel artistieke close-ups van het schoeisel van Nafi Thiam en Noor Vidts. Jammer, het zijn mooie vrouwen. Compleet ongeïnteresseerd zijnde in atletiek, zeg ik dat met des te meer overtuiging.
Johan Sanctorum (°1954) studeerde filosofie en kunstgeschiedenis aan de VUB. Achtereenvolgens docent filosofie, tijdschriftuitgever, theaterdramaturg, communicatieconsultant en auteur/columnist ontpopte hij zich tot een van de scherpste pennen in Vlaanderen en veel gevraagd lezinggever. Cultuur, politiek en media zijn de uitverkoren domeinen. Sanctorum schuwt de controverse niet. Humor, ironie en sarcasme zijn nooit ver weg.
foto’s (c) Gazet van Hove.