Recent herdachten we de dertigjarige verjaardag van “de zaak Dutroux”, de kindermoordenaar uit Charleroi, die heel wat in gang zette in Justitie. Vele mensen zeggen dat je zo’n meervoudig moordenaar maar “ineens tegen de muur moet zetten”, dan zijn we er van af. De laatste effectief ter dood veroordeelde in België was de Duitse SS-commandant van het concentratiekamp van Breendonk en deze terechtstelling vond plaats in 1950.
Maar de doodstraf is wereldwijd een zeer omstreden straf. Voorstanders en tegenstanders voeren uiteenlopende emotionele argumenten aan. Als je vraagt naar de voordelen die voorstanders zien, dan zijn dit de belangrijkste :
- Vergelding (rechtvaardigheid)
- Voorstanders vinden dat iemand die een bijzonder ernstig misdrijf pleegt, zoals meervoudige moord of terrorisme, de zwaarst mogelijke straf verdient.
- Zij zien de doodstraf als een proportionele reactie op uitzonderlijk zware misdrijven.
- Bescherming van de samenleving
- Een geëxecuteerde dader kan nooit meer ontsnappen, opnieuw misdrijven plegen of vanuit de gevangenis een criminele organisatie leiden.
- Mogelijke afschrikking
- Sommige voorstanders menen dat de doodstraf potentiële daders afschrikt om zeer ernstige misdrijven te plegen.
- Het wetenschappelijk bewijs hiervoor is echter verdeeld : veel studies vinden geen duidelijk verschil in moordcijfers tussen landen of staten mét en zonder doodstraf.
- Rust voor sommige nabestaanden
- Een deel van de nabestaanden ervaart de uitvoering van de straf als een vorm van afsluiting of gerechtigheid.
- Andere nabestaanden geven juist aan dat de langdurige beroepsprocedures het verwerkingsproces verlengen.
- Geen levenslange detentiekosten
- In theorie hoeft de staat geen kosten meer te maken voor een levenslange opsluiting (zie de zaak Horion).
- In de praktijk zijn doodstrafzaken in veel landen, zoals de Verenigde Staten, vaak duurder dan levenslange gevangenisstraffen door de uitgebreide rechtsprocedures en beroepsmogelijkheden.
Belangrijkste tegenargumenten
Tegenstanders wijzen onder meer op :
- het risico dat een onschuldige wordt geëxecuteerd (de Frans-onkundige en onschuldige Vlamingen Jan Coucke en Pieter Goethals werden in Wallonië in de 19de eeuw effectief veroordeeld tot de doodstraf);
- het onomkeerbare karakter van de straf;
- het ontbreken van overtuigend bewijs dat de doodstraf beter afschrikt dan levenslange gevangenisstraf;
- ethische en mensenrechtelijke bezwaren.
Internationaal
De meeste Europese landen hebben de doodstraf afgeschaft. In België is zij volledig afgeschaft sinds 1996 en is zij ook verboden door internationale verdragen waaraan België deelneemt. Wereldwijd passen nog wel tientallen landen de doodstraf toe (China, noord-Korea, Iran, enz..), terwijl meer dan twee derde van de landen haar in wet of praktijk heeft afgeschaft.
als besluit : de belangrijkste argumenten vóór de doodstraf zijn vergelding, bescherming van de samenleving, een verondersteld afschrikkend effect, mogelijke genoegdoening voor sommige nabestaanden en het vermijden van levenslange detentie. Over de effectiviteit en de ethische aanvaardbaarheid van deze argumenten bestaat echter veel discussie.
foto’s (c) Gazet van Hove . cover : ingang concentratiekamp Breendonk.